Η Άγκυρα επιβεβαίωσε την πραγματικότητα: Γιατί η στρατηγική αξία της Τουρκίας εξακολουθεί να υπερισχύει των Ελληνοτουρκικών διαφορών στη Νατοϊκή ατζέντα
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα δεν ανέτρεψε τις ισορροπίες. Τις επιβεβαίωσε. Και η βασική επιβεβαίωση είναι σαφής: η Τουρκία παραμένει στρατηγικά αναγκαία για τη Δύση, ανεξάρτητα από τις ελληνοτουρκικές εκκρεμότητες.
Ο μεγάλος κερδισμένος ήταν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η Άγκυρα αξιοποίησε τη διοργάνωση για να προβάλει τον εαυτό της ως αναντικατάστατο γεωπολιτικό κόμβο, από τη Μαύρη Θάλασσα και την Ουκρανία έως τη Συρία και τη Μέση Ανατολή. Το μήνυμα ήταν καθαρό: κανένας σοβαρός δυτικός σχεδιασμός δεν μπορεί να αγνοήσει την Τουρκία.
Η στάση του Ντόναλντ Τραμπ κινήθηκε στην ίδια λογική. Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει την Τουρκία πρωτίστως ως παράγοντα ισχύος και χρησιμότητας, όχι ως ζήτημα αξιών. Η παραμονή της στο δυτικό στρατόπεδο θεωρείται σημαντικότερη από τις διαχρονικές ελληνοτουρκικές διαφορές. Αυτό δεν σημαίνει υποβάθμιση της Ελλάδας, αλλά αναγνώριση ότι η Τουρκία διαθέτει μεγαλύτερο γεωστρατηγικό βάρος.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο Τραμπ μπορεί να παρακάμψει το Κογκρέσο και να ανοίξει τον δρόμο για τα F-35.
Η απάντηση είναι ότι κάτι τέτοιο δεν φαίνεται εύκολο. Η αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα συνδέθηκε με νομοθετικές δεσμεύσεις του Κογκρέσου και με το καθεστώς κυρώσεων που ενεργοποιήθηκε λόγω των S-400.
Ο Πρόεδρος μπορεί να πιέσει, να διαπραγματευτεί και να δημιουργήσει πολιτική δυναμική, αλλά η πλήρης επανένταξη της Τουρκίας δύσκολα θα γίνει μονομερώς, με απλή προεδρική παράκαμψη. Πιο πιθανή είναι μια πολιτική συμφωνία με το Κογκρέσο παρά μια θεσμική υπέρβασή του.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Μαρκ Ρούτε επέλεξε την αναμενόμενη θεσμική ουδετερότητα. Η άρνησή του να τοποθετηθεί για το casus belli δεν ήταν υπέρ της Τουρκίας, αλλά υπέρ της πάγιας νατοϊκής αποφυγής να λειτουργεί η Συμμαχία ως διαιτητής σε διμερείς διαφορές.
Από ελληνικής πλευράς, αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα: ακόμη και όταν μια χώρα-μέλος διατηρεί επίσημη απειλή πολέμου κατά άλλης, το ΝΑΤΟ προτάσσει τη συνοχή αντί της δικαιοσύνης.
Πρόκειται για δομικό όριο της Συμμαχίας, όχι για συγκυριακή αδυναμία της Αθήνας.
Η ελληνική κυβέρνηση κινήθηκε προσεκτικά. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε δημόσια το casus belli, χαρακτηρίζοντάς το ιστορική ανορθογραφία ασύμβατη με τη Διακήρυξη των Αθηνών. Ταυτόχρονα απέφυγε να μετατρέψει το ζήτημα των F-35 σε μετωπική σύγκρουση μέσα στη Σύνοδο, υπενθυμίζοντας μόνο ότι οι S-400 εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρό νομικό και πολιτικό εμπόδιο.
Από ελληνική σκοπιά, λοιπόν, η Άγκυρα δεν συνιστά ούτε ήττα ούτε επιτυχία της Αθήνας. Συνιστά υπενθύμιση της πραγματικότητας: η Τουρκία αυξάνει το στρατηγικό της αποτύπωμα και μετατρέπει τη γεωγραφία της σε επιρροή.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει σοβαρά πλεονεκτήματα – αξιοπιστία, σταθερότητα, συμμαχίες, αποτρεπτική ισχύ – αλλά αυτά δεν αρκούν από μόνα τους.
Το δίδαγμα της Συνόδου είναι απλό και σκληρό: στη σημερινή γεωπολιτική συγκυρία δεν επιβραβεύεται μόνο ο συνεπής σύμμαχος, αλλά κυρίως ο στρατηγικά αναντικατάστατος.
Και αυτό ακριβώς επιβεβαίωσε η Άγκυρα.
Η πρόκληση για την ελληνική εξωτερική πολιτική δεν είναι να μιλά για ήττες που δεν υπήρξαν, αλλά να ενισχύει διαρκώς τη δική της στρατηγική αναγκαιότητα.