Όταν η διακυβέρνηση υποτάσσεται στην κάλπη, το κράτος και οι θεσμοί μετατρέπονται σε εργαλεία κομματικής επιβίωσης
Η κυβέρνηση προετοιμάζεται πυρετωδώς για τις εκλογές και έχει ήδη μετατρέψει, αρκετούς μήνες, τη διακυβέρνηση σε προεκλογική εκστρατεία. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, ο κ. Μητσοτάκης, ανακοίνωσε ότι από τη ΔΕΘ θα αρχίσει να ξεδιπλώνεται το προεκλογικό πρόγραμμα της Νέας Δημοκρατίας, ενώ ο κυβερνητικός εκπρόσωπος τοποθέτησε τις κάλπες την άνοιξη του 2027.
Η σταδιακή εξαγγελία δώδεκα μέτρων προς διαφορετικές κοινωνικές ομάδες παραπέμπει σε αυτό που η πολιτική οικονομία ορίζει ως «πολιτικό δημοσιονομικό κύκλο», δηλαδή, την προσαρμογή του χρόνου και της στόχευσης των δημόσιων αποφάσεων στις ανάγκες της κάλπης. Έτσι, οι παροχές κατανέμονται σε διαφορετικά εκλογικά ακροατήρια και κορυφώνονται λίγο πριν από τις εκλογές, ο δε προϋπολογισμός κινδυνεύει να μετατραπεί από εργαλείο κοινωνικής πολιτικής στήριξης ευάλωτων ομάδων σε μηχανισμό εξαγοράς προσδοκιών.
Έμαθε, τελικά, τίποτε η παράταξη του «αυτόματου πιλότου» και από την κρίση που οδήγησε τη χώρα στην απώλεια της δημοσιονομικής της κυριαρχίας; Το 2009 το δημόσιο έλλειμμα έφθασε στο 15,4% του ΑΕΠ και το χρέος εκτοξεύθηκε στο 126,8%, σύμφωνα με τη Eurostat και την ΕΛΣΤΑΤ.
Φυσικά, η σημερινή κατάσταση δεν ταυτίζεται μηχανιστικά με εκείνη του 2009. Το κρίσιμο, όμως, δίδαγμα παραμένει γιατί όταν η οικονομική πολιτική υποτάσσεται στον εκλογικό κύκλο, οι μεταρρυθμίσεις αναβάλλονται, οι δαπάνες μονιμοποιούνται και η δημοσιονομική αξιοπιστία διαβρώνεται.
Μάθαμε με επώδυνο τρόπο ότι η χρεοκοπία δεν αρχίζει την ημέρα που κλείνουν οι αγορές και αυξάνονται τα spreads. Αρχίζει όταν η κυβέρνηση θεωρεί ότι το πολιτικό όφελος του σήμερα μπορεί διαρκώς να μεταφέρεται ως κόστος στο αύριο.
Στις περισσότερες δημοκρατικές χώρες, η επίσημη προεκλογική περίοδος είναι σαφώς οριοθετημένη.
Για παράδειγμα στη Ισπανία διαρκεί 15 ημέρες,
στην Πορτογαλία περίπου 12–13 ημέρες, ενώ οι δημόσιοι φορείς υπέχουν ρητή υποχρέωση αμεροληψίας και ουδετερότητας.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο το επίσημο εκλογικό χρονοδιάγραμμα είναι 25 εργάσιμες ημέρες, στον Καναδά η ομοσπονδιακή προεκλογική περίοδος περιορίζεται μεταξύ 37 και 51 ημερών.
Ακόμη και το ελληνικό Σύνταγμα προβλέπει ότι, μετά τη διάλυση της Βουλής, οι εκλογές πρέπει να διεξαχθούν μέσα σε τριάντα ημέρες. Η πολύμηνη προεκλογική διακυβέρνηση δεν αποτελεί, επομένως, θεσμική αναγκαιότητα αλλά συνειδητή πολιτική επιλογή.
Η ψηφοθηρική ομηρία συμπληρώνεται από την κομματικοποίηση του κράτους και τον έντονο νεποτισμό. Όταν δημόσιες θέσεις, διοικήσεις και ελεγκτικοί μηχανισμοί στελεχώνονται με κριτήριο την κομματική ταυτότητα ή οικογενειακή εγγύτητα, καταλύονται η αξιοκρατία, η αμεροληψία και τελικά το ίδιο το κράτος δικαίου.
Αυτή η κυβερνητική επιλογή γίνεται ακόμη πιο ανεύθυνη επειδή η Ελλάδα αναλαμβάνει την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ την 1η Ιουλίου 2027. Η χώρα χρειάζεται διοικητική συνέχεια και διαπραγματευτική αξιοπιστία παρά πιθανή κυβερνητική μετάβαση λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξή της.
Η θεσμική σταθερότητα δεν ταυτίζεται με την παραμονή μιας κυβέρνησης στην εξουσία. Μετριέται από την αντοχή των θεσμών, τη δημοσιονομική αξιοπιστία, την υπεύθυνη πολιτική κουλτούρα και τον σαφή διαχωρισμό κράτους και κόμματος. Η κυβέρνηση οφείλει είτε να κυβερνά με ευθύνη είτε να ζητήσει άμεσα καθαρή εντολή από τους πολίτες, όχι να κρατά τη χώρα σε παρατεταμένη προεκλογική ομηρία υψηλού κόστους και αδράνειας.