Στο Κυπριακό ο Αντόνιο Γκουτέρες δεν έχει πει ακόμη την τελευταία του λέξη. Έχοντας συμπληρώσει σχεδόν μία δεκαετία ενασχόλησης, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ δεν κατάφερε να πείσει τους Κυπρίους να διανύσουν το τελευταίο μίλι προς μια στρατηγική συμφωνία, αλλά κατέληξε σε στέρεα συμπεράσματα για το πώς αυτή θα μπορούσε να καταστεί εφικτή.
Με αυτόν τον γνώμονα, ο Γκουτέρες αποφάσισε να παραδώσει στον διάδοχό του το αρχείο του ΟΗΕ για το Κυπριακό, εμπλουτισμένο με ένα ενιαίο έγγραφο στο οποίο καταγράφονται όσα συμφώνησαν τα μέρη —το έγγραφο των συγκλίσεων— για ενδεχόμενη μελλοντική αξιοποίηση. Θα συντάξει επίσης ολοκληρωμένη απολογιστική έκθεση προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, καθορίζοντας τις κατευθύνσεις της μεθοδολογίας που θα πρέπει να ακολουθηθεί, εάν οι Κύπριοι αποτολμήσουν στο ορατό μέλλον μια ειλικρινή προσπάθεια επανένωσης. Μια τέτοια προοπτική δύσκολα θα μπορούσε να αναβιώσει πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2028.
«Η ευνοϊκή συγκυρία αυτής της χρονιάς χάνεται σιγά σιγά», παραδέχθηκε η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, σε συνέντευξή της στο πρακτορείο ΑΝΚΑ (28/9). Εντός Οκτωβρίου, η Ολγκίν θα ολοκληρώσει αυτή τη φάση της πολύμηνης προσπάθειάς της με νέα επίσκεψη στο νησί και στη συνέχεια θα ενημερώσει τον Γκουτέρες για τα συμπεράσματά της.
Ο ΟΗΕ αφιέρωσε πολύ χρόνο χωρίς απτά αποτελέσματα, αλλά η προσπάθεια δεν πήγε εντελώς χαμένη. Ο Γκουτέρες προτίθεται να συμπυκνώσει τα συμπεράσματά του και να παραδώσει έτοιμο υλικό στον διάδοχό του, οριοθετώντας το πλαίσιο ενός εφικτού συμβιβασμού στο Κυπριακό και απορρίπτοντας πρακτικές του παρελθόντος που δεν απέδωσαν.
Η παρακαταθήκη του ΟΗΕ
Το έγγραφο των συγκλίσεων της περιόδου 2015–2017 έχει ολοκληρωθεί μέσα από αυτοτελή εργασία του ΟΗΕ. Ο Καναδός συνταγματολόγος Τζον ΜακΓκάρι το επεξεργάστηκε με βάση τα κοινά έγγραφα των δύο πλευρών και το αρχείο που τηρούσε όλα αυτά τα χρόνια ο ΟΗΕ. Για πρώτη φορά, η ενιαία αυτή καταγραφή δεν τέθηκε υπό την αίρεση της έγκρισης των δύο πλευρών. «Θα παραδοθεί στα μέρη όταν αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις και όταν καταστεί χρήσιμο», ανέφερε χαρακτηριστικά η Ολγκίν.
Αυτό συνιστά αξιοσημείωτη αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν. Ο ΟΗΕ δεν υιοθέτησε τη λογική της καταγραφής «αποκλίσεων» και «διαφωνιών», την οποία είχε επικαλεστεί ο Χριστοδουλίδης. Έτσι τερματίζεται μια προβληματική πρακτική που ταλαιπώρησε τη διαδικασία για σχεδόν δέκα χρόνια: οι δύο πλευρές δήλωναν ότι συμφωνούσαν, αλλά τηρούσαν χωριστά πρακτικά και κείμενα, ώστε να μην αναλαμβάνουν δεσμεύσεις, υποστηρίζοντας ότι τίποτε δεν είχε καταγραφεί σε κοινά αποδεκτό έγγραφο. «Αν τα πράγματα γίνονταν πάντα με αυτόν τον τρόπο, ίσως αυτός να είναι ακριβώς ο λόγος που δεν έχουν επιτευχθεί πολλά», σχολίασε αιχμηρά η Ολγκίν.
Τέλος στις μάταιες διασκέψεις
Η Κολομβιανή διπλωμάτης θα επιδιώξει ακόμη μία φορά να αποσαφηνίσει στα μέρη τη διαπραγματευτική μεθοδολογία. Περιγράφει μια διαδικασία που δεν θα επιτρέπει τη δημιουργία πρόωρων εμποδίων, αλλά θα βοηθά τα μέρη να «ανοίγουν δρόμους», όπως σημείωσε στο ΑΝΚΑ. Δεν είναι ακόμη σαφές τι ακριβώς θα προτείνει ούτε ποιες κατευθυντήριες γραμμές θα περιλάβει ο Γκουτέρες στην έκθεσή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας. Η Ολγκίν, πάντως, περιέγραψε μια αυστηρά δομημένη διαδικασία, με καθορισμένα «τα πεδία, τους κανόνες και τις αρχές που απαιτούνται για την επίτευξη βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων στόχων». Σε προηγούμενη συνέντευξή της είχε κάνει λόγο και για χρονοδιαγράμματα.
Με δύο λόγια, ο ΟΗΕ καθιστά σαφές στους άμεσα ενδιαφερομένους ότι, χωρίς προαπαιτούμενα και δεσμεύσεις, δεν προτίθεται να επαναλάβει «μάταιες» διασκέψεις, άτυπες συναντήσεις και αποστολές για το θεαθήναι. Αν, όμως, τα μέρη δεσμευτούν σε μια αυστηρά δομημένη διαδικασία, τα περιθώρια υπαναχώρησης και υπεκφυγής θα είναι πολύ στενότερα.
Στον πάγο έως το 2028;
Ο Χριστοδουλίδης επέστρεψε από τη Νέα Υόρκη με άδειες αποσκευές, επιδιώκοντας ωστόσο να συντηρήσει την εντύπωση μιας συνεχιζόμενης κινητικότητας. Μέσω των εσωτερικών ΜΜΕ προβάλλει ιδέες και προτάσεις που δεν έχουν παραγάγει εξελίξεις. Εμφανίζει συχνά τον Γκουτέρες να συμμερίζεται τις εκτιμήσεις του, για να ακολουθήσουν διευκρινίσεις από τον ΟΗΕ που δίνουν διαφορετική εικόνα.
Στην πραγματικότητα, το Κυπριακό βρίσκεται βαθιά στην κατάψυξη και δύσκολα θα κινηθεί ουσιαστικά όσο οι δύο Κοινότητες μπαίνουν σε περίοδο εκλογικών αναμετρήσεων. Στην Τουρκοκυπριακή Κοινότητα, οι εκλογές στις 7 Δεκεμβρίου θα καταγράψουν τους συσχετισμούς ανάμεσα στις δυνάμεις που στηρίζουν τον Έρχιουρμαν και στη σκληροπυρηνική δεξιά που αντιτίθεται στην ομοσπονδιακή επανένωση. Το εκλογικό θερμόμετρο ανεβαίνει και στην Ελληνοκυπριακή Κοινότητα, όπου πυκνώνουν οι διεργασίες για την επιλογή των προεδρικών υποψηφίων για τις εκλογές του Φεβρουαρίου του 2028. Οι πλείστες αναφορές που κάνει ο Χριστοδουλίδης για το Κυπριακό έχουν τον χαρακτήρα προετοιμασίας για την αναμέτρηση μαζί τους.
Θα δημιουργηθεί ξανά ευνοϊκή συγκυρία μετά το 2028; Τίποτε δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο. Στη νέα παρέμβασή της, η Ολγκίν επανέλαβε ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο διαμορφώνουν μια «ολοένα και πιο περίπλοκη κατάσταση», με πιθανές αρνητικές συνέπειες για την Κύπρο. Ούτε το ενδιαφέρον του ΟΗΕ πρέπει να εκλαμβάνεται ως δεδομένο. «Οι διαπραγματεύσεις δεν προκύπτουν από το πουθενά ούτε αναδύονται μέσα σε εχθρικό περιβάλλον», ανέφερε η Ολγκίν, επικρίνοντας την παντελή απουσία μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης στο νησί.
Μέτρα εμπιστοσύνης
Στον χρόνο που απομένει, ο ΟΗΕ θα προσπαθήσει να πιέσει τουλάχιστον για ορισμένα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, βασιζόμενος σε προτάσεις που έχουν ήδη καταθέσει οι δύο Κύπριοι ηγέτες. Ωστόσο, η Ολγκίν διαπιστώνει απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών και έλλειψη της αναγκαίας πολιτικής βούλησης, ιδίως για το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης. Στο πρακτορείο ΑΝΚΑ, αναφέρθηκε ονομαστικά στις διελεύσεις Αθηένου–Αγλαντζιάς, Μιας Μηλιάς και Λουρουτζίνας–Λυμπιών. Η αναφορά αυτή οριοθετεί το πακέτο πάνω στο οποίο μεσολαβεί ο ΟΗΕ και δεν περιλαμβάνει την πρόταση Χριστοδουλίδη για διέλευση στα Κόκκινα. Η διαφωνία επικεντρώνεται πλέον στη Λουρουτζίνα–Λύμπια, για την οποία η ελληνοκυπριακή πλευρά διατηρεί επιφυλάξεις. Ιδιαίτερη σημασία έχει η Μια Μηλιά, καθώς τη διάνοιξή της υποστηρίζουν και τα εμπορικά επιμελητήρια των δύο κοινοτήτων. «Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχει πολιτική βούληση για να προχωρήσουμε», σχολίασε η Ολγκίν.
Η Κολομβιανή διπλωμάτης παραθέτει και έναν ευρύτερο κατάλογο μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης που παραμένουν σε εκκρεμότητα: μηχανισμό συντονισμού για τη διαχείριση φυσικών καταστροφών και της παράτυπης μετανάστευσης, συνεργασία στον αθλητισμό και την αποναρκοθέτηση. Κατά την εκτίμησή της, το εμπόδιο δεν εντοπίζεται μόνο στις τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά και στο κατά πόσο οι δύο πλευρές είναι έτοιμες να μετατρέψουν προηγούμενες συνεννοήσεις σε πρακτική συνεργασία. «Όλα είναι εφικτά, αλλά δεν προχωρούν, ενώ το εχθρικό περιβάλλον επιβαρύνει ένα ήδη πολύπλοκο πρόβλημα», τονίζει η Ολγκίν.
Ο Γκουτέρες θα παραδώσει στον διάδοχό του όσα χρειάζονται για να δώσει στους Κυπρίους μικρή παράταση χρόνου μέχρι το 2028. Δεν μπορεί, όμως, να αντικαταστήσει και την πολιτική βούληση που απουσιάζει από την ηγεσία τους. Η επόμενη ευκαιρία —αν υπάρξει— εξαρτάται ιδίως από το αποτέλεσμα των προεδρικών εκλογών και την αλλαγή γραμμής.
Πηγή: www.politis.com.cy