Εξι χρόνια govgr: η γραφειοκρατία από το γκισέ στην οθόνη;

Τώρα συμπληρώνονται έξι χρόνια από τη λειτουργία του gov.gr, μιας πρωτοβουλίας που αναμφίβολα σηματοδότησε μια σημαντική τομή στη σχέση πολίτη και κράτους. Η Ελλάδα κατάφερε να συμπυκνώσει σε μια ενιαία ψηφιακή πύλη εκατοντάδες διοικητικές διαδικασίες, περιορίζοντας ουρές, καθυστερήσεις και ένα μέρος της μικρογραφειοκρατίας που ταλαιπωρούσε επί δεκαετίες πολίτες και επιχειρήσεις.

Η αναγνώριση αυτής της προόδου είναι αναγκαία. Όμως η σοβαρή αποτίμηση ενός μεγάλου δημόσιου έργου αστρονομικού κόστους δεν μπορεί να εξαντλείται σε προεκλογικούς πανηγυρισμούς. Οφείλει να απαντά στο κρίσιμο ερώτημα, αν δηλαδή το gov.gr μετασχημάτισε το κράτος ή απλώς ψηφιοποίησε τις δυσλειτουργίες του;

Η κυβέρνηση Μητσοτακη επέλεξε να επενδύσει σημαντικούς εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους δισεκατομμυρίων στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Ωστόσο, η ψηφιοποίηση δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχης κλίμακας θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός φαινομένου όπου σε μια σύγχρονη ψηφιακή πρόσοψη εξακολουθούν να λειτουργούν παρωχημένες διοικητικές δομές.

Η καθυστέρηση της κυβέρνησης σε σχέση με τις πιο προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες δεν οφείλεται σε έλλειψη χρημάτων, τεχνολογίας ή ανθρώπινου δυναμικού. Οφείλεται κυρίως σε μια βαθύτερη θεσμική υστέρηση που η οικονομική βιβλιογραφία περιγράφει ως institutional lag, την αδυναμία των θεσμών να προσαρμοστούν με την ίδια ταχύτητα που μετασχηματίζεται η οικονομία και η κοινωνία.

Ετσι η κυβέρνηση ψηφιοποίησε διαδικασίες χωρίς να ανασχεδιάσει το κράτος. Αντιθέτως μάλιστα δημιούργησε το μεγαλύτερο κυβερνητικό σχήμα στην Ευρώπη.

Η Εσθονία, η Δανία και η Φινλανδία δεν ξεκίνησαν από τις ψηφιακές υπηρεσίες αλλά από την απλοποίηση των διαδικασιών και την ενοποίηση των δεδομένων.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χώρες με το υψηλότερο διοικητικό βάρος στην Ευρώπη. Μελέτες του ΟΟΣΑ εκτιμούν ότι το κόστος της πολυνομίας, της κανονιστικής πολυπλοκότητας και των διοικητικών βαρών αντιστοιχεί στο 5,4% έως 6,8% του ΑΕΠ, δηλαδή περίπου 13 έως 17 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε σημερινές τιμές.

Πρόκειται για έναν αόρατο, βαρύ φόρο που επιβαρύνει την παραγωγή, αποθαρρύνει τις επενδύσεις και περιορίζει την παραγωγικότητα.

Παράλληλα, η Ελλάδα εξακολουθεί να παρουσιάζει σοβαρές θεσμικές υστερήσεις. Στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς της Transparency International παραμένει χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ η απονομή δικαιοσύνης εξακολουθεί να απαιτεί πολλαπλάσιο χρόνο σε σχέση με τις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δυστυχώς η ψηφιοποίηση των υπηρεσιών δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη επιτάχυνση των θεσμών.

Ακόμη πιο προβληματική είναι η εικόνα στην κυβερνοασφάλεια. Παρότι η Ελλάδα έχει βελτιώσει το θεσμικό της πλαίσιο, πρόσφατες ευρωπαϊκές αναφορές κατέδειξαν ότι περίπου 37,5% των σοβαρότερων περιστατικών κυβερνοεπιθέσεων που εξετάστηκαν σε συγκεκριμένη ευρωπαϊκή ανάλυση αφορούσαν ελληνικούς δημόσιους φορείς. Πολιτικά και θεσμικά αυτό είναι ιδιαίτερα βαρύ εύρημα, διότι η Ελλάδα αντιπροσωπεύει μόνο 2% του πληθυσμού της ΕΕ. Πρόσφατες ευρωπαϊκές και διεθνείς μελέτες επισημαίνουν ότι η Ελλάδα διατηρεί ακόμα κατακερματισμένα πληροφοριακά συστήματα, πολλαπλά μητρώα,

ανομοιογενή επίπεδα προστασίας ανά φορέα και ελλείψεις σε εξειδικευμένο προσωπικό κυβερνοασφάλειας. Αυτό αυξάνει εκθετικά την επιφάνεια επίθεσης.

Το εύρημα αυτό δεν αμφισβητεί την πρόοδο, αναδεικνύει όμως τα όρια ενός μοντέλου που έδωσε προτεραιότητα στην ταχεία ανάπτυξη υπηρεσιών χωρίς να επενδύσει με την ίδια ένταση στην ενοποίηση των υποδομών και στην κυβερνοανθεκτικοτητα.

Οι χώρες που πρωταγωνιστούν διεθνώς, όπως η Εσθονία, η Δανία και η Φινλανδία, δεν περιορίστηκαν στην ψηφιοποίηση διαδικασιών. Ανασχεδίασαν τη διοίκηση, απλοποίησαν τη νομοθεσία, ενοποίησαν τα δεδομένα και ενίσχυσαν τους μηχανισμούς λογοδοσίας. Δεν μετέφεραν τη γραφειοκρατία στην οθόνη, απλά την κατάργησαν.

Αυτό ακριβώς αποτελεί το μεγάλο ζητούμενο για την Ελλάδα της επόμενης δεκαετίας.

Ομως για να συμβεί αυτό θα πρέπει πρώτα να υπάρχει πολιτική βούληση για βαθιές μεταρρυθμίσεις που θα αλλάξουν το dna του κομματικού κράτους. Η δημιουργία ενός κράτους που δεν θα είναι μόνο ψηφιακό, αλλά και αποτελεσματικό, διαφανές, ασφαλές, δίκαιο και θεσμικά αξιόπιστο.

Έξι χρόνια μετά, αυτός είναι ο πραγματικός απολογισμός που οφείλει να παρουσιάσει η κυβέρνηση στους πολίτες παρά εικόνες βιτρίνας.

Λιγότερα