Παρά τα F-35 και τις ακραίες αξιώσεις της Τουρκίας, η δυνατότητα να φθάσουμε στη “μεγάλη κατανόηση” εξακολουθεί να υπάρχει. Αυτό τουλάχιστον διδάσκουν οι μεγάλοι ηγέτες του παρελθόντος. Τρεις υπήρξαν οι πολιτικοί ηγέτες του περασμένου αιώνα που ασχολήθηκαν συστηματικά με τις Ελληνοτουρκικές σχέσεις με κεντρικό στόχο την εξομάλυνσή τους μέσω της επίλυσης των προβλημάτων και ακύρωσης στο μέτρο του δυνατού των αντιπαραθέσεων: Ελευθέριος Βενιζέλος (ο μέγιστος όλων), Κ. Καραμανλής (ο πρεσβύτερος) και Κ. Σημίτης. Και οι τρεις άφησαν πολύτιμη παρακαταθήκη ιδιαίτερα χρήσιμη σήμερα σε μια περίοδο δύσκολη, γεμάτη εντάσεις, παρά τα υποτιθέμενα ήρεμα νερά μεταξύ των δύο χωρών.
Ο Ελ. Βενιζέλος, ο δημιουργός της σύγχρονης Ελλάδας, μόλις οκτώ χρόνια μετά την τραγωδία της Μικρασιατικής καταστροφής, το 1930, πραγματοποίησε επίσκεψη στην Άγκυρα όπου μεταξύ άλλων υπέγραψε με τον Ισμέτ Ινονού τρεις (Ελληνοτουρκικές) συμφωνίες.Με την πρώτη («σύμφωνο φιλίας, ουδετερότητας και διαιτησίας») τα δύο κράτη «ανελάμβανον αμοιβαίως την υποχρέωσιν να μη μετάσχουν οιασδήποτε οικονομικής ή πολιτικής συνεννοήσεως στρεφομένης εναντίον του ετέρου εξ αυτών». Με την δεύτερη, το «ναυτικόν πρωτόκολλον», τα δύο κράτη «ανελάμβανον την υποχρέωσιν όπως εις ουδεμίαν παραγγελίαν προσκτήσεως ή ναυπηγήσεως πολεμικών μονάδων ή εξοπλισμών προβαίνωσιν, άνευ προηγουμένης ειδοποιήσεως του ετέρου συμβαλλομένου μέρους, έξ μήνας πρότερον, επί τω σκοπώ όπως παρέχεται εις τας δύο κυβερνήσεις η ευκαιρία να προλαμβάνουν ενδεχομένην άμιλλαν ναυτικών εξοπλισμών, δια της φιλικής ανταλλαγής απόψεων και της παροχής εξηγήσεων υπό του ενός και του ετέρου μέρους εν πνεύματι πλήρους ειλικρινείας». Με την τρίτη συμφωνία ρυθμίζονταν εμπορικά και προξενικά ζητήματα για την ανάπτυξη των σχέσεων.
Μετά την υπογραφή ο Ελ. Βενιζέλος διακήρυξε σε ομιλία του ότι «ο μεταξύ των δύο χωρών προαιώνιος αγών έλαβεν οριστικόν τέρμα» και ότι «ηνωμένοι οι δύο λαοί θα αποτελέσουν ασφαλές στήριγμα της βαλκανικής και ευρωπαϊκής ειρήνης, εν ουδεμιά περιπτώσει δυνάμενοι να ευρεθούν εις αντιμαχόμενα στρατόπεδα». Δυστυχώς το «οριστικό τέρμα» του προαιώνιου αγώνα απεδείχθη ευσεβής πόθος.
Ο Κ. Καραμανλής (πρεσβύτερος) ως πρωθυπουργός προκειμένου να εκτονώσει την κλιμακούμενη ένταση με την Τουρκία πρότεινε τον Απρίλιο 1976 σε ομιλία του στην Ελληνική βουλή (σε λιγότερο από δύο χρόνια από την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο -1974) τη σύναψη συμφώνου μη επιθέσεως με την Τουρκία καθώς και συμφώνου για τον έλεγχο των εξοπλισμών μεταξύ των δύο κρατών. Το Ελληνικό ΥΠΕΞ προετοίμασε μάλιστα και τα σχετικά κείμενα τα οποία απέρριψε όμως η Τουρκία/Ντεμιρέλ.
Ο Κ. Σημίτης υπήρξε, ως γνωστόν, ο αρχιτέκτονας του «Ελσίνκι» (1999) το οποίο επέτρεψε την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση και άνοιξε την προοπτική επίλυσης των Ελληνοτουρκικών προβλημάτων στη βάση του διεθνούς δικαίου. Την προοπτική αυτή έκλεισε η Αθήνα (2004) απορρίπτοντας τη σχετική συμφωνία που είχε επιτευχθεί και το “Ελσίνκι”.
Βεβαίως έχει περάσει ένας σχεδόν αιώνας από την εποχή του Ελ. Βενιζέλου, πενήντα χρόνια από την πρόταση Καραμανλή και πάνω από εικοσιπέντε από το «Ελσίνκι». Η Τουρκία άλλαξε δραματικά. Οι αξιώσεις της πολλαπλασιάστηκαν. Όπως άλλαξε και η Ελλάδα σε ανάπτυξη, διεθνή ενσωμάτωση, υιοθέτηση νέων θέσεων διεθνούς δικαίου (UNCLOS, κλπ). Η λογική όμως της ειρηνικής επίλυσης των προβλημάτων χωρίς φοβίες και δογματισμούς δεν άλλαξε. Η μεγάλη κατανόηση μεταξύ των δύο χωρών μπορεί πάντοτε να υπάρξει....
Πηγή: www.tanea.gr