Σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη, ο δεύτερος άξονας των εξαγγελιών που θα παρουσιαστούν στη ΔΕΘ αφορά το «Όραμα Μητσοτάκη για την Ελλάδα του 2030». Το περιεχόμενο αυτού του οράματος ονομάστηκε Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ 2026–2030) και στηρίζεται στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2026–2029, μια συμφωνία με την ΕΕ που προβλέπει τους βασικούς μακροοικονομικούς δείκτες της χώρας. Όμως οι προβλέψεις αυτές δεν συνιστούν όραμα. Συνιστούν στασιμότητα. Ανάπτυξη που από 2,4% το 2026 καταλήγει στο 0,9% το 2029. Ιδιωτική κατανάλωση που το 2030 αυξάνεται μόλις 1%. Επενδύσεις παγίου κεφαλαίου που μειώνονται μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης. Πληθωρισμός πάνω από 2% κάθε χρόνο μέχρι το 2030. Και από τα 23 δισ. εθνικών πόρων, τα 5,8 δισ. πηγαίνουν για να καλύψουν ελλείμματα προηγούμενων προγραμμάτων.
Με αυτά τα δεδομένα, η χώρα δεν αλλάζει παραγωγικό μοντέλο. Απλώς συνεχίζει την ίδια τροχιά.
Το μεγάλο κενό: Επιστήμη, Τεχνολογία, Έρευνα, Καινοτομία
Το «όραμα 2030» δεν περιλαμβάνει τίποτα ουσιαστικό για τον πυρήνα της σύγχρονης ανάπτυξης: την παραγωγή γνώσης.
Η Ελλάδα: επενδύει μόλις ~1,5% του ΑΕΠ σε έρευνα και ανάπτυξη (R&D), κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, έχει χαμηλή διασύνδεση πανεπιστημίων με βιομηχανία, συνεχίζει να χάνει ανθρώπινο κεφάλαιο στο εξωτερικό, δεν διαθέτει εθνική στρατηγική για Τεχνητή Νοημοσύνη, βιοτεχνολογία, προηγμένα υλικά, άμυνα, αγροτεχνολογία, δεν έχει εθνικό πρόγραμμα μεγάλων ερευνητικών υποδομών, και δεν έχει φορολογικά κίνητρα για deep-tech επενδύσεις.
Χωρίς αυτά, η χώρα δεν μπορεί να παράγει γνώση. Και χωρίς γνώση, δεν μπορεί να αυξήσει παραγωγικότητα. Και χωρίς παραγωγικότητα, δεν μπορεί να αναπτυχθεί.
Η διεθνής εμπειρία είναι ξεκάθαρη στο ότι η παραγωγή γνώσης είναι ο μόνος δρόμος για πραγματική ανάπτυξη. Οι χώρες που επενδύουν σε R&D πάνω από 3% του ΑΕΠ (Φινλανδία, Νότια Κορέα, Ισραήλ) έχουν υψηλότερη παραγωγικότητα, καλύτερους μισθούς και ισχυρότερη βιομηχανία. Η τεχνολογική καινοτομία εξηγεί πάνω από το 50% της μακροχρόνιας αύξησης του ΑΕΠ στις προηγμένες οικονομίες.
Η ανάπτυξη δεν έρχεται από κατανάλωση, αλλά από νέες ιδέες, νέα προϊόντα, νέα τεχνολογία.
Αν η Ελλάδα θέλει να παραμείνει ηγέτης στα Βαλκάνια, πρέπει να γίνει ηγέτης στην παραγωγή γνώσης. Όχι ηγέτης στην κατανάλωση.
Τι πρέπει να κάνει η χώρα για να «πετάξει μπροστά»
Ένα πραγματικό εθνικό όραμα για την Ελλάδα του 2030 πρέπει να στηρίζεται σε πέντε πυλώνες:
Εθνική Στρατηγική Παραγωγής Γνώσης. Εθνικό Ταμείο Έρευνας & Καινοτομίας με σταθερή χρηματοδότηση 1 δις ετησίως. Εθνικά προγράμματα σε τεχνητή νοημοσύνη, biotech, advanced materials, άμυνα, πράσινες τεχνολογίες. Επιστροφή Ελλήνων ερευνητών με φορολογικά κίνητρα 10ετίας. Τεχνολογικά πάρκα και clusters σε Δυτική Μακεδονία, Θράκη, Μεγαλόπολη.
Αναβιομηχανοποίηση. Στόχος: 20% συμμετοχή της βιομηχανίας στο ΑΕΠ, σήμερα είναι μόνο 9%). Ψηφιακά εργοστάσια, ρομποτική, αυτοματοποίηση, logistics.
Ανθρώπινο Κεφάλαιο. Μεταρρύθμιση εκπαίδευσης με έμφαση σε STEM, ψηφιακές δεξιότητες, επιχειρηματικότητα. Διά βίου μάθηση για 500.000 εργαζόμενους. Σύνδεση μισθών με δεξιότητες και παραγωγικότητα.
Κράτος 2030. Όλες οι άδειες σε 30 ημέρες. Ενιαία ψηφιακή πλατφόρμα για επιχειρήσεις. Αξιολόγηση δημοσίων υπηρεσιών με KPIs. Μείωση 50% του διοικητικού κόστους. Θεσμικό επίπεδο. Βαθιές μεταρρυθμίσεις σε θεσμικό επίπεδο όπως πλήρης διαχωρισμός εξουσιών, αναδιάρθρωση της Δικαιοσύνης, ενίσχυση της διαφάνειας, ώστε η χώρα να αποκτήσει σταθερά θεμέλια για τις επόμενες δεκαετίες.
Αυτό είναι όραμα. Όχι η προβολή ανάπτυξης 0,9% το 2029.
Η Ελλάδα χρειάζεται λύσεις που ανακουφίζουν σήμερα και θεσμούς που εγγυώνται ποιότητα διακυβέρνησης αύριο. Οι μεταρρυθμίσεις που χρειάζεται η χώρα δεν είναι μόνο οικονομικές ή διοικητικές, είναι πρωτίστως θεσμικές.
Τις προηγούμενες δεκαετίες η Ελλάδα ήταν η πιο ανεπτυγμένη χώρα των Βαλκανίων. Σήμερα, η Ρουμανία τρέχει με ανάπτυξη 3–4%, η Κροατία έχει υψηλότερη παραγωγικότητα, η Σερβία επενδύει σε βιομηχανία και άμυνα, και η Βουλγαρία έχει χαμηλότερο χρέος.
Η Ελλάδα κινδυνεύει να μείνει πίσω όχι επειδή δεν έχει δυνατότητες, αλλά επειδή δεν έχει στρατηγική.
Η Ελλάδα δεν θα γίνει ευρωπαϊκή χώρα με προβλέψεις ανάπτυξης κάτω του 1%. Δεν θα γίνει ανταγωνιστική με κατανάλωση 1%. Δεν θα γίνει ηγέτης των Βαλκανίων χωρίς βιομηχανία. Και δεν θα γίνει χώρα του μέλλοντος χωρίς παραγωγή γνώσης και ισχυρούς θεσμούς.
Το πραγματικό όραμα για την Ελλάδα του 2030 δεν είναι μόνο δημοσιονομικό. Είναι και επιστημονικό, και τεχνολογικό, και παραγωγικό.
Η χώρα πρέπει να επενδύσει στη γνώση, αλλιώς θα συνεχίσει να χάνει χρόνο. Και ο χαμένος χρόνος είναι το πιο ακριβό κόστος για μια μικρή χώρα που θέλει να γίνει μεγάλη.
ΠΗΓΕΣ / ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
European Commission, Country Report Greece 2024
Eurostat, R&D expenditure as % of GDP
OECD, Science, Technology and Innovation Outlook
World Bank, Knowledge Economy Index
European Investment Bank, Investment Report 2024
McKinsey Global Institute, The Future of Productivity
MIT Technology Review, Innovation and Economic Growth
IMF, Greece: Staff Report 2024
National Science Foundation (NSF), Science & Engineering Indicators