Η μετάβαση σε μια κοινωνία χαμηλής κατανάλωσης καυσίμων χρειάζεται την συναίνεση μιας κρίσιμης πλειοψηφίας πολιτών. Πώς επιτυγχάνεται ; Προτείνοντας θετικά σενάρια μέσα από δοκιμασμένες πρακτικές

Μια φανταστική κοινωνία σε 20 χρόνια από σήμερα.

Βρισκόμαστε στο 2046, τέσσερα χρόνια πριν το 2050, χρονιά-ορόσημο για τους στόχους των μηδενικών εκπομπών Αερίων του Θερμοκηπίου (ΑτΘ) και οι κοινωνίες στις περισσότερες χώρες έχουν ήδη αρχίσει, με μεγάλη καθυστέρηση και μετά από αρκετές αναταράξεις και παλινδρομήσεις, να προσαρμόζονται στα νέα κλιματικά δεδομένα- δηλ. στην αισθητή αύξηση της θερμοκρασίας και στα ακραία καιρικά φαινόμενα. Η πορεία προς την ολική κατάργηση της χρήσης ορυκτών καυσίμων βρίσκεται σε καλό δρόμο. Η καθημερινότητα του κατοίκου σε μια τυπική πόλη του πλανήτη μας το 2046 έχει αλλάξει σημαντικά:

Στην διατροφή του υπάρχει λιγότερη κατανάλωση μοσχαρίσιου κρέατος, εμπλουτισμός του διαιτολογίου του με άλλες πρωτεΐνες και με εποχικά χορταρικά, όσπρια και φρούτα -κατά προτίμηση τοπικής παραγωγής- πολλά από τα οποία χαρακτηρίζονται ως φιλικά στο περιβάλλον (βιολογικά, οργανικά, ελευθέρας βοσκής …).

Στα ράφια του σουπερμάρκετ τα υπέρ-επεξεργασμένα, υπέρ-συσκευασμένα τρόφιμα, τα εκτός εποχής και τα εισαγόμενα σπανίζουν γιατί η κατανάλωση τους αποθαρρύνεται και συχνά είναι ακριβότερα.

Οι πελάτες φέρνουν μαζί τους κενές συσκευασίες πολλαπλών χρήσεων για να τις γεμίσουν με τα τρόφιμα και απορρυπαντικά που προσφέρονται στο κατάστημα σε χύμα μορφή σε πολλά δοχεία διανομής.

Στον αγροτικό τομέα πολλά έχουν αλλάξει τα τελευταία χρόνια με την « έξυπνη γεωργία »: σημαντικοί πόροι έχουν επενδυθεί σε καινοτομίες που στοχεύουν αφενός στην αύξηση της παραγωγικότητας και αφετέρου στην λιγότερη κατανάλωση καύσιμων και νερού, με την χρήση φιλικών στην φύση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, με την επεξεργασία των τροφίμων κοντά στον τόπο παραγωγής τους.

Το ανθρώπινο δυναμικό στον πρωτογενή τομέα έχει αυξηθεί σημαντικά, οι αγρότες κατέχουν ήδη μια αξιοζήλευτη θέση στην κοινωνική ιεραρχία, η εργασία τους αμείβεται καλύτερα και το επίπεδο ζωής τους βρίσκεται πάνω από τον μέσο όρο

Ο νέος τρόπος διατροφής έχει υιοθετηθεί σχεδόν από κάθε νοικοκυριό και δαπανά για αυτήν ένα αρκετά μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματος του από ότι στο παρελθόν.

Η καθημερινότητα του κάθε πολίτη χαρακτηρίζεται κι από άλλες αλλαγές που αφορούν στο πώς και πόσο εργάζεται, πώς μετακινείται, πώς θερμαίνει και δροσίζει το σπίτι του,  στην διαχείριση των απορριμμάτων, στις επιλογές των ρούχων, των ηλεκτρικών συσκευών και των άλλων προϊόντων της καθημερινότητας.

Ο περιορισμός της χρήσης του αυτοκινήτου στο κέντρο της πόλης αποτελεί κανόνα - η πρόσβαση με (αποκλειστικά ηλεκτροκίνητο) ΙΧ υπάρχει για τους μονίμους κατοίκους, ενώ για τους υπόλοιπους ενθαρρύνεται η χρήση ποδηλάτων, ηλεκτροκίνητων δικύκλων και Μέσων Μαζικής Μεταφοράς (ΜΜΜ), που λειτουργούν αξιόπιστα, με συχνότητα που εξυπηρετεί τον επιβάτη, ενταγμένα σε ένα ποιοτικό και αρμονικά διασυνδεδεμένο δίκτυο συγκοινωνιών. Οι χρήστες τους έχουν στη διάθεση τους πολλούς ευρύχωρους χώρους στάθμευσης γύρω από το δίκτυο..

Τα παλιά και τα νέα κτίρια (κατοικίες και δημόσια κτίρια) είναι πλέον μονωμένα και βιοκλιματικά σχεδιασμένα, διαθέτουν φωτοβολταϊκά πάνελ (που τοποθετούνται χωρίς πολλές διατυπώσεις) σε κάθε στέγη, μπαλκόνι και στέγαστρο. Η θέρμανση με πετρέλαιο έχει καταργηθεί ενώ το αέριο αντικαθίσταται σταδιακά με αντλίες θερμότητας που παρέχουν και ψύξη.

Όλα τα προϊόντα καθημερινότητας- ρούχα, ηλεκτρικές και ψηφιακές συσκευές κλπκατασκευάζονται πλέον με προδιαγραφές για μακροχρόνια χρήση, έχουν σχεδιαστεί έτσι ώστε να επισκευάζονται εύκολα και οικονομικά από τους πολλούς εξειδικευμένους τεχνίτες που βρίσκονται σε κάθε γειτονιά. Το fast fashion έχει σχεδόν εκλείψει και θεωρείται κοινωνικά μη αποδεκτό.

Συγχρόνως και άλλοι τομείς που επηρεάζουν την διαβίωση όπως η ψυχαγωγία, οι αγορές, τα ταξίδια αναψυχής και εργασίας, έχουν προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα χαμηλών εκπομπών ΑτΘ.

Η μετάβαση σε μια οικονομία μηδενικών εκπομπών ΑτΘ έχει καθολική πλέον αποδοχή - έχει γίνει του « συρμού » - καθόσον οι επιχειρηματίες και οι πολίτες δεσμεύονται όλο και περισσότερο στο νέο πρότυπο παραγωγής και κατανάλωσης μέσω των οργανώσεων τους. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, αν και μεγάλος καταναλωτής ηλεκτρικής ενέργειας, έχει βοηθήσει στην προσαρμογή των επιχειρήσεων στο νέο αναπτυξιακό πρότυπο.

Το πολιτικό σύστημα ανταποκρίνεται στο νέο τοπίο που διαμορφώνεται και διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις αλλαγές που οι νέες συνθήκες έχουν επιφέρει στις εργασιακές σχέσεις, στις επαγγελματικές δεξιότητες, στις εισοδηματικές ανισότητες.

Τα παραπάνω έγιναν πραγματικότητα επειδή στις περισσότερες χώρες μια κρίσιμη πλειοψηφία ενεργών πολιτών αποφάσισε να κινητοποιηθεί με αίτημα τον δραστικό περιορισμό των ΑτΘ, πιέζοντας τις ηγεσίες τους να λάβουν αποφάσεις. Κατέστη έτσι δυνατό να συναφθούν διεθνείς συμφωνίες για την αλλαγή του μοντέλου της υπερκατανάλωσης που επικρατούσε μέχρι και την δεκαετία του 2030.

Η ευρεία δημόσια συζήτηση συνέβαλε ουσιαστικά στην εν λόγω προσπάθεια καθιστώντας το νέο αφήγημα κατανοητό από τις ομάδες συμφερόντων που θίγονταν από το νέο μοντέλο της ενεργειακής εγκράτειας- επιχειρήσεις, συνδικάτα, κινήσεις καταναλωτώνπου τελικά συναίνεσαν στην υιοθέτηση του.

Το παραπάνω αφήγημα είναι όντως υπέρ-αισιόδοξο αλλά μπορεί να γίνει πραγματικότητα αν το οραματιστεί και το θελήσει μια ισχυρή πλειοψηφία πολιτών. Όπως είπε ο Dan Jørgensen - Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ- σε πρόσφατη συνέντευξη1 του για το θέμα « φαντάζεστε ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ στην εμβληματική του ομιλία2 να έλεγε ’’έχω έναν εφιάλτη’’ αντί ’’έχω ένα όνειρο’’ »;

Η «Κλιματική Απραξία» και πώς ξεπερνιέται

Σήμερα, το 2026, οι περισσότερες δημοσκοπήσεις στον ανεπτυγμένο κόσμο διαπιστώνουν ότι τουλάχιστον οι 7 στους 10 πολίτες είναι πεισμένοι ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι ανθρωπογενής και κατατάσσουν την κλιματική αλλαγή ανάμεσα στα πρώτα θέματα που τους απασχολούν. Ταυτόχρονα οι ίδιες δημοσκοπήσεις καταγράφουν 3 την απροθυμία των πολιτών να αναλάβουν πρωτοβουλίες για το θέμα και περιμένουν οι « υπεύθυνοι » - οι δημόσιες αρχές, οι επιχειρήσεις- να το πράξουν.

Πού οφείλεται αυτή η στάση «κλιματικής απραξίας» και πώς μπορεί να ξεπεραστεί;

Το ερώτημα απασχολεί όλο και περισσότερο όσους παρακολουθούν τις κοινωνικές συμπεριφορές σε σχέση με την κλιματική αλλαγή - μελετητές, ακτιβιστές, επιχειρήσεις , δημοσιογράφους, αιρετούς- κι έχει ξεκινήσει μια δημόσια συζήτηση για τις αιτίες αυτής της αντίδρασης.

Πρόσφατα - τον Μάρτιο 2026- δημοσιεύτηκε στην Γαλλία ένα βιβλίο με τίτλο « Οι πιγκουίνοι δεν θα σώσουν τα παγόβουνα » που προτείνει απαντήσεις για τις αιτίες της αδράνειας των πολιτών και τους τρόπους που αυτοί μπορούν να κινητοποιηθούν (Les pinguins ne sauveront pas la banquise. Mélusine Boon- Falleur , 2026, JCLattes) . Η συγγραφέας του βιβλίου διδάσκει στην σχολή Πολιτικών Eπιστημών στο Παρίσι και ειδικεύεται στην μελέτη κοινωνικών συμπεριφορών στο θέμα της κλιματικής αλλαγής. Η ανάλυση σχετικά με τις συμπεριφορές που ακολουθεί βασίζεται εν μέρει στη μελέτη αυτή.

Η συγγραφέας, όπως αναφέρει στον πρόλογο, θεωρεί ότι η ενοχοποίηση των πολιτών από μερικούς ακτιβιστές με απόλυτες απόψεις και το σηκωμένο δάκτυλο δεν βοηθάνε στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Αντίθετα, θεωρεί ότι η υπερκαταναλωτική συμπεριφορά που επικρατεί σήμερα μπορεί να μεταβληθεί σε έναν νέο τρόπο διαβίωσης με ενεργειακή εγκράτεια, εφόσον εξασφαλιστεί σταδιακά η θετική συναίνεση όλο και περισσότερων πολιτών.

Για την Mélusine Boon- Falleur, οι αιτίες της « κλιματικής απραξίας », οφείλονται σε φαινόμενα όπως η αδράνεια της συνήθειας, η ελλιπής πληροφόρηση, η ψυχολογία της φυλής (tribalism), οι διαφορετικές αξίες των ατόμων, η αίσθηση της αδυναμίας επίτευξης αποτελέσματος.

Για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο της παράλυσης πρέπει να υιοθετηθούν πρακτικές που θα βασίζονται στην ρεαλιστική αναζήτηση των αναγκών του κάθε πολίτη, θα μεταφράζονται σε δράσεις και οι πολιτικές ηγεσίες θα δεσμεύονται για την εφαρμογή τους.

Δράσεις όπως η δημιουργία ευνοϊκού κλίματος για την συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, η δημιουργία θετικών κοινωνικών προτύπων που προβάλλουν την αναγκαιότητα για ενεργειακή εγκράτεια και η επιβράβευση των καλών πρακτικών, έχουν δοκιμαστεί διεθνώς με θετικά αποτελέσματα .

Η σημασία της πληροφόρησης

Το θέμα της κλιματικής αλλαγής είναι σύνθετο, πολλές τεχνικές πληροφορίες το καθιστούν δυσνόητο και περίπλοκο με αποτέλεσμα να αποθαρρύνει τον κοινό πολίτη να το κατανοήσει προκειμένου να σπάσει το φράγμα της παράλυσης που τον καθηλώνει.

Μελέτες συμπεριφοράς κοινωνικών ομάδων δείχνουν ότι η εκλαϊκευμένη, έγκυρη και νηφάλια πληροφόρηση προκαλεί δημιουργικό κλίμα εγρήγορσης που παρακινεί τα άτομα να δράσουν.

Ένα εύστοχο παράδειγμα εκλαΐκευσης αποτελεί η παρουσίαση του φαινομένου του θερμοκηπίου ως μιας κουβέρτας που καλύπτει όλο τον πλανήτη εμποδίζοντας τον να ψυχθεί. Το παράδειγμα προβάλει ο John Marshal , που ίδρυσε το 2018, την οργάνωση Potential Energy ως τον « διαφημιστικό βραχίονα του πλανήτη Γη » βλ. https:// potentialenergycoalition.org/. Η ατάκα του «Όλοι οι επιστήμονες συμφωνούν: η κλιματική αλλαγή είναι πραγματικότητα, προκαλείται από τον άνθρωπο, είναι τρομακτική, αλλά μπορούμε ακόμα να δράσουμε » έχει γίνει ευρύτερα γνωστή.

Η όποια δράση πληροφόρησης για να πετυχαίνει τον στόχο της, θα πρέπει να είναι διαδραστική, να προκαλεί συζήτηση, ανταλλαγή απόψεων, αντιρρήσεις.

Για να ανησυχήσει και να κινητοποιηθεί ο πολίτης που νοιάζεται, θα πρέπει η καμπάνια πληροφόρησης να αναδεικνύει το πρόβλημα άμεσα ως προς τον χρόνο-όχι το 2050 αλλά φέτος - την ένταση του - λ.χ. οι δασικές πυρκαγιές - και την εγγύτητα του- όχι για τις πολικές αρκούδες, αλλά για τον κίνδυνο να στεγνώσουν οι ελαιώνες στην Πελοπόννησο και στην Κρήτη ή τα βοσκοτόπια στην Ήπειρο και στον Παρνασσό που θα μας στερήσουν το λάδι και την φέτα!

Η επικοινωνία προς τον κάθε πολίτη που νοιάζεται θα πρέπει να περιλαμβάνει και αισιόδοξα μηνύματα: λιγότερα ΑτΘ σημαίνει περισσότερος καθαρός αέρας με πιο εύκολη κυκλοφορία στις πόλεις, μια περιορισμένη διατροφική αλυσίδα σημαίνει πιο φτηνά και φρέσκα τρόφιμα, λιγότερα χημικά λιπάσματα και φυτοφάρμακα σημαίνουν βελτίωση της υγείας, οι παρεμβάσεις σήμερα για την μείωση των ΑτΘ αφορούν κυρίως τους απογόνους του.

Ειδικά στους επιχειρηματίες μπορεί να τονιστεί ότι η νέα πραγματικότητα προσφέρει ευκαιρίες για καινοτόμες επενδύσεις και μιαν άλλου τύπου ανάπτυξη που διασφαλίζει την επιχειρηματική συνέχεια, ενώ η αύξηση της παραγωγικότητας και ο περιορισμός της σπατάλης στην παραγωγή θα τους επιφέρει οικονομικό όφελος. Ο σεβασμός στο περιβάλλον δεν θα πρέπει να θεωρείται μόνο δράση κοινωνικής ευθύνης, αλλά επιχειρηματική ευκαιρία .

Επίσης το μήνυμα θα πρέπει να επιδιώκει να συμπεριλάβει πολίτες που πρεσβεύουν διαφορετικές αξίες6: συντηρητικούς, ανοιχτούς στην αλλαγή, επιδεκτικούς στην κοινωνική προσφορά ή στην (οικονομική) αυτό - εκπλήρωση.

Τέλος το μήνυμα θα πρέπει να προτείνει διεξόδους και λύσεις. Αν ο πολίτης δεν μπορεί να συμβιβάσει τα πιστεύω του με την καθημερινή του πρακτική θα αισθάνεται αμήχανος και ανήμπορος. Συχνά αυτή η εσωτερική σύγκρουση έχει σαν αποτέλεσμα το άτομο να απορρίπτει συνολικά το πρόβλημα, να αρνείται την ύπαρξη του. Αντί λ.χ. να βάλουμε τον συνομιλητή μας στην γωνία κατηγορώντας τον επειδή χρησιμοποιεί το ΙΧ του για να πάει στην δουλειά του, μπορούμε να του προτείνουμε να συμμετάσχει σε μια δράση για να βελτιωθεί η εξυπηρέτηση της γειτονιάς του με ΜΜΜ.

Οι αιτίες για την υπερκατανάλωση

Οι κοινωνίες σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης, σε όλες τις εποχές και σε όλα τα κοινωνικά συστήματα ρέπουν προς την επιδεικτική κατανάλωση. Γιατί; Για το θέμα υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία με ερμηνείες που άπτονται της βιολογίας και της ψυχολογίας και μπορεί να συνοψιστεί απλουστευμένα και με λίγα λόγια στα εξής:

Το θηλυκό κάθε έμβιου είδους είναι, για βιολογικούς λόγους, περισσότερο επιλεκτικό από το αρσενικό στην εξεύρεση συντρόφου. Η επιλεκτικότητα δημιουργεί έντονο ανταγωνισμό μεταξύ των αρσενικών για την κατάκτηση των θηλυκών, στα οποία τα αρσενικά μπορούν να επικρατήσουν με την δύναμη ή με την γοητεία που και τα δυο υποδηλώνουν την άριστη υγεία τους- μυϊκή ρώμη και σωματικό εκτόπισμα, μεγάλα κέρατα, φανταχτερές ουρές, μελωδικό κελάηδισμα στα πουλιά κλπ

Τα παραπάνω ισχύουν και για το ανθρώπινο είδος που χαρακτηρίζεται επιπλέον και από μια έντονη κοινωνικότητα. Ως εκ τούτου επιδιώκεται επιπρόσθετα η προσέλκυση του κοινωνικού περίγυρου του θηλυκού ή αντίστοιχα του αρσενικού. Η επίδειξη πλούτου μέσω υλικών αγαθών ενισχύει την ελκυστικότητα του κάθε ατόμου, υποδηλώνοντας την ικανότητα του για την εξασφάλιση του μέλλοντος του συντρόφου και των απογόνων τους

Η διαφορά με την μέχρι προ 2 αιώνων περίοδο όταν ο πληθυσμός της γης ήταν 1 δις, οι πόροι περιορισμένοι και τα υλικά αγαθά για τους λίγους, είναι ότι σήμερα ο πληθυσμός έφτασε τα 8 δις, διαθέτουμε πολύ περισσότερους πόρους για την παραγωγή υλικών αγαθών χάρη στα ορυκτά καύσιμα (που όμως εξαντλούνται …) ενώ όλοι λίγο-πολύ επιδιώκουμε να αποκτήσουμε και να επιδείξουμε όσα περισσότερα αγαθά θα μας κάνουν ελκυστικούς στους γύρω μας! Τα αίτια της υπερκατανάλωσης φαίνεται πως έχουν βαθιές βιολογικές ρίζες!

Η ικανοποίηση από την σύμπραξη για καλό σκοπό

Είναι αλήθεια ότι μέχρι σήμερα οι πολλές οικολογικές οργανώσεις και κινήματα δεν κατάφεραν να βγάλουν από την απραξία την μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών και να τους κινητοποιήσουν στην υπόθεση της μείωσης της χρήσης των καυσίμων και κατά συνέπεια των ΑτΘ.

Οι ανθρώπινες κοινωνίες σε έκτακτες και πιεστικές καταστάσεις έχουν να επιδείξουν στην ιστορία τους επιδόσεις και εγωιστικής αλλά και αλτρουιστικής συμπεριφοράς - είμαστε ικανοί τόσο για το χειρότερο όσο και για το καλύτερο. Καλά παραδείγματα όπως η αντιμετώπιση της πανδημίας ή η εξάλειψη της τρύπας του όζοντος αποδεικνύουν ότι είμαστε ικανοί και για συνεργασίες σε μεγάλη κλίμακα.

Έννοιες που οδηγούν σε δράσεις και μας ωθούν στην σύμπραξη για το καλό και το ενάρετο έχουν μελετηθεί επιστημονικά και μπορούν να χρησιμεύσουν στην κινητοποίηση για την αλλαγή του αναπτυξιακού αφηγήματος.

Η Mélusine Boon- Falleur ξεχωρίζει μερικές βασικές έννοιες , όπως : 7

- ο αμοιβαίος αλτρουϊσμός- όταν κάποιος προσφέρει εξυπηρέτηση στον συνάνθρωπο του προσδοκά αμοιβαία ανταπόδοση και όταν πολλοί προσφέρουν στο σύνολο δημιουργείται μια ηθική επιταγή στην συμμετοχή όλων για τον καλό σκοπό,

- τα κοινωνικά πρότυπα -και κατά πόσο αυτά επηρεάζουν τις συμπεριφορές. Γνωστό παράδειγμα είναι η αμέλεια για την καθαριότητα ενός ήδη βρόμικου δημόσιου χώρου και - αντίθετα- της διατήρησής του καθαρού από το ίδιο δείγμα περαστικών, εφόσον ο χώρος ήταν αρχικά καθαρός,

- η πλουραλιστική άγνοια - φαινόμενο κατά το οποίο τα άτομα σε μια ομάδα αποδέχονται σιωπηρά μια κατάσταση ή μια ιδέα που στην πραγματικότητα δεν πιστεύουν, επειδή λανθασμένα θεωρούν ότι όλοι οι υπόλοιποι την αποδέχονται. Λχ στην Σ. Αραβία αποδείχτηκε ότι πολλοί περισσότεροι άνδρες υποστήριζαν την μεγαλύτερη ελευθερία των γυναικών (επαγγελματική απασχόληση, οδήγημα) με αποτέλεσμα το μέτρο να εγκριθεί πιο εύκολα από το αναμενόμενο.,

- η γνωστοποίηση των ενάρετων πρακτικών - η ευρύτερη κοινοποίηση των πράξεων (όχι μόνο των απόψεων) των διπλανών μας για τον κοινό στόχο. Λχ μια εταιρεία παροχής ηλεκτρισμού στις ΗΠΑ γνωστοποιεί μέσω των λογαριασμών που στέλνει στον κάθε συνδρομητή την κατανάλωση του και την συγκρίνει με την μείωση της κατανάλωσης που πέτυχαν οι πελάτες της στην γειτονιά.

- η προσωπική εικόνα/φήμη στους γύρω μας ως μοχλός για δράση- ο Όσκαρ Ουάιλντ έλεγε « δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευχαρίστηση από το να σε τσακώσουν να κάνεις μια καλή πράξη ». Όσο αυξάνεται η θετική φήμη του στρατευμένου στην υπόθεση του κλίματος τόσο πιο αποτελεσματικά μπορεί να λειτουργήσει ως πρεσβευτής της υπόθεσης αυτής.

- η αίσθηση της ισορροπίας και του δίκαιου των μέτρων - το τίμημα που συνεισφέρει κάποιος στην υπόθεση του κλίματος είναι σημαντικό να είναι ανάλογο του οφέλους που θα αποκομίσει. Το πιο εύγλωττο παράδειγμα αποτελεί η απαίτηση επιδότησης των φτωχότερων χωρών από τις πλούσιες χώρες, που έχουν την κύρια ευθύνη για την συσσώρευση των ΑτΘ στην ατμόσφαιρα, προκειμένου οι πρώτες να προχωρήσουν στις απαραίτητες επενδύσεις για τον περιορισμό των ΑτΘ.

Μετά από τα παραπάνω η απάντηση στο αρχικό ερώτημα « Ποιες πρωτοβουλίες μπορεί να αναλάβει ο απλός πολίτης για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής» μπορεί να απαντηθεί με βάση πολλές μελέτες που έχουν δείξει ότι τα περιθώρια δράσης για τον καθένα είναι πολλά, έχουν μελετηθεί και μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά στην αλλαγή του σημερινού προτύπου υπερκατανάλωσης για την μετάβαση σε έναν καλύτερο κόσμο, περισσότερο βιώσιμο και δίκαιο.

Υπάρχουν πολλοί πολίτες που περιμένουν ένα ειλικρινές, ελκυστικό και πειστικό κάλεσμα για να συμπράξουν σε δράσεις που θα προσφέρουν στον καθένα την ικανοποίηση ότι επιτελεί το χρέος του προς τις επόμενες γενιές.

Μια πιο θετική και συμπεριληπτική προσέγγιση ίσως να έχει καλύτερα αποτελέσματα.

Πηγή: www.tanea.gr