Η συνάντηση Αμερικανών και Ιρανών στην Ελβετία ώστε να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις της επόμενης φάσης αναβλήθηκε χθες κατόπιν ιρανικής πρωτοβουλίας. Σήμερα τα στενά του Ορμούζ έκλεισαν σύμφωνα με τους Ιρανούς εξαιτίας επιθέσεων του Ισραήλ κατά Χεζμπολάχ ενώ κατά τους Αμερικανούς παραμένουν ανοιχτά! Οι εξελίξεις αυτές είναι τρανή απόδειξη ότι το Μνημόνιο που υπογράφηκε μπορεί να ανακούφισε όσον αφορά τις ανθρώπινες και οικονομικές συνέπειες του πολέμου αλλά, ταυτόχρονα, είναι ετεροβαρές και συνιστά ταπείνωση και εξευτελισμό της επιχείρησης «Επική Οργή» του Τραμπ.
Υποτίθεται πως ένας από τους στόχους της επιχείρησης ήταν να σταματήσει με σαφή τρόπο η υποστήριξη του ισλαμικού καθεστώτος στους proxies (Χεζμπολάχ, Χαμάς, Χούθι κ.ά.) με τους οποίους περικύκλωνε το Ισραήλ και παρέμβαινε στην περιοχή. Όμως, στο Μνημόνιο επιτυγχάνεται ακριβώς το αντίθετο, αφού η εκεχειρία επεκτείνεται σε μη συμβαλλόμενα μέρη με τη ρητή αναφορά στον Λίβανο. Εν ολίγοις κατοχυρώνεται ο παρεμβατικός ρόλος του Ιράν σε ένα ανεξάρτητο κράτος μέσω του πληρεξουσίου του, στη συγκεκριμένη περίπτωση της Χεζμπολάχ. Τα επίχειρα τα είδαμε χθες και σήμερα ενώ προφανώς έπεται συνέχεια.
Μπορεί το συγκεκριμένο σημείο να είναι ένα κραυγαλέο στοιχείο για το ετεροβαρές του Μνημονίου, όμως, ανάλογα ισχύουν και για άλλα σημεία του.
Για παράδειγμα, ο Τραμπ επαίρεται πως με το Μνημόνιο το Ιράν δεσμεύεται πως δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Όμως, αυτό κάθε άλλο είναι παρά καινούριο. Η ιρανική ηγεσία, άλλωστε, ανεξαρτήτως πραγματικών προθέσεων, είχε υπογράψει στο παρελθόν τη συνθήκη μη διάδοσης ενώ διακήρυσσε από την εποχή Χομεϊνί πως δεν έχει αυτόν τον στόχο,. Πέραν αυτού το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο ο Τραμπ διατυμπάνιζε δύο φορές (Ιούνιο 25 & Φεβρουάριο 26) πως έχει... αφανίσει, θα συζητηθεί τις επόμενες 60 μέρες στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων των δύο πλευρών. Προφανώς δε η συμφωνία που είχε επιτευχθεί επί Ομπάμα και από την οποία αποσύρθηκε ο Τραμπ το 2018 με καταστροφικά αποτελέσματα είναι άπιαστος στόχος.
Διακηρυγμένος στόχος της «Επικής Οργής» ήταν, επίσης η αλλαγή καθεστώτος. Και μπορεί ο Τραμπ να εκστομίζει ουρανομήκεις ανοησίες περί λογικών της νέας κατάστασης αλλά η δολοφονία Χαμενεϊ και άλλων ηγετικών στελεχών του ισλαμικού καθεστώτος οδήγησε σε ενίσχυση του ρόλου των Φρουρών της Επανάστασης. Εν ολίγοις αντί για αλλαγή είχαμε σκλήρυνση του καθεστώτος.
Στόχος της «Επικής Οργής» ήταν, επίσης, να τεθούν αυστηρά όρια για τους βαλλιστικούς πυραύλους όσον αφορά την ποσότητα και κυρίως το βεληνεκές τους, ώστε να μην αποτελούν απειλή για το Ισραήλ και μακρινούς στόχους. Στο Μνημόνιο δεν αναφέρεται λέξη επί του θέματος.
Αναφέρεται, όμως, η απελευθέρωση της κυκλοφορίας των πλοίων στα στενά του Ορμούζ για τις επόμενες 60 μέρες. Μόνο που η κυκλοφορία στα στενά ήταν ελεύθερη πριν ξεκινήσει η πολεμική επιχείρηση. Το κλείσιμό τους -το οποίο δεν πρόβλεψαν οι φοβεροί εγκέφαλοι της επίθεσης- αποτέλεσε το υπαρκτό πυρηνικό όπλο του Ιράν, με αρνητικές συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία. Είναι ως εκ τούτου κωμικοτραγικό το άνοιγμά τους να εμφανίζεται ως συνέπεια της επίθεσης. Πολύ περισσότερο που, όπως κομπάζει η ιρανική ηγεσία, μετά τις 60 μέρες δεν πρόκειται να υπάρξει επιστροφή στο status quo ante και ετοιμάζεται η επιβολή τελών διέλευσης.
Τα τέλη αυτά -εφόσον επιβληθούν- μαζί με τη δρομολογούμενη σταδιακή άρση των δεσμευμένων, ελέω κυρώσεων, δισεκατομμυρίων δολαρίων του Ιράν και το Ταμείο Ανοικοδόμησης των 300 δισ$ που προβλέπει το Μνημόνιο, αποτελούν στο σύνολό τους τεράστια ανάσα για το ισλαμικό καθεστώς της Τεχεράνης.
Οι τελευταίες εξελίξεις είναι φυσικό να προκαλούν ανακούφιση, Όμως, κάθε άλλο παρά συνιστούν εγγύηση για ένα καλύτερο μέλλον της περιοχής. Για να υπάρξει ένα τέτοιο μέλλον υπάρχουν τρεις προϋποθέσεις. Να ηττηθεί ο Τραμπ στις επερχόμενες ενδιάμεσες εκλογές, εξαιτίας και τον χειρισμών του στο ιρανικό. Να ηττηθεί ο Νετανιάχου και οι ακροδεξιοί σύμμαχοί του στις προσεχείς βουλευτικές εκλογές. Αυτές οι δύο προϋποθέσεις είναι πολύ πιθανό να εκπληρωθούν. Η τρίτη, όμως, που είναι η αλλαγή στο Ιράν, δεν είναι εύκολο να έχει την ίδια τύχη. Το ισλαμικό καθεστώς μοιάζει και είναι -παρά τα πλήγματα που υπέστη-ενισχυμένο. Θα μπορούσε, όμως, τη μεταπολεμική περίοδο να εισέλθει σε μια φάση εσωτερικών τριβών μεταξύ σκληροπυρηνικών και πραγματιστών, που μπορεί να απελευθερώσει εξελίξεις. Οι τριβές αυτές έχουν, ήδη, ενόψει της συμφωνίας εμφανιστεί. Βέβαια, δεν είναι καθόλου σίγουρο πως αυτό θα συμβεί. Παρ’ όλα αυτά ας το ευχηθούμε γιατί μόνο με την εκπλήρωση και των τριών προϋποθέσεων η Μέση Ανατολή και η περιοχή του Κόλπου θα έχει ένα διαφορετικό μέλλον.
Από ανάρτηση στο Facebook