Η συζήτηση για τις επόμενες εκλογές, την αυτοδυναμία ή μη, και τις πιθανές κυβερνήσεις συνεργασίας δεν είναι τεχνικά ζητήματα εκλογικής αριθμητικής. Είναι πρωτίστως ζητήματα οικονομικής προοπτικής και θεσμικής ωριμότητας.
Η Ελλάδα, σε ένα διεθνές περιβάλλον αστάθειας, δεν έχει την πολυτέλεια να παίζει με την ιδέα της ακυβερνησίας ή της μόνιμης πολιτικής αβεβαιότητας. Η ακυβερνησία και η αστάθεια έχουν σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις.
Η διεθνής εμπειρία είναι σαφής: πολιτική αστάθεια και θεσμική αβεβαιότητα σημαίνουν χαμηλότερη ανάπτυξη, λιγότερες επενδύσεις, υψηλότερο κόστος δανεισμού, μεγαλύτερη ανασφάλεια.
Ρυθμιστική αστάθεια και συνεχείς αλλαγές πολιτικής χωρίς σταθερό πλαίσιο συνδέονται με χαμηλότερη οικονομική ανάπτυξη στις ευρωπαϊκές οικονομίες. Η πολιτική αστάθεια έχει τεκμηριωθεί διεθνώς ως παράγοντας που μειώνει την ανάπτυξη και αυξάνει την αβεβαιότητα, επηρεάζοντας επενδύσεις, παραγωγικότητα και προσδοκίες. Για την Ελλάδα ειδικά, ιστορικές μελέτες δείχνουν ότι οι περίοδοι πολιτικής αστάθειας έχουν αρνητική επίδραση στην ανάπτυξη, ιδίως σε φάσεις οικονομικού μετασχηματισμού.
Με απλά λόγια, παρατεταμένη ακυβερνησία ή διαρκής αβεβαιότητα στη διακυβέρνηση σημαίνει φρένο στην οικονομία. Οι επενδυτές αναβάλλουν αποφάσεις, οι επιχειρήσεις περιορίζουν σχέδια, οι πολίτες φοβούνται για το μέλλον τους.
Σε μια χώρα που βγήκε μόλις την τελευταία δεκαετία από μια βαθιά κρίση, η επιστροφή σε κλίμα αστάθειας θα ήταν οικονομικά και κοινωνικά καταστροφική.
Ανάγκη αλλαγής κουλτούρας για κυβερνήσεις συνεργασίας
Στην Ελλάδα, η ιδέα της κυβέρνησης συνεργασίας αντιμετωπίζεται συχνά με καχυποψία, το μικρό κόμμα «θα καεί» λένε, το μεγάλο «θα δεσμευτεί», η συνεργασία «θα μπερδέψει» τους ψηφοφόρους. Είναι όμως έτσι;
Στην Ευρώπη, οι κυβερνήσεις συνεργασίας είναι κανόνας, όχι εξαίρεση, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, σταθερές κυβερνήσεις συνεργασίας συνδέονται με υψηλή θεσμική ποιότητα και ανθεκτικότητα της οικονομίας. Η πολιτική σταθερότητα, ακόμη και με εναλλαγές κυβερνήσεων, όταν στηρίζεται σε θεσμικά πλαίσια συνεργασίας, συμβάλλει σε σταθερή ανάπτυξη και χαμηλότερη ανισότητα.
Μήπως λοιπόν ήλθε η ώρα πολίτες και πολιτικοί να αλλάξουμε την κουλτούρα μας πάνω σε αυτόν τον τομέα;
Η αλλαγή κουλτούρας σε αυτό τον τομέα σημαίνει, ότι ένα μικρό κόμμα να μπορεί να πει προεκλογικά: «αν χρειαστεί κυβέρνηση συνεργασίας, θα συμμετάσχω με σαφείς προγραμματικές προϋποθέσεις». Να δηλώνει ότι θα διεκδικήσει την εφαρμογή των βασικών του θέσεων για τις οποίες θα το ψηφίσουν οι πολίτες και να βλέπει τη συνεργασία όχι ως «παράδοση» αλλά ως συμμετοχή στη διακυβέρνηση και ευθύνη απέναντι στη χώρα. Και να πει στου ψηφοφόρους του αν υπάρξει ανάγκη θα συνεργαστώ για να εφαρμόσω τις αρχές και τις πολιτικές για τις οποίες σας ζητώ να με ψηφίσετε.
Αυτό δεν το ζημιώνει. Το ενισχύει, γιατί δείχνει σοβαρότητα, συνέπεια και σεβασμό στη λαϊκή εντολή.
Μια κυβέρνηση συνεργασίας μπορεί να είναι, θεσμικά ισχυρή, αν στηρίζεται σε προγραμματική συμφωνία, πολιτικά ειλικρινής, αν οι όροι της συνεργασίας είναι καθαροί προς τους πολίτες και οικονομικά ωφέλιμη, αν εξασφαλίζει σταθερότητα, συνέχεια πολιτικής και μεταρρυθμίσεις με ευρύτερη νομιμοποίηση.
Τα οφέλη για τη χώρα και τους πολίτες που θα προσέφεραν τυχόν συνεργαζόμενες δυνάμεις, αν δεν υπάρξει αυτοδυναμία, και που θα εκτιμήσει το εκλογικό σώμα θα είναι, η σταθερότητα γιατί θα αποφευχθεί η ακυβερνησίας και οι διαρκείς εκλογικοί κύκλοι, οι συναινέσεις σε μεταρρυθμίσεις με ευρύτερη στήριξη, η εμπιστοσύνη, γιατί θα ενισχυθεί η αξιοπιστία της χώρας σε αγορές και εταίρους και τέλος η ωρίμανση γιατί θα μεταβούμε από τη λογική «ή εγώ ή χάος» στη λογική «μαζί για τη χώρα».
Τι σημαίνουν αυτά για τα κόμματα και την επόμενη μέρα
Χωρίς να προβλέπουμε εκλογικά αποτελέσματα ή να αξιολογούμε κόμματα, θα λέγαμε ότι το θεσμικό πλαίσιο και η οικονομική λογική λένε ότι η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει γιατί ζητά νέα θητεία, με σαφές σχέδιο για οικονομία, καθημερινότητα, μεταρρυθμίσεις, κοινωνική δικαιοσύνη. Τα υπόλοιπα κόμματα επίσης οφείλουν να παρουσιάσουν τις δικές τους ρεαλιστικές προτάσεις διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένου του πώς θα κινηθούν σε περίπτωση μη αυτοδυναμίας. Η χώρα δεν πρέπει να οδηγηθεί σε παρατεταμένη ακυβερνησία ή σε θεσμικό αδιέξοδο επειδή κανείς δεν θέλει να αναλάβει την ευθύνη της συνεργασίας.
Η πολιτική ωριμότητα σήμερα σημαίνει, να μιλάμε καθαρά για το πώς θα κυβερνηθεί η χώρα, όχι μόνο για το πώς θα κερδηθούν οι εκλογές. Και αυτό για να μη διαταραχθεί η σταθερότητα της.
Η Ελλάδα έχει πληρώσει πολύ ακριβά την αστάθεια, την αβεβαιότητα, τις διαρκείς κρίσεις. Δεν μπορεί να ξαναγυρίσει σε μια εποχή όπου η πολιτική σκηνή μοιάζει με μόνιμο πείραμα χωρίς σχέδιο.
Η σταθερότητα δεν είναι σύνθημα. Είναι προϋπόθεση για δουλειές, επενδύσεις, κοινωνική συνοχή, αξιοπρέπεια της καθημερινότητας.
Αν χρειάζεται σήμερα ένα «κίνημα», δεν είναι η οργή. Είναι η απαίτηση για σοβαρότητα, κίνημα υπέρ της πολιτικής σταθερότητας, κίνημα υπέρ της θεσμικής συνέπειας, κίνημα υπέρ της κουλτούρας συνεργασίας, και κίνημα υπέρ της ευθύνης απέναντι στη χώρα και τους πολίτες όχι μόνο απέναντι στο κόμμα.
Η κοινωνία μπορεί, και πρέπει, να απαιτήσει από τα κόμματα να μιλήσουν καθαρά, πώς θα κυβερνηθεί η χώρα, με ποιο σχέδιο, με ποιες συνεργασίες αν χρειαστεί, με ποια εγγύηση σταθερότητας.
Γιατί στο τέλος, πέρα από τα συνθήματα, οι πολίτες δεν ψηφίζουν για να δουν ένα πολιτικό παιχνίδι. Ψηφίζουν για να έχουν κυβέρνηση, προοπτική, ασφάλεια, σταθερότητα.
Και αυτό, σήμερα, είναι ίσως η πιο πολιτική και η πιο οικονομικά κρίσιμη απαίτηση.
ΠΗΓΕΣ / ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Lalić, G. & Trifunović, D. (2026), Regulatory Volatility and Economic Growth in Europe, Sustainability.
Dirks, M. W. & Schmidt, T. (2024), Political instability and economic growth: Causation and transmission, European Journal of Political Economy.
Papaioannou, S. (2020), Political instability and economic growth at different stages of economic development: historical evidence from Greece, LSE Hellenic Observatory.
Kaytan, M. F. (2025), Economic Consequences of Political Instability and Governance: Comparative Insights from European Economies, GAS Journal of Economics and Business Management.
Caggiano, E. et al. (2026), Cluster atlas: Stability, inequality, and growth, Economic Systems.