Μια σπουδαία πολιτική διαδρομή

Στο βιβλίο του «Η πολιτική μου διαδρομή» (Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2025) ο Μιχάλης Παπαπέτρου σπεύδει να δώσει από τον υπότιτλο ακόμα («από τους μύθους στην πραγματικότητα») το πρίσμα μέσα από το οποίο περιγράφει τις βιωματικές εμπειρίες δεκαετιών στη διάρκεια των οποίων υπηρέτησε την υπόθεση της λύσης του «κυπριακού» από διαφορετικές θέσεις και αξιώματα αλλά πάντα με τολμηρή ματιά, εντιμότητα και αξιοπρέπεια.

Ο Βασίλης Καπετανγιάννης είναι μακράν ο καταλληλότερος να παρουσιάσει την πολιτική αυτοβιογραφία του συγγραφέα ως φίλος και συνοδοιπόρος του «Μίχου», όπως φώναζε τον Μιχάλη Παπαπέτρου από τα χρόνια της συμμετοχής τους ΔΝ Λαμπράκη αλλά, ταυτόχρονα, ως ένας έμπειρος πολιτικός αναλυτής και βιβλιοκριτικός με κοφτερή άποψη και γνώση των γεγονότων που σημάδεψαν το κυπριακό για περισσότερο από μισόν αιώνα.

Από την άποψη αυτή ο Καπετανγιάννης δεν περιορίζεται σε ένα περιγραφικό σχολιασμό του βιβλίου αλλά μετατρέπει την κριτική του σε έναν ανοιχτό διάλογο με τον συγγραφέα πολύτιμο όχι μόνο για την καλύτερη κατανόηση όσων συνέβησαν - σε Κύπρο και Ελλάδα - όλα αυτά τα χρόνια αλλά, κυρίως, για όσα δύσκολα πρόκειται να ακολουθήσουν. Οι μύθοι υπονόμευσαν διαχρονικά τη λύση του Κυπριακού και οδήγησαν στη σημερινή πραγματικότητα.

Τίποτα απολύτως δεν μπορεί να «πετάξει» ο αναγνώστης από την αυτοβιογραφία του Παπαπέτρου. Άλλωστε όλη η ζωή του αποτελείται από τα γεγονότα μιας πορείας πλεγμένης με κόπο γύρω από τη δραματική ιστορία και τις περιπέτειες του τόπου του τον οποίο υπηρέτησε με αφοσίωση και γενναιότητα. Ωστόσο, ο συγγραφέας, όπως και ο Καπετανγιάννης, ξεχωρίζουν τα δύο γεγονότα που σφράγισαν, το ένα θετικά και το άλλο αρνητικά, την κυπριακή υπόθεση.

Η ένταξη ολόκληρης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν η μεγαλύτερη επιτυχία της Ελληνικής διπλωματίας, τα οφέλη της οποίας απολαμβάνει η Ελληνοκυπριακή κοινότητα μέχρι σήμερα. Αντίθετα, η απόρριψη του σχεδίου Ανάν από την ελληνική πλευρά, την ίδια στιγμή που οι Τουρκοκύπριοι το υπερψήφισαν, σήμανε την αρχή της de facto διχοτόμησης του νησιού με τη «λύση των δύο κρατών» να προβάλλεται σήμερα επίσημα από την τουρκική ηγεσία.

Ο Μιχάλης Παπαπέτρου γράφει ότι το βιβλίο του «αποτελεί και την τελευταία πράξη ενεργούς συμμετοχής του στα κοινά». Μιας σπουδαίας και εμπνευσμένης συμμετοχής που έφτασε στο αποκορύφωμά της όταν ο «Μίχος» κάθισε, επί προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη (1999-2003), στην ηλεκτρική καρέκλα του κυβερνητικού εκπροσώπου όντας ταυτόχρονα μέλος της διαπραγματευτικής ομάδας για την επίλυση του κυπριακού.

Ο χαρακτηρισμός του Βασίλη Καπετανγιάννη είναι πέρα για πέρα αντιπροσωπευτικός: «Ο Παπαπέτρου είναι κατ’ εξοχήν οπαδός του ρεαλισμού και αταλάντευτος πολέμιος παραπλανητικών και επικίνδυνων «εθνικών μύθων» που στην ουσία έχουν ενταφιάσει και κάθε φορά ενταφιάζουν ρεαλιστικά σχέδια για την επίλυση του κυπριακού». Λόγια που εκφράζουν βαθιά εκτίμηση για την πολιτική διαδρομή μιας ηγετικής πολιτικής προσωπικότητας της Κύπρου, ενός πολιτικού ανδρός αναστήματος που έχει αφιερώσει τη ζωή του στο όραμα μιας ενιαίας και ανεξάρτητης Κυπριακής Δημοκρατίας.

Γιάννης Μεϊμάρογλου

ΜΙΧΑΛΗΣ ΠΑΠΑΠΕΤΡΟΥ,

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΟΥ ΔΙΑΔΡΟΜΗ

Από τους μύθους στην πραγματικότητα, Εκδόσεις ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα 2025, σελ. 434

Το βιβλίο παρουσίασαν στις 26/1/26 στην Αθήνα (ΕΣΗΕΑ) ο Σωτήρης Ντάλης, ο Χρήστος Στυλιανίδης,ⁱ η Μαρία Δαμανάκη και ο Νίκος Μπίστης. Συντονιστής της παρουσίασης ήταν ο Γιώργος Πανταγιάς. Όπως σημείωσε ο ηλεκτρονικός κόμβος www.metarithmisi.gr «σημαντικό γεγονός ήταν, ότι στην εκδήλωση αυτή παραβρέθηκαν αρκετοί συμπολίτες μας, δείχνοντας ότι το Κυπριακό παρά την αποτελμάτωσή του εξακολουθεί και προκαλεί το πολιτικό τους ενδιαφέρον, Μαζί βέβαια και με την εκτίμηση που απολαμβάνει ο συγγραφέας» (27/1/26).

Σκέψεις και Κριτικές Παρατηρήσεις

Για την ιστορική διαδρομή του «κυπριακού» ζητήματος

με αφορμή το Βιβλίο

Ο Μιχάλης Παπαπέτρου αφιέρωσε ολόκληρη την πολυκύμαντη πολιτική του διαδρομή στην πατρίδα του, την αγαπημένη του Κύπρο και στην επίλυση του κυπριακού. Δε χρειάζεται να υπογραμμίσω ότι η επίλυσή του παραμένει ακόμα ανοιχτό θέμα. Στην κορύφωση της πολιτικής του διαδρομής ο Παπαπέτρου διατέλεσε κυβερνητικός εκπρόσωπος (1999-2003) επί προεδρίας Γλαύκου Κληρίδη (2 συνεχείς θητείες 1993-2003) και μέλος της διαπραγματευτικής του ομάδας για το κυπριακό. Ήταν η περίοδος εκείνη κατά την οποία οι κυβερνήσεις του Κώστα Σημίτη (1996-2004) και οι εργώδεις προσπάθειες του Κύπριου Γιάννου Κρανιδιώτη, Αναπληρωτή ΥΠΕΞ, που έχασε αδόκητα τη ζωή του σε αεροπορικό δυστύχημα το 1997, επέτυχαν την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ χωρίς την επίλυση εκ των προτέρων του «πολιτικού προβλήματος», δηλαδή του κυπριακού. «Εγκλώβισαν» την Τουρκία εντός μιας ευρωπαϊκής διαδικασίας και συστηματικού διαλόγου που θα μπορούσε να οδηγήσει στην επίλυση των διαφορών με διμερείς διαπραγματεύσεις και διεθνή διαιτησία, ήτοι παραπομπή του θέματος κατόπιν συμφωνίας και σύνταξης του λεγόμενου Συνυποσχετικού (Compromis) στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, κατά τρόπο ειρηνικό και με ασφάλεια δικαίου. H διαδικασία εκείνη σχετικά με την επίλυση των προβλημάτων με την Τουρκία για διάφορους λόγους δεν ολοκληρώθηκε.

Η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ ήταν η μεγαλύτερη διπλωματική επιτυχία της χώρας μετά την ένταξή της στην ΕΟΚ (Ευρωπαϊκές Οικονομικές Κοινότητες) το 1980 από την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή και την ένταξη στο ευρώ από την κυβέρνηση του Κώστα Σημίτη το 2001.

Η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ το 2004 κι αργότερα, το 2008, στην ευρωζώνη, προσλαμβάνει τεράστια οικονομική, πολιτική και γεωπολιτική σημασία 30 χρόνια μετά την κυπριακή τραγωδία του 1974 με το πραξικόπημα της στρατιωτικής χούντας για την ανατροπή του προέδρου Μακαρίου και την τουρκική εισβολή που ακολούθησε (Αττίλας Ι και Αττίλας ΙΙ). Αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία ενός τεράστιου προσφυγικού προβλήματος 170.000 ξεριζωμένων και η κατοχή του 37% του εδάφους της νήσου από τον τουρκικό στρατό.

Ελληνική Στήριξη στην Κύπρο και Ευρωπαϊκή Αμυντική Αλληλεγγύη

Το κυπριακό παραμένει ακόμα άλυτο αλλά η χώρα επωφελήθηκε από όλα τα πλεονεκτήματα που συνεπιφέρει η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην σκληρό πυρήνα της, την ευρωζώνη. Η Κύπρος από 1/1/26 ασκεί την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. «Ελλάδα και Κύπρος λειτουργούν ως η αιχμή της Ευρώπης προς τη Μέση Ανατολή».i Η συνδρομή πολλών ευρωπαϊκών κρατών, πέραν της αποστολής της ελληνικής ναυτικής και αεροπορικής δύναμης προς υπεράσπιση της χώρας ως ευρωπαϊκού εδάφους από απειλές προερχόμενος από τον πόλεμο στο Ιράν, φανερώνει όχι μόνο τη διαχρονική σημασία της ένταξης αλλά σηματοδοτεί και τη σύμπραξη προθύμων μελών-κρατών της ΕΕ για κοινή άμυνα. Κι αυτό χωρίς να έχει γίνει επίκληση από την Κύπρο της ρήτρας αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής, όπως προβλέπεται από το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Λισαβόνας (2009). Η αμυντική αυτή συνδρομή στην Κύπρο αποτελεί, κατά την άποψή μου, ένα σημαντικό βήμα προς μια μεταβλητή γεωμετρία κοινής ευρωπαϊκής άμυνας καθώς φαίνεται. Συνάμα δε ένα ακόμα σημαντικό ορόσημο στην επιδίωξη «στρατηγικής αυτονομίας» της ΕΕ, στο πλαίσιο, μάλιστα, των νέων εξελίξεων στις διατλαντικές σχέσεις που διαμόρφωσε και διαμορφώνει η πολιτική του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στη δεύτερη θητεία του. Έτυχε ο πόλεμος στο Ιράν να αφυπνίσει τα αμυντικά αντανακλαστικά αλληλεγγύης της ΕΕ εν όψει κινδύνων και απειλών κατά μέλους της και συνεπώς κατά της δικής της υπόστασης και ασφάλειας, αλλά και να υπογραμμίσει την τεράστια σημασία της ενεργειακής αυτάρκειας. Η σημασία της Κύπρου υπό το πρίσμα των ενεργειακών προβλημάτων της περιοχής είναι ένα άλλο, ιδιαίτερο και σημαντικό θέμα.

Βέβαια, η ΕΕ έχει ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει και την απειλή της Ρωσίας Την απροκάλυπτη και απρόκλητη στρατιωτική εισβολή της στην Ουκρανία το 2022, που ενθάρρυνε αντικειμενικά η απραξία της Ευρώπης και γενικότερα της Δύσης στην κατάκτηση και προσάρτηση της Κριμαίας από τον Πούτιν το 2014. Η έκβαση του πολέμου θα είναι καθοριστική για το μέλλον της Ευρώπης. Οι Ουκρανοί δεν αντιστέκονται μόνο με αξιοθαύμαστο τρόπο στηριζόμενοι και στη δική τους τεχνολογία, μάχονται και για την Ευρώπη. Η ρωσική επιθετικότητα και ο ρωσικός αναθεωρητισμός αποτελούν μόνιμη υπαρξιακή απειλή για την εδαφική

ακεραιότητα, την ασφάλεια και τη δημοκρατία της ΕΕ. Ο «ειρηνοποιός» Τραμπ για λάθους λόγους, όπως εκτιμώ, συντάχτηκε με τον θύτη και εγκληματία πολέμου Πούτιν κι όχι με το θύμα.ii

Συνεπώς, η στήριξη της Κύπρου από την Ελλάδα δε συνιστά απλώς μια τυχαία και ευκαιριακή επίδειξη της αυξανόμενης αποτρεπτικής αμυντικής ικανότητας της χώρας, όπως έδειξαν πρόσφατα και η ανανέωση της αμυντικής Συμφωνίας με τη Γαλλία και η υπογραφή 9 συνολικά σημαντικών συμφωνιών που δένουν ακόμα πιο σφιχτά τη συμμαχία μεταξύ των δυο χωρών στο πλαίσιο της ΕΕ, αλλά και έμπρακτη εκδήλωση ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Aν συνάμα ακούστηκαν διάφορες ανόητες υπερπατριωτικές φωνές ή δήθεν «ειρηνιστικές» ή κι αν ακόμα υπήρξαν κάποιες τουρκικές σπασμωδικές αντιδράσεις δεν επηρεάζουν ούτε την ελληνική ούτε την ευρωπαϊκή σημαντική διάσταση του γεγονότος. Η συνάντηση του Έλληνα Π/Θ Μητσοτάκη και του Γάλλου προέδρου Μακρόν με τον Πρόεδρου της Κύπρου Χριστοδουλίδη στην Πάφο δεν είχε μόνο συμβολική σημασία (9/3/2026). Κάθε γεωστρατηγική και γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδος, κάθε ενίσχυση της αποτρεπτικής της ικανότητας είναι εμφανώς προς όφελος και της Κύπρου. Η ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ Κύπρου και Γαλλίας (8/6/26) επιβεβαιώνει τη σημασία των πρόσφατων εξελίξεων και των συμμαχιών για την αμυντική και ενεργειακή ασφάλεια στην περιοχή, που φαίνεται να ενοχλεί τα μέγιστα την Τουρκία.

Ρεαλιστικός Πατριωτισμός

Το βιβλίο του Παπαπέτρου αποτελεί κατά τα λεγόμενα του ίδιου του συγγραφέα και την τελευταία πράξη ενεργούς συμμετοχής του στα κοινά. Η πολιτική του διαδρομή υπήρξε μακρά, πολυκύμαντη, σημαντικότατη και καρποφόρα. Δικαίως την καταγράφει με κάποιο αίσθημα υπερηφάνειας. Κι είναι λογικό να περιέχει, αναπόφευκτα, το στοιχείο της αυτο-δικαίωσης χωρίς, όμως, να διεκδικεί το αλάθητο. Δεν κατεχόταν από κάποια υστεροβουλία, δεν είχε κάποια αθέμιτα συμφέροντα να υπηρετήσει ούτε κάποια σκοτεινά κίνητρα. Και δικαίως η παρουσία του στην πολιτική ζωή της Κύπρου θα πρέπει να καταγραφεί ως πολύ σημαντική, καθόσον ο ίδιος δεν έπαψε ποτέ να παροτρύνει όλες τις πολιτικές δυνάμεις της νήσου να έρθουν σε συμφωνία με τους Τ/Κ. το γρηγορότερο δυνατόν διότι ο χρόνος δεν λειτουργούσε υπέρ της Ε/Κ πλευράς. Είχε απόλυτο δίκαιο. Εις μάτην. Μακρά η αλυσίδα των χαμένων ευκαιριών που και ο ίδιος αναφέρει και υπογραμμίζει στο Κεφάλαιο 13 του βιβλίου του.

Τα αίτια τέτοιων απολήξεων πολυετών προσπαθειών για εξεύρεση λύσης και οι ευθύνες της Ε/Κ πλευράς ο αναγνώστης εύκολα μπορεί να τα εντοπίσει. Κάθε φάση και κάθε συγκυρία είχε, φυσικά, τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ωστόσο, υπήρχαν εγγενή προβλήματα στο «εθνικό αφήγημα» που υπονόμευσαν διαθέσιμες ρεαλιστικές λύσεις. Ο Παπαπέτρου είναι κατ’ εξοχήν οπαδός του ρεαλισμού και αταλάντευτος πολέμιος παραπλανητικών και επικίνδυνων «εθνικών μύθων» που στην ουσία έχουν ενταφιάσει και κάθε φορά ενταφιάζουν ρεαλιστικά σχέδια για την επίλυση του κυπριακού. Μισός αιώνας ψευδαισθήσεων, αυταπάτης και μύθων ή συνειδητής αποφυγής δύσκολων πολιτικών αποφάσεων εθνικής σημασίας και εμβέλειας.

Η πολιτική διαδρομή του Παπαπέτρου συνυφαίνεται με την πορεία του κυπριακού σε κρίσιμες καμπές μετά το 1974 και από αυτήν την άποψη αποτελεί συνάμα κι ένα ιστορικό ντοκουμέντο μεγάλης αξίας ως μαρτυρία και ως απολογισμός, που δεν είναι απλώς ατομικός και μοναχικός αλλά εκφράζει μια ιδιαίτερα θαρραλέα πολιτική τάση στη Νήσο. Είναι αδύνατο, φυσικά, να παρακολουθήσω εδώ ακόμα και ελλειπτικά τη διαδρομή αυτή. Δε θα είχε νόημα να υποκαταστήσω την ανάγνωση του βιβλίου που κρίνει τα γεγονότα και τον πολιτικό βίο του αναπόφευκτα από τη δική του προσωπική, ιδεολογική και πολιτική σκοπιά..

Στα Παραρτήματα δε του βιβλίου συμπεριλαμβάνονται κι ορισμένα δικά του κείμενα (ομιλίες και άρθρα) που θεωρεί απαραίτητα συμπληρώματα του πολιτικού του πορτραίτου. Και είναι.

Είναι αδύνατο επίσης να παρακολουθήσω τον λαβύρινθο του κυπριακού στις διαχρονικές διακυμάνσεις και διαδρομές του, αλλά δεν μπορώ παρά να επισημάνω τη συνέπεια, τη μαχητικότητα, την έντιμη εμμονή και αφοσίωση του Παπαπέτρου καθώς και τις επίμονες προσπάθειές του με μεγάλο προσωπικό κόστος από όποια θέση κι αν βρέθηκε για την επίλυσή του. Είχε πάντα σαφή και αταλάντευτο ιδεολογικό και πολιτικό προσανατολισμό. Κι είχε μάλιστα υποστεί και άθλιες επιθέσεις από τραμπούκους του ΑΚΕΛ, του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κύπρου, από το οποίο είχε αποχωρίσει για να ιδρύσει με άλλους φίλους και συναγωνιστές του το πολιτικό κόμμα ΑΔΗΣΟΚ.ⁱ Επιδιώκοντας - αξίζει να υπογραμμιστεί για μια ακόμη φορά - λύσεις ρεαλιστικές, συμβιωτικές και πολιτικά λειτουργικές με την τουρκοκυπριακή κοινότητα, τονίζοντας την ιδιαίτερη κυπριακή ταυτότητα και ανεξάρτητη κρατική υπόσταση της χώρας.

Διαπιστώνοντας ότι ο χρόνος δεν ήταν σύμμαχος της ελληνοκυπριακής πλευράς κι ότι η αλυσίδα των χαμένων ευκαιριών έπρεπε τελικά να σπάσει πριν η εδραίωση μιας πραγματικότητας τετελεσμένων οδηγήσει σε λύσεις που δε θα μπορούσαν να θεωρηθούν ευνοϊκές και λειτουργικές για τους Ε/Κ. Ως προς αυτό επίσης ο Μίχος έχει και πάλι δικαιωθεί.

Στη Νομική Αθηνών και τη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη

Θα ήθελα εκ προοιμίου να τονίσω και τους προσωπικούς δεσμούς που με συνδέουν με τον συγγραφέα. Γνώρισα τον Μίχο, όπως τον αποκαλούσαμε, στη Νομική Σχολή Αθηνών όταν ήρθε να σπουδάσει στην Αθήνα μαζί με άλλους συμπατριώτες του στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Για πρώτη φορά είχε σχηματιστεί και μια παρέα που σύντομα ενισχύθηκε από το γεγονός ότι οι Κύπριοι συμφοιτητές μας προερχόμενοι από τη Νεολαία του ΑΚΕΛ εντάχτηκαν στις φοιτητικές οργανώσεις της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη (ΔΝΛ). Ο Σπύρος Λυκούδης, ο Γιάννης Καούνης, ο Μπάμπης Γεωργούλας και άλλοι συμφοιτητές μας στη Νομική Αθηνών που δεν είναι δυνατόν να αναφέρω εδώ γνωρίσαμε τον Παπαπέτρου, τον Λούη Ηγουμενίδη στη Φιλοσοφική, τον Ανδρέα Παντελίδη, τον Νέαρχο Γεωργιάδη (φανατικό συλλέκτη δίσκων ρεμπέτικου), τον Ανδρέα Χριστοδουλίδη (αργότερα Γενικό Διευθυντή ΑΠΕ και Πρόεδρο της ΕΡΤ επί διακυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ, δημοσιογράφο, ιδρυτικό μέλος της ΕΔΕΚ και του ΠΑΣΟΚ) και τη σύζυγό του δημοσιογράφο Αστέρω Χριστοδουλίδου αλλά και άλλους που δεν είναι δυνατόν να μνημονευτούν όλοι εδώ χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν προσέφεραν πάρα πολλά και στην Ελλάδα και την Κύπρο. Ο Μίχος ήταν υποψήφιος της Παράταξης της ΔΝΛ για τις εκλογές στο Σύλλογο «Θέμις» της Νομικής στο έτος του αλλά είχε γίνει ευρύτερα γνωστός στη Σχολή. Συμφοιτητής του ήταν και ο Νίκος Αναστασιάδης που διετέλεσε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας (2013-2023). Ανήκε τότε στην ΕΔΗΝ, την οργάνωση Νεολαίας της Ένωσης Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου.

Από την παρέα των Κυπρίων φίλων μας μάθαμε κι εμείς περισσότερα για τον Καραολή και τον Δημητρίου και τους άλλους ήρωες της Κύπρου που πλήρωσαν με τη ζωή τους τον αγώνα τους για την απελευθέρωση από την βρετανική αποικιοκρατία. Από τη δική του πλευρά ο ίδιος ο Μίχος αναφέρει πως η παραμονή του στην Αθήνα και η συμμετοχή του στην πολιτική «με βοήθησε αφάνταστα να πολιτικοποιηθώ και να διαμορφώσω τις πολιτικές μου αξίες , που θα με καθοδηγούσαν για το υπόλοιπο της ζωής μου». (σελ. 61). Ποτέ δεν ξέχασε την πολιτική του αυτή μαθητεία στα πρώτα σημαντικά βήματά του στην ενεργό πολιτική δράση ως νεαρός πολιτικοποιημένος φοιτητής.

Στη Δεκαετία του ‘60

Ωστόσο, ελάχιστες σελίδες αφιερώνει στο βιβλίο του για την εποχή εκείνη, δηλαδή την περίοδο πριν τη στρατιωτική δικτατορία (1967-1974), για τα Ιουλιανά (1965-1967) ή για τις συναφείς πολιτικές εξελίξεις. Προφανώς, το βάρος της δικής του πολιτικής διαδρομής εκ των πραγμάτων πέφτει στη μετέπειτα πολιτική του δράση στην Κύπρο. Απλώς οι περιπέτειες του ίδιου, των φίλων και συναγωνιστών του στη δικτατορία αποτέλεσαν μια πολύ δυσάρεστη εμπειρία που έληξε με την απέλασή τους στην Κύπρο. Επομένως, οι ελληνικές πολιτικές εμπειρίες και μάλιστα της φοιτητικής νιότης κάπου εδώ τερματίζονται.

Εικάζω, όμως, ότι τόσο για ορισμένους εξ ημών εν Ελλάδι, η περίοδος του ’60 υπήρξε πολύ διδακτική, εκτός των άλλων, και για το Κυπριακό, πιστεύω και για τους Κύπριους φίλους και συναγωνιστές. Διδακτική. Έστω και εκ των υστέρων. Για παράδειγμα, στα συλλαλητήρια που οργανώναμε για το κυπριακό στην Αθήνα το καθοδηγούμενο από την κομμουνιστική αριστερά σύνθημα «Μπράβο στη Ρωσία», το οποίο και φωνάζαμε στεντόρεια με ακλόνητη πεποίθηση, ήρθε να ακυρωθεί και να εξευτελιστεί πάραυτα από τον ίδιο τον ΥΠΕΞ της Σοβιετικής Ένωσης, τον Αντρέι Γκρομύκο ο οποίος, σε συνέντευξή του στην εφημερίδας «Ισβέστια» (22/1/1965) έκανε λόγο για «ομοσπονδιακή μορφή» επίλυσης του κυπριακού. Πραγματική ψυχρολουσία. Η ΕΔΑ και το ΑΚΕΛ «αντέδρασαν» τότε αρνητικά με εμφανή αμηχανία. Κι εμείς βάλαμε την ουρά μας στα σκέλια. Φυσικά, δεν τους ρώτησαν. Και κάποια όπλα που είχε ζητήσει ο Μακάριος από τη Μόσχα και είχαν υποσχεθεί οι Σοβιετικοί δεν έφτασαν ποτέ στην Κύπρο. Ο Μακάριος παρέμεινε σταθερά στο στρατόπεδο των λεγόμενων «Αδεσμεύτων». Από τότε θα έπρεπε να είχε γίνει σαφές ότι τόσο η ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά), το παράρτημα του εξόριστου ΚΚΕ, όσο και το ΑΚΕΛ (το ΚΚ της Κύπρου), δύσκολα μπορούσαν να διαχωρίσουν ουσιαστικά τη θέση τους από τη γραμμή που τους υπαγόρευε η «πατρίδα του σοσιαλισμού» και να χαράξουν τη δική τους αυτόνομη πολιτική στο «εθνικό θέμα». Όχι μόνο δύσκολο αλλά εντελώς αδύνατο.

Η θέση της ΕΔΑⁱ ήταν ακόμα πιο τραγική, «αλλοπρόσαλλη», όπως τη χαρακτηρίζει ο Παπαπέτρου, αναγκαστικά «σχιζοφρενική», όπως θα έλεγα. Κι ο λόγος ήταν πολύ απλός. Δεν χρειάζεται και πολύ ανάλυση. Η ΕΔΑ ασκούσε μια πολιτική στο εθνικό θέμα της Κύπρου βασιλικότερη του βασιλέως, υποστηρίζοντας την «Ένωση» της νήσου με την Ελλάδα. Ήταν καχύποπτη απέναντι στον ένοπλο αγώνα που είχε ως ηγέτη τον Γεώργιο Γρίβα, αρχηγό της διαβόητης παρακρατικής αντικομουνιστικής οργάνωσης Χ, που κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου είχε διαπράξει σωρεία φοβερών εγκλημάτων. Κατανοητό. Η πολιτική της «Ένωσης» είχε τη στήριξη και του ίδιου του Ν. Ζαχαριάδη, ΓΓ του ΚΚΕ εν εξορία με το «όπλο παρά πόδα». Ήταν φανερό πως το ΚΚΕ δεν ήθελε να αποξενωθεί από τον «εθνικό κορμό» τη στιγμή που το ίδιο δικαίως κατηγορείτο ως αντεθνικό για την πολιτική του στο λεγόμενο «Μακεδονικό Ζήτημα». Η απόφαση της 5^ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ τον Ιανουάριο του 1949 έκανε λόγο για «ανεξάρτητη και ενιαία Μακεδονία» στο πλαίσιο Βαλκανικής Κομμουνιστικής Ομοσπονδίας. Η πολιτική του ΚΚΕ από την ίδρυσή του στο «Μακεδονικό», ένα ζήτημα εθνικό, αλυτρωτικό, είχε πολλές μεταπτώσεις, ανάλογα με τα κελεύσματα του κομμουνιστικού «Κέντρου»ⁱⁱ που στη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου εκπροσωπούσε ο στρατάρχης Τίτο, πρόεδρος της Γιουγκοσλαβίας.ⁱⁱⁱ Στην προκειμένη περίπτωση νίκη του ΚΚΕ στον Εμφύλιο πρακτικά θα σήμαινε σύνορα της Ελλάδος έξω από τη Λάρισα. Εξ αιτίας αυτής της απόφασης για το «μακεδονικό» για το οποίο πολλά μέλη του ΚΚΕ αντιμετώπισαν το εκτελεστικό απόσπασμα η κατηγορία περί «αντεθνικού κόμματος» έπρεπε να αντικρουστεί με θέσεις και συνθήματα για το κυπριακό που δεν είχαν καμιά λογική και πολιτική βάση και κανένα στην ουσία πολιτικό αντίκρισμα.

Εθνικιστικός Παροξυσμός

Δεν είναι τυχαίο ότι το πιο εξαρτημένο από όλες τις απόψεις (πολιτικά, ιδεολογικά, οικονομικά) από ξένη χώρα πολιτικό κόμμα στην Ελλάδα, η ΕΔΑ, ως υποκατάστατο του ΚΚΕ, χαρακτήριζε τις Συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου του 1959 που συνήψε η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή με ΥΠΕΞ τον Ευάγγελο Αβέρωφ «προδοτικές» και την κυβέρνηση της χώρας «υποτελή». Ωστόσο, οι συμφωνίες αυτές δημιουργώντας μια ανεξάρτητη Κύπρο, συνταγματικούς και πολιτικούς θεσμούς με τη συμμετοχή των Τ/Κ, μολονότι έθεταν τέρμα στο Βρετανικό αποικιοκρατικό καθεστώς απέκλειαν την «Ένωση» με την Ελλάδα αλλά και τη διχοτόμηση της νήσου. Συνάμα διασφάλιζαν τη βρετανική στρατηγική παρουσία με τις κυρίαρχες στρατιωτικές βάσεις στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια ενώ καθόριζαν ως εγγυήτριες δυνάμεις τη Μ. Βρετανία, την Ελλάδα και την Τουρκία.

Η σχιζοφρένεια της κομμουνιστικής πολιτικής για «Ένωση» συνίστατο στο γεγονός ότι ταυτόχρονα υποστηριζόταν με όλα τα μέσα πολιτική «ουδετερότητας» και ένταξης στο τότε κίνημα των «Αδεσμεύτων». Με άλλα λόγια, στην πράξη αποχώρηση από το ΝΑΤΟ και διάλυση της Νοτιο-ανατολικής του πτέρυγας, μόνιμη, βέβαια, επιδίωξη της Σοβιετικής Ένωσης. Η «Ένωση» της Κύπρου, του «αβύθιστου αεροπλανοφόρου της Μεσογείου», με τη «μητέρα πατρίδα», θα σήμαινε αυτόματα και ένταξή της στο ΝΑΤΟ. Τραγέλαφος. Αργότερα η «γραμμή» προσαρμόστηκε στο «αυτοδιάθεση-ένωση» και στην αμέριστη στήριξη προς τον Μακάριο ο οποίος ναι μεν υπέγραψε, υποτίθεται με βαριά καρδιά, τις Συμφωνίες Ανεξαρτησίας της νήσου το 1959 ως ένθερμος θιασώτης της «Ένωσης», αλλά στην ουσία είχε την απόλυτη εξουσία στην Κύπρο ως «Εθνάρχης» και καθολική πολιτική υποστήριξη καθώς και τη στήριξη της Σοβιετικής Ένωσης και αυτόνομα και μέσω του ΑΚΕΛ. Αυτονόητο ότι σε περίπτωση «Ένωσης» δε θα ήθελε να καταλήξει Νομάρχης της Κύπρου. Λόγω των διακοινοτικών συγκρούσεων τον Δεκέμβριο του 1963 που ο ίδιος προκάλεσε με την άφρονα πολιτική μονομερούς αναθεώρησης των Συνθηκών, ο ΟΗΕ με ψήφισμά του (168/4-3-1964) αποφάσισε την αποστολή κυανόκρανων, διεθνούς ειρηνευτικής δύναμης (UNFICYP). Βρίσκονται ακόμα εκεί.

Ο Αμερικανικός Παράγοντας

Κανονικά τα συλλαλητήρια στην Αθήνα για την Κύπρο θα έπρεπε να είχαν ως κεντρικό σύνθημα «Μπράβο στην Αμερική». Ευλόγως. Ο Αμερικανός Πρόεδρος Λύντον Τζόνσον με επιστολή του στις 5/6/1964 προς τον Π/Θ της Τουρκίας γηραιό Ισμέτ Ινονού είχε αποτρέψει επικείμενη εισβολή στην Κύπρο που είχε αποφασίσει το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας της χώρας του ως «εγγυήτριας δύναμης» βάσει των Συμφωνιών. Η Αμερική σε καμιά περίπτωση δεν ήθελε να ξεσπάσει πολεμική σύγκρουση μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, δυο μελών και συμμάχων του ΝΑΤΟ. Φυσικά, η Τουρκία τότε δεν τόλμησε. Ούτε η Σ. Ένωση θα έκανε κάτι για να αποτρέψει την τουρκική εισβολή, όπως, αφελώς ίσως, να πίστευε η κοινή γνώμη στην Κύπρο και την Ελλάδα. Δικαιολογητική βάση για την τουρκική εισβολή ήταν το γεγονός ότι ο Πρόεδρος Μακάριος είχε μονομερώς ανατρέψει τη συνταγματική τάξη των Συνθηκών στη νήσο. Πράγματι. Από την πολιτική του Μακαρίου αναθεώρησης των Συμφωνιών για την Ανεξαρτησία της Κύπρου ως δήθεν μη λειτουργικών προέκυψαν συγκρούσεις με την Τ/Κ πλευρά, τουρκικοί βομβαρδισμοί και επικείμενη εισβολή. Από τότε οι δυο κοινότητες στην Κύπρο διαχωρίστηκαν οριστικά. Και παραμένουν.

Χαμένες Ευκαιρίες

Στο Κεφάλαιο 13 ο συγγραφέας διερευνά τη «θεωρία των χαμένων ευκαιριών» την οποία και ασπάζεται παραθέτοντας συγκεκριμένα παραδείγματα τα οποία αφορούν κυρίως την περίοδο μετά την τουρκική εισβολή και κατοχή του 37% τμήματος της Κύπρου. Είναι η περίοδος κατά την οποία και ο ίδιος έχει άμεση γνώση του θέματος και προσωπική εμπλοκή. Περίοδος επίσης κατά την οποία ο παράγοντας των Τ/Κ παίζει καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη συμφωνίας.^iv

Κατανέμει μάλιστα συγκεκριμένα ευθύνες επικρίνοντας ιδεολογίες, πολιτικές συμπεριφορές και ανέφικτους πολιτικούς στόχους. Οι εκτιμήσεις του βασίζονται και στη δική του πεποίθηση ότι η συνύπαρξη με τους Τ/Κ είναι απολύτως εφικτή κι ότι πέραν από τις ξεχωριστές εθνικές ταυτότητες των δυο εθνοτικών κοινοτήτων η συνύπαρξη απαιτεί και κάποιο αναγκαίο επίπεδο κυπριακής ταυτότητας. Στο πλαίσιο αυτό ο Παπαπέτρου ήταν υπερασπιστής των Συμφωνιών της Ζυρίχης και του Λονδίνου του 1959, έχοντας σταθμίσει και αποδεχτεί ότι η «Ένωσις και μόνο Ένωσις» με την Ελλάδα ήταν ένας ανέφικτος πολιτικός στόχος.

Για λόγους ιστορικούς θα πρέπει κανείς να αναφέρει ότι η καλύτερη χαμένη ευκαιρία είχε προκύψει πριν από το στρατιωτικό πραξικόπημα στην Ελλάδα στις 21/4/1967. Αναφέρθηκε πιο πάνω η επιστολή του Αμερικανού Προέδρου Τζόνσον προς τον Τούρκο Π/Θ Ινονού να μην αποτολμήσει στρατιωτική εισβολή στην Κύπρο (5/6/1964). Ακολούθησε τριήμερη (23-27/6/1964) επίσημη επίσκεψη του τότε Π/Θ Γεωργίου Παπανδρέου στην Ουάσιγκτον. Συνοδευόταν από τον ΥΠΕΞ Σταύρο Κωστόπουλο και τον Αναπληρωτή Υπουργό Συντονισμού Ανδρέα Παπανδρέου. Η συνάντησή του με τον πρόεδρο Τζόνσον στις 24/6 δεν απέδωσε.^v Σε δηλώσεις του την ίδια ημέρα ο Έλληνας Π/Θ επισημαίνει ότι «Η Ελλάδα επιδιώκει πλήρη και αδέσμευτη ανεξαρτησία της Κύπρου».^vi Στην Ουάσιγκτον βρισκόταν και ο Τούρκος Π/Θ Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, μετά από πρόσκληση του Αμερικανού Προέδρου, αλλά ο Παπανδρέου αντιτάχτηκε σε απ’ ευθείας συνάντηση μαζί του. Αισθανόταν τότε εσωτερικά ισχυρός. Μόλις πρόσφατα, ως αρχηγός του κόμματος «Ένωση Κέντρου», στις 16/2/1964 είχε καταγάγει εκλογικό θρίαμβο με ποσοστό 52,72% της ψήφου και 171 έδρες στη Βουλή. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο Γ.Π. κάθε άλλο παρά υπέρ των Συμφωνιών της Ζυρίχης και του Λονδίνου. Αντίθετα, έκανε λόγο για «προδοσία της Ζυρίχης» και «δουλοφροσύνη της Δεξιάς», βαριές κι αστήρικτες αιτιάσεις. Κατά συνέπεια, η αποτυχία της επίσκεψης παρουσιάστηκε ως «διήμερος ανένδοτος αγώνας» και «αγέρωχη στάση» έναντι της «υποτέλειας» του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Ο Γ.Π. υποστήριζε προς την Αμερική την «Ένωση» με το επιχείρημα ότι ήταν προς το συμφέρον του Ελεύθερου Κόσμου, διότι συνεπαγόταν τη «ΝΑΤΟποίηση της Κύπρου». Ήταν ένα ισχυρό επιχείρημα.

Η αμερικανική πλευρά, ωστόσο, επέμεινε για συμφωνία μεταξύ δυο συμμάχων κρατών στο ΝΑΤΟ. Ήθελε να διευθετήσει το θέμα, για να μην αφήσει τη Σ. Ένωση να εκμεταλλεύεται τη διαμάχη αυτή. Ανατέθηκε σε έναν πρώην ΥΠΕΞ, τον Ντην Άτσεσον,^vii να προσπαθήσει να βρει λύση. Πράγματι, τα 2 σχέδια που υπέβαλε στη συνέχεια φέρουν το όνομά του. Το πρώτο στα τέλη Ιουλίου 1964 προέβλεπε Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα με παραχώρηση στρατιωτικής βάσης στην Τουρκία στην Καρπασία, σε έκταση που υπολογίστηκε στο 10% με 11% της νήσου και με εκτεταμένα δικαιώματα αυτοδιοίκησης σε καντόνια Τ/Κ εντός της ζώνης υπό τον έλεγχο των Ε/Κ.^viii Το δεύτερο σχέδιο ήταν πολύ πιο ευνοϊκό για τις ελληνικές επιδιώξεις, διότι, το αντίτιμο της Ένωσης, ήταν η μίσθωση τουρκικής βάσης για 50 χρόνια σε εδαφική έκταση 5% του συνόλου της Κύπρου. Υποβλήθηκε στις 20/8/1964.^ix Η ελληνική κυβέρνηση, η οποία είχε αρχίσει να στέλνει «κρυφά» στρατό στην Κύπρο σε μέγεθος Μεραρχίας,^x εφόσον η αεροπορική συνδρομή ήταν πρακτικά αδύνατη, το έκανε πάραυτα αποδεκτό αλλά μετά από 2 ημέρες το απέρριψε. Είχαν αντιδράσει ο Μακάριος και ο μοιραίος Γεώργιος Γρίβας (αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Κύπρου τον οποίο είχε στείλει ο Γ.Π) αλλά και ο Ανδρέας Παπανδρέου. Δημοσιεύματα υποστήριξαν τότε ότι μεταπείστηκε από τον Μακάριο, ο οποίος ναι μεν υποτίθεται ότι ήθελε την Ένωση αλλά χωρίς η Κύπρος να γίνει μέλος του ΝΑΤΟ! Σύμφωνα με μαρτυρίες με ορισμένες ελαφρές παραλλαγές, όπως του Μιχάλη Παπακωνσταντίνου, Υφυπουργού Άμυνας τότε, ο Γ. Παπανδρέου δεχόταν το Σχέδιο Άτσεσον λέγοντας πως «μας χαρίζουν μια πολυκατοικία και νοικιάζουμε τη σοφίτα». Είναι φανερό ποιοι τορπίλισαν την αποδοχή του Σχεδίου ως βάση διαπραγματεύσεων.^xi

Νέοι και Ενθουσιώδεις!

Ήμασταν νέοι, ενθουσιώδεις, ασφαλώς αφελείς κι ανώριμοι πολιτικά για να σταθμίσουμε τις συνέπειες του στρατιωτικού πραξικοπήματος στις 21/4/1967 και σε σχέση με την Κύπρο.^xii Ο Μίχος δεν εμβαθύνει στο θέμα των αιτιών και των πολύπλοκων παραγόντων που οδήγησαν στο στρατιωτικό πραξικόπημα^xiii. Η ΕΔΑ δεν κατελήφθη εξ απήνης ούτε οι άλλες πολιτικές δυνάμεις παρά μόνο ως προς τον χρόνο εκδήλωσης του στρατιωτικού πραξικοπήματος, όταν ήδη είχαν προκηρυχτεί εκλογές. Κάθε άλλο. Είναι άλλο θέμα συζήτησης αν η στάθμιση των κινδύνων στρατιωτικού πραξικοπήματος αντιμετωπίστηκε με σωστές πολιτικές προτεραιότητες. Εάν έγιναν όσα έπρεπε. Ας υπενθυμίσουμε απλώς και μόνο τα 5 σημεία της ΕΔΑ (τον Ιανουάριο του 1966). Δε θα εμπόδιζαν την έλευση της δικτατορίας της μιας ή άλλης μορφής εάν το ΚΚΕ είχε παράνομες οργανώσεις ούτε οι εμπρηστικές ανοησίες του Ανδρέα Παπανδρέου περί ομάδων αντίστασης στα βουνά!!. Άλλοι ήταν οι κρίσιμοι παράγοντες εντός συνθηκών βεβαρυμμένου πολιτικού κλίματος και πολιτικής πόλωσης μέχρις παροξυσμού. Ακόμα και ο τότε Π/Θ της χώρας Παναγιώτης Κανελλόπουλος που θα οδηγούσε τη χώρα στις εκλογές που είχαν προκηρυχτεί για την 28^η Μαΐου του 1967 όταν πήγαν να τον συλλάβουν, τις πρωινές ώρες της 21ης Απριλίου που εκδηλώθηκε το στρατιωτικό πραξικόπημα, αιφνιδιάστηκε και νόμιζε προς στιγμήν ότι επρόκειτο για πραξικόπημα των κομμουνιστών.!!

Η τραγωδία της Κύπρου προέκυψε ως αποτέλεσμα του πραξικοπήματος που μεθόδευσε το διδακτορικό καθεστώς υπό τον ταξίαρχο και δικτάτορα Ιωαννίδη για την ανατροπή του Προέδρου Μακαρίου, πράγμα που έδωσε το πρόσχημα για την τουρκική εισβολή το 1974 στην ανυπεράσπιστη νήσο με όλες τις γνωστές συνέπειες. Ήταν η κατάληξη μιας καταστροφικής πολιτικής της στρατιωτικής χούντας στο κυπριακό.^xiv Η κατάρρευση της στρατιωτικής δικτατορίας, η αποκατάσταση της δημοκρατίας και η οικοδόμηση ενός νέου δημοκρατικού και κοινοβουλευτικού πολιτεύματος χωρίς διακρίσεις το 1974 και η κατάργηση της Μοναρχίας δια Δημοψηφίσματος αποτέλεσαν γεγονότα τα οποία είχαν ως υπόβαθρο την αιματηρή τραγωδία της Κύπρου. Και πάλι δεν είναι δυνατόν να εξιστορηθούν τα σημαντικά και καθοριστικά αυτά γεγονότα για το μέλλον της Κύπρου.^xv Ανακοινώθηκε η ψηφιοποίηση του Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών, κατά κύριο λόγο του Αρχείου της Κεντρικής Υπηρεσίας, για την περίοδο της δικτατορικής διακυβέρνησης του Γεωργίου Παπαδόπουλου(1967-1973) καθώς των δραματικών μηνών που ακολούθησαν υπό τον Δημήτριο Ιωαννίδη (1973-1974). Η διαθεσιμότητα των αποχαρακτηρισμένων εγγράφων στο κοινό όπως και ο αποχαρακτηρισμός και η διάθεση ορισμένων εγγράφων της ΕΥΠ (Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών) ενδέχεται να ρίξουν λίγο ακόμα φως στα σκοτεινά σημεία του κυπριακού κατά την τραγική εκείνη περίοδο.^xvi

Η Σοβιετική-Ρωσική Παράμετρος

Ας σημειώσω εκ προοιμίου ότι ο Παπαπέτρου, σε ορισμένα σημεία του βιβλίου του, αποδίδει την έλλειψη στήριξης του ΑΚΕΛ σε σχέδια επίλυσης του κυπριακού, όπως π.χ. στο Σχέδιο Ανάν του 2004, σε δειλία ή αναποφασιστικότητα του Γενικού Γραμματέα Δημήτρη Χριστόφια (1988-2000) που διετέλεσε και Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Κύπρου (2008-2013) και σε απότομες στροφές και αναστροφές της πολιτικής του κόμματος. Στην ουσία ο συγγραφέας αναγνωρίζει ότι η πολιτική του κόμματος υπάκουε στα κελεύσματα της Σοβιετικής Ένωσης και μετέπειτα της Ρωσίας του Πούτιν. Χριστόφιας:^xvii His Master’s Voice στην Κύπρο. (Ήθελε και να κλείσει τις κυρίαρχες βρετανικές στρατιωτικές βάσεις στην Κύπρο ως συνεπής αντι-ιμπεριαλιστής. Το ΑΚΕΛ ως ένα γνήσιο σταλινικό και φιλοσοβιετικό κόμμα είχε ταχτεί υπέρ της σοβιετικής στρατιωτικής εισβολής στην Τσεχοσλοβακία τον 1968 που κατέπνιξε την «Άνοιξη της Πράγας».) Τόσο απλό. Ιδεολογική προσήλωση, πολιτική και οικονομική εξάρτηση και συναφή συμφέρονται δεν θα άφηναν ποτέ το ΑΚΕΛ να συναινέσει σε μια λύση του κυπριακού που θα μείωνε την επιρροή του ρωσικού παράγοντα. Αντιαμερικανισμός και σοβιετοφιλία (σήμερα ρωσοφιλία) δεν ήταν και δεν είναι παρά οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος. Η διαιώνιση του προβλήματος και η διαμάχη μεταξύ δυο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, της Ελλάδος και της Τουρκίας, ήταν προς το συμφέρον της Ρωσίας που είχε ως βασικό μοχλό της πολιτικής της το ΑΚΕΛ αλλά και γενικότερα τη διαπλοκή συμφερόντων και με άλλους παράγοντες της πολιτικής ζωής της Κύπρου. Η ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ σε ενδεχόμενη Ένωση με την Ελλάδα αποτελούσε ανάθεμα. Βόλευε η παραμονή της χώρας εκτός δυτικών αμυντικών και πολιτικών δομών, εξ ου και η στήριξη προς τον Μακάριο σε συνθήκες Ψυχρού Πολέμου. Κι αργότερα προς κάθε φιλική πολιτική δύναμη ανεξαρτήτως ιδεολογικής απόχρωσης που δεν έδειχνε διάθεση συμπεφωνημένης λύσης.

Ο συγγραφέας αναφέρει και την περίπτωση αμερικανο-καναδο-βρετανικού Σχεδίου το 1978 όπου το ΑΚΕΛ είχε αποδεχτεί αλλά στη συνέχεια έκανε στροφή 180 μοιρών κατόπιν παρέμβασης της Σοβιετικής Ένωσης (σελ. 149). Με λίγα λόγια, η σοβιετική-ρωσική παράμετρος είναι αδύνατο να αγνοηθεί, αποτελεί μάλιστα διαχρονικό καθοριστικό παράγοντα της μη επίλυσης του κυπριακού. Μάλιστα, ένα «επεισόδιο» που αναφέρει ο συγγραφέας (σελ. 271-173), χαρακτηρίζει απολύτως την κατάσταση: είχε προσκαλέσει στο σπίτι του στη Λευκωσία τη Γενική Γραμματέα του ΚΚΕ Αλέκα Παπαρήγα,^xviii η οποία επισκεπτόταν την Κύπρο στις παραμονές του Δημοψηφίσματος της 24^ης Απριλίου 2004 για το Σχέδιο Ανάν. Υπήρχαν φιλικές σχέσεις και γνωριμία φυσικά μεταξύ τους από την εποχή της ΔΝΛ στη δεκαετία του ’60 στην Αθήνα αλλά και απόσταση λόγω της αποχώρησης του Παπαπέτρου από το ΑΚΕΛ και της δημιουργίας του ΑΔΗΣΟΚ. Ωστόσο, δεν πρόλαβαν να ανταλλάξουν δυο-τρεις κουβέντες για το Σχέδιο Ανάν σε διάστημα ολίγων λεπτών όταν η Παπαρήγα με τη γνωστή θέση εναντίον του Σχεδίου αποχώρησε ενώ η Λουΐζα, η σύζυγος του Μίχου, δεν πρόλαβε καν να της σερβίρει τον καφέ που μόλις είχε φτιάξει. Έμεινε με το δίσκο στα χέρια!.

Χρειάζεται να επαναλάβω ότι ο Πούτιν υπήρξε αρκετά απλόχερος προς τον Χριστόφια όταν εξελέγη πρόεδρος της Κύπρου με παροχή δανείου ενώ υπήρξε αρνητικός και αρκούντως σκωπτικός σε αίτημα δανείου από τον κ. Τσίπρα, πρώην Π/Θ της χώρας (βλ. υποσ. vii). Αρκετά χρόνια αργότερα, με αφορμή της έκδοσης του βιβλίου του «ΙΘΑΚΗ»,^xix έγκυρη γερμανική εφημερίδα σχολιάζει σκωπτικά το θέμα του αιτήματος Τσίπρα στον Πούτιν για χρηματοδότηση.^xx Βασικά, το βιβλίο δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να επαινεί τα πεπραγμένα του, να θωπεύει τον ναρκισσισμό του, να τονώνει τον αυτο-θαυμασμό του και την αυτο-κολακεία του στον ύψιστο βαθμό, ενώ παράλληλα καταγγέλλει ως υπεύθυνους της παταγώδους αποτυχίας και εγκληματικής πολιτικής του τους πολιτικούς φίλους και συνεργάτες του, Υπουργούς του, βουλευτές του, θεράποντες της πολιτικής του, πιστούς οπαδούς του. Στον «εξώστη» άπαντες. Έτσι, προσπαθεί να νίψει τας χείρας του ως «αθώος» της εγκληματικής πολιτικής του που έφερε τη χώρα στο χείλος της αβύσσου.

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας σε πρόσφατη διαμάχη του με τον Τσίπρα δε μάσησε καθόλου τα λόγια του.^xxi Προφανώς ο «νέος» Τσίπρας κατασκήνωσε οριστικά στη χώρα των Λωτοφάγων.^xxii Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι επιδιώχτηκε συνειδητά πολιτική ρήξης με την ΕΕ και επιστροφής στο εθνικό νόμισμα.^xxiii

 

 

Ορισμένες Σοβαρές Ενστάσεις

Το βιβλίο του Παπαπέτρου μας «ξεναγεί» στις περιπετειώδεις και δαιδαλώδεις διαδρομές του κυπριακού με τις προσωπικές του συμβολές και απόψεις αλλά εκφράζει κι ορισμένες κρίσεις για πρόσωπα και πράγματα της ελληνικής πολιτικής σκηνής. Επ’ αυτού έχω να διατυπώσω ορισμένες σοβαρές ενστάσεις.

1. Κυπριακό-Κραν Μοντανά 2017

Έχουν περάσει 9 ολόκληρα χρόνια από την πιο πρόσφατη προσπάθεια επίλυσης του κυπριακού, το Πλαίσιο Του ΓΓ του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στο Κραν Μοντανά.^xxiv Ο Παπαπέτρου θεωρεί υπεύθυνους για την αποτυχία αυτή, που ίσως να ήταν η καλύτερη τελευταία, τον τότε πρόεδρο της Κύπρου Νίκο Αναστασιάδη^xxv, τον σημερινό πρόεδρο της Κύπρου Νίκο Χριστοδουλίδη, που ήταν ΥΠΕΞ (2018-2022) και τον Έλληνα ΥΠΕΞ της κυβέρνησης των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ Νίκο Κοτζιά. Περιέργως, αθωώνει πλήρως τον τότε Π/Θ Αλ. Τσίπρα, ο οποίος, εάν πήγαινε στο Μοντανά αυτοπροσώπως υποτίθεται ότι θα έλυνε το πρόβλημα!! Ο Παπαπέτρου φαίνεται να πιστεύει ότι ο Τσίπρας «ανεχόταν» τον Κοτζιά, αλλά η εκτίμηση αυτή δεν προκύπτει από πουθενά, καθόσον η Συμφωνία των Πρεσπών για την επίλυση του «μακεδονικού» δεν είναι κάτι το οποίο συνάντησε την αντίρρηση ή διαφωνία του Κοτζιά. Το αντίθετο. Μάλιστα, όταν ο Παπαπέτρου συνάντησε τον Τσίπρα στην Αθήνα (17/9/2019) και του υπέμνησε το ρόλο του Κοτζιά στο κυπριακό δεν πήρε κάποια απάντηση. Άκρα του τάφου σιωπή. Προκύπτει από τα γεγονότα ότι η εκτίμηση περί «ανοχής» του Κοτζιά από τον Τσίπρα ότι είναι απολύτως αυθαίρετη. Μάλλον ευσεβής πόθος ως δικαιολογητική βάση.

2. Συμφωνία Πρεσπών-Βόρεια Μακεδονία 2019

Λανθάνει και πάλι στην εκτίμησή του ο Παπαπέτρου όταν χαρακτηρίζει τη Συμφωνία των Πρεσπών ως τη μεγαλύτερη διπλωματική επιτυχία της χώρας. Δεν ήταν. Ήταν, κατά την άποψή μου, και κατά τη γνώμη κι άλλων μια κακή συμφωνία που δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί και δημιουργεί συνεχώς προβλήματα. Οι περισσότερες σοβαρές αντιρρήσεις εκφράστηκαν ως προς τις «πληγές» του άρθρου 7 της Συμφωνίας (σχετικά με την αναγνώριση μακεδονικής ιθαγένειας, γλώσσας και διπλής όχι σύνθετης ονομασίας καθώς και τη χρήση της ονομασίας erga omnes, ήτοι έναντι όλων).^xxvi Ακόμα και ο γεωγραφικός προσδιορισμός της γειτονικής χώρας ως «Βόρειας» συνάντησε σοβαρές αντιρρήσεις από εξέχουσες προσωπικότητες.^xxvii Θα μπορούσα να δεχτώ ότι ακόμα και μια κακή συμφωνία, υπό τις συνθήκες πιέσεων που έγινε, ήταν προτιμότερη από μια μη συμφωνία και τη διαιώνιση του προβλήματος που έβλαπτε τις σχέσεις της χώρας με τους συμμάχους. Ωστόσο, δεν είναι γνωστό ούτε είναι πιθανό να γίνει, τα ανταλλάγματα τα οποία δόθηκαν από τους δανειστές και εννοώ πρωτίστως την Καγκελάριο της Γερμανίας Άγκελα Μέρκελ. Η κυβέρνηση Τσίπρα είχε φέρει τον εαυτό της σε δεινή θέση έναντι των δανειστών εταίρων μας. Κατά την επίσκεψη του Τσίπρα στο Βερολίνο κατόπιν πρόσκλησης της Μέρκελ στις 23/3/2015 ο Έλληνας Π/Θ φέρεται να δηλώνει άνευ λόγου και αντικειμένου συνάντησης ότι «θέλω να λύσω το ζήτημα ακόμα και με τον Γκρουέφσκι». Ποια η σκοπιμότητα αυτής της «αυθόρμητης» δήλωσης; Είναι γνωστό ότι η κα Μέρκελ έβαζε επιτακτικά το ζήτημα σε προκατόχους στο αξίωμα του Τσίπρα και προφανώς εισέπραττε αρνητική απάντηση. Κατά την επίσκεψή της στην Αθήνα στις 10/1/2019 η κα Μέρκελ δήλωσε ότι «είμαι ευγνώμων προς τον Αλέξη Τσίπρα για τη λύση ενός πάρα πολύ δύσκολου προβλήματος».

Βέβαια, σχετικά με τα πιθανά «ανταλλάγματα» που εξασφάλισε ο Τσίπρας παραμονές εκλογών μόνο εικασίες και υποθέσεις μπορούν να διατυπωθούν. Εξάλλου, χρειάστηκαν διάφορες αλχημείες για να διαμορφωθεί η αναγκαία για την έγκριση της Συμφωνίας κοινοβουλευτική πλειοψηφία, οριακή, όπως προέκυψε. Ο συγκυβερνήτης Πάνος Καμμένος των ΑΝ.ΕΛ, που αποχώρησε από την κυβέρνηση διαφωνώντας με τη Συμφωνία, μάλιστα φέρεται να έχει δηλώσει ότι ορισμένοι βουλευτές του «εξαγοράστηκαν». Ως αποτελούμενη από «ρετάλια» χαρακτήρισε την κυβέρνηση ο Ευ. Βενιζέλος στη Βουλή (16/1/19) με «απαγωγή» βουλευτών άλλων κομμάτων. Το 1965 κάτι ανάλογο το αποκαλούσαμε «αποστασία», αν δεν κάνω λάθος. Εν πάση περιπτώσει όλα έγιναν για «καλό σκοπό».!! Άφεση αμαρτιών.

Ο Παπαπέτρου διατυπώνει διάφορες αιτιάσεις για τη στάση των κομμάτων της τότε αντιπολίτευσης. Κατανοητό εφόσον εκθειάζει τη Συμφωνία άνευ ενδοιασμών. Ασφαλώς, οι μεγάλες λαϊκές συγκεντρώσεις εναντίον της Συμφωνίας στις οποίες συμμετείχε σε πρωταγωνιστικό ρόλο ο Μίκης Θεοδωράκης και ορισμένα συνθήματα που ακούστηκαν με κανένα τρόπο δεν μπορούν να χαρακτηρίσουν ούτε τη στάση της ΝΔ ούτε τη στάση του ΠΑΣΟΚ. Ο τότε ηγέτης της αξιωματικής αντιπολίτευσης Κυριάκος Μητσοτάκης ουδέποτε αποκάλεσε τη Συμφωνία «προδοσία». Την αποκάλεσε απλώς προβληματική, ζημιογόνα, εθνική ήττα και «διαρκές ναρκοπέδιο για το μέλλον».^xxviii Η πρόεδρος του Κινήματος Αλλαγής (ΚΙΝΑΛ-ΠΑΣΟΚ) Φώφη Γεννηματά καταψήφισε τη Συμφωνία υπογραμμίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι δεν εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέρονται και ότι η κυβέρνηση «δεσμεύει τη χώρα με μια κακή συμφωνία».^xxix Το κράτος έχει συνέχεια και οι διεθνείς συμβάσεις δεσμεύουν. Pacta sunt servanda, οι Συμβάσεις δέον να τηρούνται, μαθαίνουμε στο πρώτο έτος της Νομικής. Αποτελεί θεμελιώδη αρχή του Διεθνούς Δικαίου.^xxx Ας σημειωθεί ότι από το 2020 εκκρεμούν προς κύρωση στην ελληνική Βουλή 3 Μνημόνια σε σχέση με τη Συμφωνία για τη μη κύρωση των οποίων συμφωνεί και το ΠΑΣΟΚ του Νίκου Ανδρουλάκη (15/.5/2024).

3. Τέλεια Απαξίωση, Ευτελισμός και Αυτο-εξευτελισμός της Αριστεράς του ΣΥΡΙΖΑ και του Τσίπρα

Τέλος, αν η προεδρία του Γενικού Γραμματέα του ΑΚΕΛ Χριστόφια, του πρώτου αριστερού (κομμουνιστή) προέδρου χαρακτηρίστηκε από παταγώδη αποτυχία, που υπέσκαψε την αριστερά και την απαξίωσε μάλιστα ως κυβερνητική δύναμη, όπως γράφει ο Παπαπέτρου (σελ. 302), ο χαρακτηρισμός αυτός ωχριά μπροστά στη διακυβέρνηση Τσίπρα (2015-2019). Βρέθηκε εκ των περιστάσεων, ενός κύματος παρανοϊκού λαϊκιστικού παροξυσμού το οποίο και εκμεταλλεύτηκε πολιτικά δεόντως, με μια προφανή πολιτική Απάτη κι ένα μεγαλειώδες Ψέμα περί κατάργησης των Μνημονίων με τη μαγική ράβδο της Κίρκης, επικεφαλής ενός κομμουνιστογενούς λαϊκιστικού συνονθυλεύματος, του ΣΥΡΙΖΑ. Με μια νεοσταλινική πολιτική ηγεσία και συγκυβερνήτη ένα ακροδεξιό λαϊκιστικό κόμμα με άθλια και χυδαία εκφορά πολιτικού δήθεν λόγου, τους ΑΝ.ΕΛ., (Ανεξάρτητοι Έλληνες) που ήλεγχε μάλιστα το Υπουργείο Άμυνας με τον αρχηγό του κόμματος Πάνο Καμμένο. Επρόκειτο για τη χειρότερη κυβέρνηση της Μεταπολίτευσης, ανίκανη, χυδαία, με διχαστικό και εμφυλιοπολεμικό πολιτικό λόγο, με παρωχημένη και επικίνδυνη αριστερή πολιτική κουλτούρα, αντιδυτική, αντι-ευρωπαϊκή και ρωσόφιλη, που συνεχώς υπονόμευσε τους θεσμούς της φιλελεύθερης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Επιδίωξε συνειδητά τη ρήξη με την Ευρώπη, τη διάρρηξη των σχέσεων με τη Δύση και τις παραδοσιακές οικονομικές και αμυντικές συμμαχίες της χώρας που είχαν διασφαλίσει την ασφάλεια, την γεωπολιτική της θέση και την ευημερία της. Οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια τη χώρα στο χείλος του γκρεμού.^xxxi Ο Υπουργός Οικονομικών Γ. Βαρουφάκης δεν ασκούσε προσωπική αλλά κυβερνητική πολιτική. Το Α’ εξάμηνο του 2015 ήτα ένας πραγματικός εφιάλτης.^xxxii Η γερμανική επενδυτική τράπεζα Berenberg εξετάζοντας τις επιπτώσεις της πολιτικής των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ κατά το Α’ εξάμηνο του 2015, αυτό που αποκάλεσε the Varoufakis effect» εκτιμά ότι «σπάνια μια νέα κυβέρνηση …έχει προκαλέσει μεγάλη ζημιά σε μια χώρα σε τόσο σύντομο διάστημα». Ευτυχώς για τη χώρα δεν τα κατάφερε. Υποχρεώθηκε σε «κωλοτούμπα», την οποία σήμερα παρουσιάζει αναίσχυντα ως δήθεν εφεδρικό Σχέδιο, ενώ η υπεύθυνη και πατριωτική στάση των τότε κομμάτων της αντιπολίτευσης (ΝΔ, ΠΟΤΑΜΙ, ΠΑΣΟΚ) ήταν εκείνη που έσωσε κυριολεκτικά τη χώρα από την καταστροφή.^xxxiii

Ο Τσίπρας δεν έβγαλε τη χώρα από το μνημόνια, όπως διατείνεται η αχαλίνωτη προπαγάνδα του κι όπως φαίνεται απερίσκεπτα να αποδέχεται ο Παπαπέτρου. Διότι, στα τέλη του 2014 η χώρα είχε ήδη επιτύχει την συντριπτική πλειοψηφία των στόχων του Β΄ Μνημονίου.^xxxiv Ελάχιστα απέμειναν, ενώ και η οικονομία με μικρή αύξηση έβγαινε από τη μακρόχρονη ύφεση και η χώρα είχε δανειστεί από τις αγορές και είχε διασφαλίσει πιστωτική γραμμή στήριξης και ευνοϊκότερους όρους αποπληρωμής των δανείων. Αντίθετα, ο Τσίπρας έφερε ένα επαχθές, επαχθέστερο όλων και αχρείαστο Γ΄ Μνημόνιο, ου μην αλλά απαραίτητο διότι είχε οδηγήσει ο ίδιος τη χώρα σε νέα χρεοκοπία, ρίχνοντας ανοήτως στον κάλαθο των αχρήστων όλες τις μέχρι τότε τεράστιες θυσίες των πολιτών. Κι όχι μόνο αυτό. Προκάλεσε κι ανήκεστο οικονομική βλάβη δισεκατομμυρίων στη χώρα λόγω της νέας ύφεσης, των capital controls, της εκροής καταθέσεων, την ενεχυρίασης της δημόσιας περιουσίας για έναν αιώνα κι άλλων παραγόντων.^xxxv

Μου είναι δύσκολο να δεχτώ ότι ο Παπαπέτρου παρέλειψε να συμβουλευθεί άλλες πηγές, πέραν της προπαγάνδας του ΣΥΡΙΖΑ, για να διαμορφώσει μια τέτοια άποψη που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την ιστορική πραγματικότητα.^xxxvi Απορώ πώς είναι δυνατόν να δέχεται κανείς απόψεις που εμφανώς προσπαθούν να συγκαλύψουν τεράστιες, εγκληματικές ευθύνες. Διότι, πρόκειται για ένα τεράστιο πολιτικό ψέμα, μια δυσκόλως κεκαλυμμένη πολιτική απάτη. Κατά συνέπεια, ο κίνδυνος, η πιθανότητα του «ποτέ πια Αριστερά»,^xxxvii όπως προειδοποιούσε ο κοινός μας φίλος Σπύρος Λυκούδης σε μια, μεγάλης ιστορικής και πολιτικής σημασίας θα έλεγα, αγόρευσή του στη Βουλή το 2015, δεν άργησε να πάρει εκλογικά σάρκα και οστά. Δικαίως. Ο αυτο-εξευτελισμός της Αριστεράς του ΣΥΡΙΖΑ, υπήρξε πλήρης, τέλειος. Δε χρειάζονται λεπτομέρειες. Το θέαμα, μάλιστα, είναι απολαυστικό. Ακόμα και σήμερα ο επίδοξος ηγέτης της «σοσιαλδημοκρατίας» ελληνικής, βέβαια, κοπής έχει ως πρότυπο τον Άρη Βελουχιώτη.^xxxviii Ουδεμία έκπληξη. Γι’ αυτό συντόμως μετέβαλε πορεία αλιεύοντας πλέον στη δεξαμενή της αριστερής πανσπερμίας, για να ανασυγκροτήσει υποτίθεται κάποια φαντασιακή «κυβερνώσα Αριστερά», για δεύτερη φορά!. «Γιατί χάρη σ’ αυτόν», όπως γράφει ο Μάνος Βουλαρίνος,^xxxix «γκρεμίστηκαν δεκαετίες αριστερής μυθολογίας (παραμυθιάσματος δηλαδή) και οι Έλληνες κατάλαβαν επιτέλους τι σημαίνει αριστερά στην εξουσία». «Όμως», προσθέτει, «ο Αλ. Τσίπρας δεν σταμάτησε εκεί. Τη περίοδο 2019-2023 έμαθε στους Έλληνες τι σημαίνει αριστερά ως αξιωματική αντιπολίτευση και τώρα, πιθανότατα επειδή δεν θέλει να πάει ο κόπος του χαμένος έρχεται με μια γερή επανάληψη». Ως ΕΛ.Α.Σ. Ο δε αυτο-εξευτελισμός του ΣΥΡΙΖΑ υπό τον Σωκράτη Φάμελλο ίσως να μην έχει προηγούμενο στην ιστορία της ελληνικής Αριστεράς. Στην κυριολεξία. Οι σκηνές της φαρσοκωμωδίας αυτής είναι καθημερινές. Προκαλούν άφθονο γέλωτα, σαρκασμό και ενίοτε οίκτο. Miserabile visu.

Χρειάστηκε μεγάλη προσπάθεια μετά τις αλλεπάλληλες συντριπτικές και καθοριστικές ήττες του Τσίπρα στις κάλπες (ευρωπαϊκές, εθνικές, περιφερειακές, δημοτικές) το 2019 και το 2023 για να μπορέσει η χώρα να εισέλθει σε ενάρετο κύκλο και περίοδο οικονομικής ανάταξης και κατακτώντας την αναγκαία φερεγγυότητα και εμπιστοσύνη δανειστών και αγορών. Ο Αλέξης Πατέλης^xl περιγράφει με απλότητα, σε αδρές γραμμές την προσπάθεια και τα επιτεύγματα. Η χώρα από «μαύρο πρόβατο» έγινε σε λίγα χρόνια διεθνές παράδειγμα σταθερότητας, φερεγγυότητας, ανάπτυξης. Μπορεί η κυβέρνηση της ΝΔ υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη να επικρίνεται και δικαίως για πολλά πράγματα στην εσωτερική της πολιτική. Ωστόσο, το γεγονός ότι η κυβέρνηση από το 2019 μέχρι σήμερα αποκατέστησε το κύρος, την αξιοπρέπεια και τη φερεγγυότητα της χώρας, επέτυχε τη γεωπολιτική της αναβάθμιση και την αμυντική της θωράκιση, αντιμετώπισε με επιτυχία πολλές διεθνείς προκλήσεις, ανταποκρίνεται στις δανειακές της υποχρεώσεις και μειώνει ταχύτατα το υπέρογκο δημόσιο χρέος της χώρας μόνο ανόητοι και κακεντρεχείς για λόγους μικροπολιτικής αθλιότητας μπορούν να αμφισβητήσουν. Ο Υπουργός Οικονομικών της χώρας Κυριάκος Πιερρακάκης ορίστηκε μετά επαίνων που αντανακλούν και στις επιτυχίες της χώρας ως πρόεδρος πλέον του Eurogroup. Δεν είναι και λίγο, το κέρδισε με το σπαθί της, αγγίζει σχεδόν τα όρια του «θαύματος», μολονότι, αρκετά εσωτερικά προβλήματα, οικονομικά, κοινωνικά, θεσμικά και άλλα, παραμένουν σε πολλούς τομείς άλυτα για να μπορέσει για να συγκλίνει η χώρα ταχύτερα και καλύτερα προς την ΕΕ.

Προοπτικές του κυπριακού

Η πρόσφατη εκλογή του Τουρχάν Έρχιουρμαν^xli ως ηγέτη των Τ/Κ δημιούργησε κατ’ αρχάς ορισμένες ψευδαισθήσεις αναφορικά με τις προοπτικές επίλυσης του κυπριακού σε μια νέα προσπάθεια με τη διαμεσολάβηση του ΟΗΕ, απλώς και μόνο διότι θεωρείται «προοδευτικός κεντροαριστερός». Η κοινή γνώμη της Κύπρου δε φαίνεται πάντως να τρέφει ιδιαίτερα θετικά συναισθήματα^xlii απέναντι στο νέο Τ/Κ ηγέτη. Οι συναντήσεις του προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη με τον Τ/Κ ηγέτη στις 11/12/2025 καθώς και η πιο πρόσφατη στις 28/1/2026 με τη διαμεσολάβηση του ΟΗΕ δεν απέδωσαν συγκεκριμένα αποτελέσματα.^xliii Ο λόγος περί «δυο κρατών» εκ μέρους της τουρκικής πλευράς θα πρέπει να εξέπληξε μόνο τους αφελείς καθόσον, όπως επισημαίνει στο βιβλίο του ο Παπαπέτρου, η πολιτική ηγεσία της Κύπρου δεν άμοιρη ευθυνών για τη συζήτηση του θέματος, το οποίο μάλιστα διατυπώνεται σήμερα και ως επίσημη στάση της άλλης πλευράς.

Ούτως εχόντων των πραγμάτων, το κυπριακό παραμένει άλυτο κι είναι δύσκολο να εκτιμήσει κανείς εάν και πότε και υπό ποιους όρους θα μπορούσαν να αρχίσουν νέες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δυο πλευρών και με ποιους πολιτικούς εκατέρωθεν στόχους.^xliv

Είναι επίσης χαρακτηριστικό των προθέσεων της Κύπρου η επιθυμία του Πρόεδρου Νίκου Χριστοδουλίδη να υποβάλλει αίτηση ένταξης της Κύπρου στο ΝΑΤΟ «όταν οι πολιτικές συνθήκες το επιτρέψουν», όπως δήλωσε πρόσφατα,^xlv μολονότι γνωρίζει ότι η Τουρκία δεν συμφωνεί. Όπως ήταν προδήλως χαρακτηριστική και προβλέψιμη η αντίδραση του ΑΚΕΛ.^xlvi

Το ποια αξία μπορεί να έχει μια τέτοια πολιτική επιδίωξη ένταξης στο ΝΑΤΟ όταν ο πρόεδρος Τραμ συνεχίζει να απειλεί τη Συμμαχία με αποχώρηση αποτελεί επί του παρόντος αναπάντητο ερώτημα. Η ρεαλιστικότερη προοπτική αμυντικής ενίσχυσης και ασφάλειας παραμένει η αμυντική προσπάθεια της ΕΕ με προοπτική τη στρατηγική της αυτονομία.

Υπό τις ανωτέρω εξελίξεις δύσκολα θα μπορούσε να προβλέψει κανείς ότι η επίλυση του «κυπριακού» μπορεί να αποτελέσει προτεραιότητα της διεθνούς κοινότητας ή των 2 μερών της Κύπρου. Ωστόσο, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης και ο Τ/Κ ηγέτης Έχιουρμαν συναντήθηκαν εκ νέου στις 6 Απριλίου^xlvii για να «ανταλλάξουν απόψεις» και να συμφωνήσουν να ξανασυναντηθούν.

Πρόσφατα, η προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ του ΟΗΕ κα Άνχελα Ολγκίν συναντήθηκε στην Άγκυρα με ντον Τούρκο ΥΠΕΞ Χ. Φιντάν για να προωθήσει το θέμα των συνομιλιών. Εισέπραξε (15/6/26) την στερεότυπο πλέον απάντηση ότι ως όρος τίθεται η παραδοχή ύπαρξης 2 κρατών. Αυτή είναι η νέα αφετηρία των συνομιλιών.^xlviii

Στην συνέχεια η κα Ολγκίν επισκέφτηκε την Αθήνα (17/6/26) και συναντήθηκε με τον Έλληνα ΥΠΕΞ Γιώργο Γεραπετρίτη. Μετά τη συνάντηση υπήρξε η αναμενόμενη ενημέρωση που έχει ως εξής:

«Ο Γιώργος Γεραπετρίτης εξέφρασε την υποστήριξη της Ελλάδας στις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Antonio Guterres, προς την εξεύρεση μιας συνολικής, δίκαιης και βιώσιμης λύσης του Κυπριακού Ζητήματος, στο πλαίσιο των σχετικών Ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών

Επιπλέον, τόνισε τη σημασία διατήρησης της δυναμικής που έχει διαμορφωθεί για το Κυπριακό τα τελευταία δύο και πλέον έτη. Η Ελλάδα, σε σύμπνοια με την Κυπριακή Δημοκρατία, παραμένει σε ετοιμότητα να συμβάλει εποικοδομητικά στα επόμενα βήματα, με στόχο την επίτευξη της επανεκκίνησης των συνομιλιών, στη βάση του συμφωνηθέντος πλαισίου, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ».

Είναι φανερό ότι ο δρόμος για την επανέναρξη των συνομιλιών δεν είναι σπαρμένος με ροδοπέταλα.

Στο σημείο, όμως, αυτό θα πρέπει να βάλω μια τελεία και παύλα.

Είμαι βέβαιος ότι ο φίλος μας ο Μίχος, μολονότι έχει αποσυρθεί από την ενεργό πολιτική δράση, δε θα πάψει να παρακολουθεί με αμέριστο ενδιαφέρον τις εξελίξεις, να αγωνιά για το μέλλον της αγαπημένης του Κύπρου και να στηρίζει με όλες του τις δυνάμεις ρεαλιστικές προτάσεις για την επίτευξη μια δίκαιης και λειτουργικής Συμφωνίας για την οποία τόσες προσπάθειες κατέβαλε κι ο ίδιος στη μακρόχρονη πολιτική του διαδρομή.

Οι ευχές των φίλων του ας τον συνοδεύουν στη ζωή του.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ