Ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε δημόσια στις 16 Σεπτεμβρίου ότι στο Κυπριακό «δεν μπορούμε να επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος». Αναμένει να συναντήσει χωριστά τους δύο Κυπρίους ηγέτες στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης, αλλά δεν τους δίνει κοινό ραντεβού για τριμερή συνάντηση, επειδή διαπιστώνει ότι «υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει».

Την ίδια ημέρα, στο Στρασβούργο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν έκανε την παραμικρή αναφορά στην Κύπρο κατά την καθιερωμένη ετήσια ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης. Αυτό προκάλεσε τη μήνιν των Κυπρίων ευρωβουλευτών, αλλά οι διαμαρτυρίες τους δεν έλαβαν απάντηση.

Τα δύο γεγονότα, στη Νέα Υόρκη και στο Στρασβούργο, συνδέονται. Το Κυπριακό παραμένει στο περιθώριο της διεθνούς ατζέντας, όπως συμβαίνει εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. Οι δυναμικές γύρω από το πρόβλημα όχι μόνο δεν έχουν αλλάξει, αλλά, καθώς πλησιάζει το τέλος της θητείας του Γκουτέρες, κινδυνεύουν να επιδεινωθούν περαιτέρω από τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς στη Μέση Ανατολή.

Η πραγματικότητα γεννά σοβαρά ερωτήματα για την πολιτική Χριστοδουλίδη. Τον περασμένο Μάρτιο ο Κύπριος Πρόεδρος βγήκε να εξαγγείλει «πρωτοβουλία Γκουτέρες» για την επίλυση του Κυπριακού. Μάλιστα, δεν απέκλεισε ακόμη και την υποβολή σχεδίου λύσης μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους (συνέντευξη στον Alpha, 12/5). Η φον ντερ Λάιεν δεν βρήκε λέξη να πει για την ευρωπαϊκή ανάμιξη στο Κυπριακό. Αναγνωρίζει την “πρωταρχική ευθύνη” που έχει ο ΟΗΕ,  δηλώνει «έτοιμη να διαδραματίσει ενεργό ρόλο» (Απρίλιος 2024), αλλά ο Γκουτέρες δεν έχει ανάψει πράσινο φως. Πάνω σε τί να δουλέψει;

Διακηρύξεις και πραγματικότητα

Τα γεγονότα αυτά αναδεικνύουν τη διάσταση ανάμεσα στα λόγια και σε όσα συμβαίνουν στην πραγματικότητα. Στα τέλη Ιουλίου, ο Γκουτέρες έθεσε στη Λευκωσία συγκεκριμένες προϋποθέσεις —ουσία, μεθοδολογία και μέτρα εμπιστοσύνης— για να συγκαλέσει μια επιτυχή διευρυμένη διάσκεψη «5+1», αλλά τα μέρη δεν ήταν «επαρκώς προετοιμασμένα», κατά την έκφρασή του. Στις τρεις συναντήσεις που ακολούθησαν στη Λευκωσία μεταξύ του Προέδρου Χριστοδουλίδη και του Τουρκοκύπριου ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν δεν σημειώθηκε πρόοδος, ούτε καν στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Έτσι, ο Γκουτέρες απέκλεισε και το ενδεχόμενο κοινής συνάντησης των τριών στη Νέα Υόρκη.

Η επισήμανση Γκουτέρες ότι «υπάρχει ακόμη πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει» σχετίζεται με τον ελάχιστο στόχο που έχει θέσει: την κατάρτιση εγγράφου το οποίο θα καταγράφει τις συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν μέχρι το Κραν Μοντανά. Αυτή θα είναι η «κληρονομιά» που θα αφήσει στον διάδοχό του. Εδώ και εβδομάδες, ο Καναδός συνταγματολόγος John McGarry έχει αναλάβει την καταγραφή των συγκλίσεων, αλλά ακόμη και αυτή η προσπάθεια συναντά σοβαρές δυσκολίες. Ο ΟΗΕ έχει βέβαια καταγραμμένες τις συγκλίσεις, αλλά δεν εξασφάλισε την έγκριση των δύο πλευρών να μετατραπούν σε δεσμευτικό έγγραφο. Η θέση των μερών, όσο παράδοξη κι αν φαίνεται, παραμένει: “τίποτε δεν είναι συμφωνημένο και τίποτε δεν είναι καταγεγραμμένο σε έγγραφο, αν δεν υπάρξει συμφωνία για όλα μαζί ως πακέτο”.

Ο ΟΗΕ δεν θέλει να επαναλάβει και αυτό το λάθος του παρελθόντος. Στη δική του καταγραφή - έκθεση προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, Σεπτέμβριος 2017, ο Γκουτέρες σημειώνει:«η ουσία μιας συνολικής διευθέτησης του Κυπριακού βρίσκεται (ήταν τότε) πρακτικά εκεί» και ότι “τα μέρη είχαν πλησιάσει σε στρατηγική συναντίληψη για όλα τα βασικά εκκρεμή ζητήματα”. «Σήμερα ο ΟΗΕ απορρίπτει τη θέση ότι η εργασία πάνω στις συγκλίσεις προϋποθέτει επαναδιατύπωση “λέξη προς λέξη”: “Το έγγραφο που ετοιμάζεται θα αντικατοπτρίζει όσα ο ΟΗΕ έχει στα αρχεία του ως συγκλίσεις σε όλα τα ζητήματα”, είπε η Ολγκίν.»

Έγγραφο συγκλίσεων

Ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης είναι εκείνος που μιλά πλέον για «διαφωνίες» και «αποκλίσεις» (δηλώσεις, 4/9). Παραδόξως, επιφυλάξεις για την καταγραφή τους εκφράζει και ο τότε διαπραγματευτής Ανδρέας Μαυρογιάννης, υποψήφιος του ΑΚΕΛ στις προεδρικές εκλογές του 2023. «“Είναι ατυχής η επιλογή του ΟΗΕ να εμμείνει στην καταγραφή των συγκλίσεων”, δήλωσε σε συνέντευξή του στον ΑΛΦΑ (15/9), υποστηρίζοντας ότι αυτό θα προκαλέσει ατέρμονες συζητήσεις για το “αν ήταν έτσι ή αν ήταν αλλιώς” η κάθε σύγκλιση.»

Η ελληνοκυπριακή ηγεσία έχει εξαιρετικά βεβαρημένο παρελθόν ενώπιον του ΟΗΕ για όσα συμφωνήθηκαν. Βρίσκεται όμως αντιμέτωπη και με μια κραυγαλέα αντίφαση. Τόσο ο Χριστοδουλίδης όσο και ο Μαυρογιάννης - ο οποίος διακηρύσσει ετοιμότητα να είναι ξανά υποψήφιος το 2028— παραδέχθηκαν κατά καιρούς ότι το 2017 το Κυπριακό έφθασε πολύ κοντά στην επίλυση: «παρά τρίχα», κατά τον Μαυρογιάννη, «στο παρά πέντε», κατά τον Χριστοδουλίδη.

Την ίδια στιγμή, αμφισβητούν καταγραφές του ΟΗΕ ακόμη και όταν αυτές αφορούν προτάσεις που υπέβαλαν ο ίδιος ο γενικός γραμματέας ή ο τότε ειδικός σύμβουλός του, Έσπεν Μπαρθ Άιντε —σήμερα υπουργός Εξωτερικών της Νορβηγίας.

Δικολαβισμοί

Σε αυτές τις καταγραφές αντιπαραθέτουν τις δικές τους εκδοχές. Με την ίδια λογική υποστήριξαν και τον χειρισμό του τέως προέδρου Νίκου Αναστασιάδη μετά το Κραντ Μοντάνα, ο οποίος ισχυριζόταν ότι υπήρχαν «δύο πλαίσια Γκουτέρες», με ημερομηνίες 30 Ιουνίου και 4 Ιουλίου 2017. Με τέτοιους διπλωματικούς δικολαβισμούς απορρίφθηκε και η πρόταση του τότε Τουρκοκύπριου ηγέτη Μουσταφά Ακιντζί (30/4/2018) για “αποδοχή χωρίς τροποποιήσεις” του πλαισίου της 30ής Ιουνίου ως στρατηγικής συμφωνίας.

Ο Γκουτέρες βρίσκεται αντιμέτωπος με συνομιλητές που συντηρούν τις ίδιες αντιφάσεις, δυσχεραίνοντας την προσπάθεια του Καναδού συνταγματολόγου να καταλήξει σε κοινά αποδεκτή καταγραφή. Το τίμημα των χειρισμών Χριστοδουλίδη είναι πλέον ορατό: ο γενικός γραμματέας τηρεί αποστάσεις και, λίγο πριν ολοκληρώσει τη θητεία του, διατυπώνει δημόσια όλο και πιο αιχμηρές επισημάνσεις. Στην πράξη, δεν πρόκειται να κινηθεί ξανά φύλλο εάν ο ΟΗΕ δεν πεισθεί ότι τα μέρη είναι έτοιμα για «σοβαρές διαπραγματεύσεις», όπως είπε ο εκπρόσωπός του.

Άδειος φάκελος

Ούτε η ΕΕ φαίνεται διατεθειμένη να ενεργοποιηθεί αν πρώτα ο ΟΗΕ δεν επαληθεύσει ότι τα μέρη δεσμεύτηκαν ρητά και αμετάκλητα. Μετά τον διορισμό του (13/7) ως ειδικού εκπροσώπου της Επιτροπής στο Κυπριακό, ο Ραφαέλε Φίτο έκανε μια μόνο ολιγόωρη επίσκεψη στην Κύπρο. Ο φάκελος του Κυπριακού για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι στην ουσία άδειος από το 2017, αφού η Ε/κ ηγεσία ανέστειλε τις εργασίες της τεχνικής επιτροπής για την εναρμόνιση της Τ/κ Κοινότητας με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Το ίδιο ισχύει και για το έργο που παρήχθη τότε από τον Πίτερ βαν Νούφελ, ο οποίος εργάστηκε μαζί με την ομάδα του ΟΗΕ ως προσωπικός εκπρόσωπος του τότε προέδρου της Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, με αντικείμενο τη συμβατότητα της λύσης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο.»

Ακόμη και κατά την Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, η κυπριακή κυβέρνηση δεν έθεσε προς συζήτηση τη χρηματοδότηση των οικονομικών αναγκών μιας ενδεχόμενης λύσης από τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Αντίθετα, η Επιτροπή πήρε μόνη της την πρωτοβουλία και πρότεινε την αύξηση της χρηματοδότησης προς την Τουρκοκυπριακή Κοινότητα από €240 εκατ. σε €440 εκατ. για την περίοδο 2028–2034.

Πηγή: www.efsyn.gr