Η αποκάλυψη του πορίσματος της κ. Τυχεροπούλου, το οποίο φέρεται να μειώνει δραστικά τη ζημία που αρχικά υπολόγιζε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO), άνοιξε έναν νέο κύκλο πολιτικής έντασης. Το πόρισμα, σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, καταλήγει ότι στις περισσότερες υποθέσεις δεν προκύπτει ζημία στα ευρωπαϊκά κονδύλια, και όπου ενδέχεται να υπάρχει, δεν μπορεί να αποδειχθεί, ενώ το συνολικό ποσό που τελικά τεκμηριώνεται δεν συνιστά κακούργημα.
Το γεγονός ότι το πόρισμα δεν διαβιβάστηκε εγκαίρως στη Βουλή, παρότι είχε ζητηθεί από την ίδια την EPPO, δημιούργησε εύλογα ερωτήματα για τη διαδικασία, τη διαφάνεια και τον τρόπο με τον οποίο θεσμικά όργανα χειρίζονται υποθέσεις που αγγίζουν πολιτικά πρόσωπα.
Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) έχει έναν πολύ συγκεκριμένο ρόλο: διερευνά αδικήματα που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ, λειτουργεί ανεξάρτητα από τις εθνικές κυβερνήσεις, και οφείλει να ενεργεί αμερόληπτα, στη βάση αποδεικτικών στοιχείων.
Η EPPO δεν είναι πολιτικό όργανο, ούτε έχει αποστολή να εμπλέκεται σε εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η αξιοπιστία της στηρίζεται ακριβώς στην αυστηρή τήρηση των διαδικασιών και στην πλήρη διαφάνεια προς τα θεσμικά όργανα των
κρατών-μελών.
Όταν ένα πόρισμα που αφορά πολιτικά πρόσωπα δεν φτάνει εγκαίρως στη Βουλή, δημιουργείται αναπόφευκτα σκιά. Ακόμη κι αν δεν υπάρχει πρόθεση, η θεσμική αβλεψία μπορεί να έχει σοβαρές πολιτικές συνέπειες.
Θέσεις κυβέρνησης και αντιπολίτευσης: δύο διαφορετικές αναγνώσεις
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η μη αποστολή του πορίσματος συνιστά θεσμική αστοχία της EPPO, η Βουλή οδηγήθηκε σε αποφάσεις χωρίς πλήρη ενημέρωση, και ότι η υπόθεση χρησιμοποιήθηκε από την αντιπολίτευση για πολιτική στοχοποίηση. Η κυβέρνηση προβάλλει το επιχείρημα ότι η αποκάλυψη του πορίσματος δικαιώνει τα πολιτικά πρόσωπα που βρέθηκαν στο στόχαστρο.
Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να πολιτικοποιήσει μια δικαστική διαδικασία. H EPPO λειτουργεί ανεξάρτητα και δεν υπάγεται σε κυβερνητικό έλεγχο, και ότι η ουσία της υπόθεσης δεν αλλάζει επειδή ένα πόρισμα μειώνει το ύψος της ζημίας. Η αντιπολίτευση επιμένει ότι η διερεύνηση πρέπει να συνεχιστεί χωρίς παρεμβάσεις και ότι η κυβέρνηση εργαλειοποιεί την υπόθεση για να εμφανίσει «σκευωρία».
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι λέει το πόρισμα. Το πρόβλημα είναι πώς χρησιμοποιήθηκε. Η καθυστέρηση στη διαβίβασή του επέτρεψε σε πολιτικούς αντιπάλους να οικοδομήσουν αφήγημα ενοχής, επέτρεψε στην κυβέρνηση να οικοδομήσει αφήγημα σκευωρίας, και τελικά δηλητηρίασε τον δημόσιο διάλογο, όπως συμβαίνει συχνά στην Ελλάδα.
Η υπόθεση θυμίζει ότι το πολιτικό σύστημα, αντί να μαθαίνει από λάθη όπως η υπόθεση Novartis, συχνά αναπαράγει τα ίδια μοτίβα: υπερβολή, πόλωση, υποψίες, επικοινωνιακή εκμετάλλευση.
Οι πολίτες πιο ώριμοι από το πολιτικό σύστημα;
Υπάρχει μια ειρωνεία: Ενώ οι θεσμοί και τα κόμματα δείχνουν συχνά ανωριμότητα, οι πολίτες εμφανίζονται ολοένα και πιο κουρασμένοι από την τοξικότητα. Οι πολίτες ζητούν διαφάνεια, θεσμική σοβαρότητα, λιγότερη πόλωση, και πολιτική που ασχολείται με τα πραγματικά προβλήματα.
Αντί γι’ αυτό, βλέπουν ξανά μια χώρα να αναλώνεται σε υποθέσεις που θα μπορούσαν να έχουν λυθεί θεσμικά και αθόρυβα, αν οι διαδικασίες λειτουργούσαν όπως πρέπει.
Καθώς πλησιάζουν οι εκλογές η πόλωση θα ενταθεί, κάθε υπόθεση θα αποκτά υπερμεγέθη πολιτική διάσταση, και η δημόσια συζήτηση θα γίνεται όλο και πιο συγκρουσιακή. Αυτό δεν είναι πρόβλεψη αποτελέσματος, είναι ιστορική εμπειρία.
Σε προεκλογικές περιόδους, τα κόμματα συχνά επιλέγουν τη σύγκρουση αντί της νηφαλιότητας. Το ζητούμενο είναι αν το πολιτικό σύστημα θα επιδείξει θεσμική ωριμότητα ή αν θα συνεχίσει να αναπαράγει πρακτικές που τραυματίζουν την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Η υπόθεση του πορίσματος Τυχεροπούλου δεν είναι απλώς μια διαφωνία για αριθμούς. Είναι μια δοκιμασία θεσμικής αξιοπιστίας. Αν κάτι αποκαλύπτει, είναι ότι οι θεσμοί χρειάζονται διαφάνεια και συνέπεια, η πολιτική χρειάζεται λιγότερη τοξικότητα, και οι πολίτες έχουν κουραστεί να βλέπουν υποθέσεις να μετατρέπονται σε όπλα πολιτικής αντιπαράθεσης. Η ωριμότητα του πολιτικού συστήματος δεν θα κριθεί από το ποιος θα κερδίσει τις εντυπώσεις, αλλά από το αν θα μπορέσει να λειτουργήσει με θεσμική σοβαρότητα, χωρίς να δηλητηριάζει την κοινωνία.
Το πόρισμα Τυχεροπούλου, που μειώνει δραστικά τη ζημία στις υποθέσεις ΟΠΕΚΕΠΕ, δεν έφτασε εγκαίρως στη Βουλή, δημιουργώντας σοβαρά θεσμικά ερωτήματα. Η κυβέρνηση μιλά για θεσμική αστοχία και πολιτική στοχοποίηση. Η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση για εργαλειοποίηση της υπόθεσης.
Η EPPO, που οφείλει να λειτουργεί ανεξάρτητα και αντικειμενικά, βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για τη διαφάνεια και την ορθή διαδικασία.
Το αποτέλεσμα; Άλλη μια υπόθεση που μετατρέπεται σε πολιτικό όπλο, αντί να αντιμετωπιστεί θεσμικά και νηφάλια. Οι πολίτες δείχνουν πιο ώριμοι από το πολιτικό σύστημα, που συνεχίζει να αναπαράγει πόλωση αντί να ασχολείται με τα πραγματικά προβλήματα της χώρας.