Πέντε ζητήματα προκύπτουν σχετικά με το δικαίωμα στην έρευνα και την εκμετάλλευση φυσικού αερίου στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Α. Εκτιμούμε ότι το δικαίωμα στην εκμετάλλευση προκύπτει από το διεθνές δίκαιο, ειδικότερα αυτό που συνδέεται με το δίκαιο της θάλασσας. Συνεπώς η Κύπρος μπορεί να οργανώσει κάθε πλάνο για εξορύξεις εφόσον έχει τη νομική εξουσία. Ωστόσο, η Κύπρος έπρεπε να γνωρίζει καλύτερα παντός άλλου κράτους ότι, ούτε το διεθνές δίκαιο από μόνο του, ούτε η νομική ισχύς εφεαυτής μπορεί να επιβάλει μιαν εξέλιξη. Όλοι γνωρίζουν ότι διαφορές ανάμεσα σε κράτη σε αυτά ζητήματα επιλύει το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης ως έχει εγκαθιδρυθεί από τον ΟΗΕ και εφόσον τα ενδιαφερόμενα μέρη συμφωνούν να προσφύγουν από κοινού. Υπάρχει, ως γνωστόν, διαφορετική προσέγγιση των πραγμάτων ανάμεσα στην Κύπρο και την Τουρκία σε σχέση με την πώς οριοθετείται η ΑΟΖ ανάμεσα στα δύο κράτη. Η Χάγη δεν προκύπτει ως βήμα για την επίλυση, καθώς, πρώτο, η Τουρκία δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, και, δεύτερο, η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη σχετική συμφωνία για το δίκαιο της θάλασσας.
Σε άλλες περιπτώσεις ζητήματα αυτής της φύσεως δεν φτάνουν στη Χάγη, μένουν σε εκκρεμότητα για πιθανές λύσεις σε επόμενο χρονικό στάδιο. Θυμίζω το παράδειγμα Ελλάδας και Τουρκίας στο Αιγαίο σχετικά με την υφαλοκρηπίδα. Σημειώνω ότι η Ελλάδα δεν επιλέγει την οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας-Κύπρου, καθώς δεν επιθυμεί μια εξέλιξη που- υπό προϋποθέσεις που σχετίζονται με ενδεχόμενη τουρκική αντίδραση- δεν θα έχει «international acceptance- διεθνή αποδοχή». Υπογραμμίζω ότι οι Φιλιππίνες, ενώ κέρδισαν τη νομική μάχη κατά της Κίνας στο Δ.Δ. της Χάγης σχετικά με τη ρύθμιση της μεταξύ τους θαλάσσιας ζώνης, τώρα έχουν αναπροσαρμόσει την πολιτική τους και δέχονται συνομιλίες με το Πεκίνο πάνω σε διμερή βάση. Θυμίζω ότι η Μάλτα χρησιμοποίησε τη Χάγη για να επιλύσει τα ζητήματα με γειτονικά κράτη-Ιταλία, Λιβύη.
Β. Υπέρτερο βάρος στις διεθνείς σχέσεις κατέχει η πολιτική και στρατιωτική ισχύς κάθε χώρας, κατέχει το γεωπολιτικό της βάρος, οι συμμαχίες και το εύρος τους. Πολλές χώρες έχουν δηλώσει ότι στηρίζουν το δικαίωμα της Κύπρου για έρευνες και εκμετάλλευση των πόρων που υπάρχουν κάτω στη θάλασσα. Αυτό είναι σημαντικό και δεν μπορεί κανείς να το αγνοήσει. Ωστόσο, στην κρίσιμη στιγμή, όταν τουρκικά πολεμικά παρεμπόδισαν ερευνητικό σκάφος της ΕΝΙ να πραγματοποιήσει έρευνες στην κυπριακή ΑΟΖ ανοικτά του Κάβο Γκρέκο, κανένας δεν έκανε κάτι παραπάνω από δημόσιες, λεκτικές αποδοκιμασίες της. Η Κύπρος έμεινε μόνη εξαιτίας της αμυντικής της αδυναμίας. Συνεπώς κάθε δήλωση ή κίνηση πρέπει να αξιολογείται μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες και ισορροπίες. Η Κύπρος έχει ανάγκη μόνο τις εφικτές πολιτικές, και όχι τις διακηρυκτικές τοποθετήσεις οι οποίες επί του πρακτέου σημαίνουν ελάχιστα ή και καθόλου και εν τέλει δεν αλλάζουν την φορά των πραγμάτων.
Γ. Οι πιο πάνω διαπιστώσεις σημαίνουν τρία πράγματα:
- Σωστά γίνεται η όλη εργασία για τις υποθαλάσσιες έρευνες ως επίσης και η όλη συνεργασία με τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες. Δείχνουν τις δυνατότητες κάθε θαλάσσιου οικοπέδου και κτίζουν προοπτικές. Προοπτικές διανοίγονται αν εμείς θέσουμε την ανακάλυψη φυσικού αερίου στην υπηρεσία του μακροπρόθεσμου συμφέροντος της Κύπρου, και όχι να τις αποφεύγουμε με επενδύσεις ήσσονος βαρύτητας στο λεγόμενο «αιγυπτιακό χαρτί».
- Το φυσικό αέριο δεν ήταν μια συνήθης πτυχή του κυπριακού όπως λ.χ το εδαφικό ή το περιουσιακό. Σήμερα αποτελεί μιαν πτυχή έξω από τα παραδοσιακά σημεία. Εκ των πραγμάτων συνιστά ένα πολιτικό κλειδί που, υπό προϋποθέσεις, αλλάζει την πολιτική ύλη της διαπραγμάτευσης καθώς αυτή «εγκαθίσταται» ως ένα στρατηγικό πλεονέκτημα για όλη την Κύπρο. Ήδη οι εταιρείες έχουν κάνει κινήσεις για να διευκολύνουν τη διαπραγματευτική διαδικασία για επίλυση του κυπριακού. Αντιλαμβάνονται ότι σε περιβάλλον ειρήνευσης τα συμφέροντά τους διασφαλίζονται απολύτως.
- Έχει επέλθει συμφωνία σε παλαιότερο στάδιο των συνομιλιών ώστε τα έσοδα από την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου να περιέρχονται στην ομοσπονδιακή κεντρική τράπεζα. Όταν καθίσταται αναγκαίο να παρέχονται στις πολιτείες συγκεκριμένη οικονομική υποστήριξη με συμφωνημένα από πριν ποσοστά-νομίζω ότι έχει συμφωνηθεί το 85% για την ε/κ και το 15% στην τ/κ πολιτεία.
Δ. Το φυσικό αέριο συνιστά μια αλλαγή στις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή. Αυτό προκαλεί τα φώτα της διεθνούς δημοσιότητας και αυξάνει τη δυναμική που δημιουργεί η γειτνίαση με άλλες ενδιαφορόμενες χώρες με αποδεδειγμένα σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου-Αίγυπτος, Ισραήλ. Αυτή η αλλαγή δίνει πλεονεκτήματα στη Λευκωσία, αλλά τα πλεονεκτήματα έχουν σημασία αν τα αξιοποιήσει κανείς με σωστό προγραμματισμό και στον κατάλληλο χρόνο. Η πολιτική μετά την επίλυση του κυπριακού θα πάρει νέα περιεχόμενα αν διασυνδεθεί με τη μεταφορά του κυπριακού φυσικού αερίου στο Τζεϊχάν στη Νότια Τουρκία εκεί όπου μεγάλες εταιρείες πραγματοποιούν τα προγράμματα μεταφοράς του στην Ευρώπη-με πρώτη την ΕΝΙ. Είναι εφικτή λύση η οποία κτίζει αμοιβαία συμφέροντα και συνεπώς στέρεες λύσεις με τον πρωταγωνιστικό ρόλο στις παγκόσμιας βαρύτητας πετρελαϊκές εταιρείες. Αυτή την προσέγγιση υιοθετεί και η ΕΕ, η οποία δίνει βάρος στις λύσεις με πολιτικά μέσα γιατί αυτά χαρακτηρίζουν τις δυνατότητές της στην άσκηση της εξωτερική της πολιτικής.
Ε. Τα πράγματα έχουν διαφορετική αξία αν τα δει κανείς μέσα στην προοπτική που θα προκύψει μετά την επίλυση. Η Τουρκία έχει αποκτήσει δεύτερο γεωτρύπανο και ο Μ. Τσαβούσογλου μίλησε «για μια εξόρυξη της Τουρκίας (μέσα στην κυπριακή ΑΟΖ), αν η Λευκωσία κάνει μία». Αυτό το σκηνικό δεν βοηθά την Κύπρο. Για να μην οδηγηθούν τα πράγματα σε περιπέτειες μπορούμε και πρέπει να ακολουθήσουμε το δρόμο της κοινής λογικής. Με μακροπρόθεσμη ανάλυση, με ψυχραιμία και ορθολογισμό, μπορούμε να μετατρέψουμε την επίλυση του κυπριακού σε στρατηγική επιλογή που θα φέρει ασφάλεια, ανάπτυξη και ευημερία για όλη την Κύπρο.