Εισαγωγή:

Η προσέγγιση των αποτελεσμάτων της PISA φέτος ακολούθησε μια διαφορετική πορεία από την τυπική, που συνδέεται με την οργάνωση και λειτουργία του Ελληνικού σχολείου. Αυτό για δύο λόγους: πρώτον, το φαινόμενο έχει ήδη περιγραφεί και σχολιαστεί και δεύτερον, το φαινόμενο είναι επαναλαμβανόμενο χωρίς μείωση της έντασης του και κανένας (ακόμη) δεν ενδιαφέρεται για την επαναληψιμότητα και δεν ασχολείται με την ανάταξή του. Έτσι φέτος ασχοληθήκαμε με την αντιπαραβολή των στοιχείων της PISA 2025 για Έλληνες και Τούρκους μαθητές και μαθήτριες. Αυτό το άρθρο δημοσιεύθηκε πριν λίγο καιρό στην metarithmisi.gr. Σήμερα θα ασχοληθούμε με τα στοιχεία της PISA για την Ευρωπαϊκή Ένωση (στο εξής ΕΕ), αφού κάτι τέτοιο δεν έπεσε στην αντίληψη μου ότι έχει γίνει στο πλαίσιο της έκθεσης του ΟΟΣΑ.

Τα ερωτήματα τα οποία θα διερευνήσουμε είναι:

Ποιοι είναι οι μέσοι όροι (στο εξής ΜΟ) της ΕΕ, θεωρούμενης ως σύνολο των χωρών που την απαρτίζουν, στα τρία μαθήματα που αξιολογήθηκαν;

Αυτοί οι ΜΟ, διαφέρουν, πόσο και προς ποια κατεύθυνση από τον ΜΟ όλων των χωρών του ΟΟΣΑ, σε καθένα από τα τρία μαθήματα;

Μπορούν να ομαδοποιηθούν τα κράτη μέλη της ΕΕ, με κριτήριο τις διαφορές του ΜΟ του κάθε κράτους-μέλους, για το κάθε μάθημα, από τον ΜΟ όλων των χωρών του ΟΟΣΑ;

Ποια είναι τα ποσοστά των μαθητών και μαθητριών για το κάθε κράτος-μέλος, που εμφανίζονται στα δύο άκρα, στο κάτω (κάτω από 2) και στο επάνω (στους βαθμούς 5 και 6 της κλίμακας αξιολόγησης);

Πόσο διαφέρουν οι ΜΟ των ποσοστών των δύο άκρων της κλίμακας αξιολόγησης, των χωρών της ΕΕ, από τους αντίστοιχους ΜΟ των χωρών του ΟΟΣΑ;

Μπορούν να ομαδοποιηθούν τα κράτη μέλη της ΕΕ, με κριτήριο τις διαφορέςτων ποσοστών των δυο άκρων: «κάτω από επίπεδο 2» − «επίπεδα 5–6», σε ποσοστιαίες μονάδες;

Ας τα πάρουμε ένα-ένα με τη σειρά:

Ο υπολογισμός των ΜΟ έγινε με τις 26 από τις χώρες που συμμετείχαν στην PISA. Εξαιρέθηκε η Ολλανδία, λόγω προβληματικής κατάστασης που σχετίζεται με τη μη συμμετοχή μαθητών, παραμένει όμως στον δημοσιευμένο ΜΟ του ΟΟΣΑ.

Όπως φαίνεται στην τελευταία γραμμή του προηγούμενου πίνακα, οι διαφορές είναι αρνητικές, δηλαδή η ΕΕ ως σύνολο υπολείπεται σε σχέση με τον ΜΟ του ΟΟΣΑ και στα τρία μαθήματα. Ο έλεγχος δείχνει ότι οι διαφορές είναι στατιστικά σημαντικές στο επίπεδο 5%, στοιχείο που μας δείχνει ότι αυτές δεν οφείλονται μόνο στην αβεβαιότητα των δειγματοληψιών και θα πρέπει να αναζητηθούν και αλλού τα αίτια. Φυσικά δεν είναι όλες οι χώρες στο ίδιο επίπεδο επιδόσεων στα τρία μαθήματα της PISA, οπότε θα άξιζε τον κόπο να δούμε σε κάθε μάθημα πως κατανέμονται τα διάφορα κράτη της ΕΕ-26.

Πάμε, λοιπόν, να απαντήσουμε στο τρίτο ερώτημα.

Πώς ομαδοποιούνται τα κράτη μέλη της ΕΕ-26, με κριτήριο τις διαφορές των ΜΟ; Διαμορφώθηκαν 5 ομάδες με κριτήριο αν οι ΜΟ, κάθε χώρας, σε κάθε μάθημα, απέχουν από τον ΜΟ του ΟΟΣΑ: Πολύ πάνω (μεγαλύτερο των +20 μονάδων), Πάνω (από +6 έως +20), Κοντά στο ΜΟ ΟΟΣΑ (από -5 έως +5), Κάτω (από -6 έως -20) και Πολύ κάτω (μικρότερο από -20 μονάδες). Τα όρια είναι αυθαίρετα και η κατάταξη των χωρών παρουσιάζεται στον παρακάτω πίνακα:

Γίνεται φανερό ότι υπάρχουν κράτη που συμβάλλουν στην σημαντικότητα του αρνητικού προσήμου των ΜΟ της ΕΕ-26, όπως επίσης ότι - αν κάτι δείχνουν για αυτό οι επιδόσεις PISA - τα εκπαιδευτικά συστήματα των διαφόρων χωρών της ΕΕ-26 διαφέρουν πολύ μεταξύ τους, παρά τις προωθούμενες αλληλεπιδράσεις. Θα μπορούσε ο πίνακας αυτός να αποτελέσει και έναν πόρο για τους πολιτικούς, τους (ανύπαρκτους) σχεδιαστές εκπαιδευτικής πολιτικής και τους παράγοντες της εκπαίδευσης.

Πέρα από τους ΜΟ, έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα ποσοστά των μαθητών και μαθητριών για το κάθε κράτος-μέλος, που εμφανίζονται στα δύο άκρα: στο κάτω (κάτω από 2) και στο επάνω (στους βαθμούς 5 και 6) της κλίμακας αξιολόγησης. Αποτελεί έναν ενδιαφέροντα δείκτη για την ισορροπημένη κατανομή του μαθητικού δυναμικού σε κάθε χώρα. Λόγω του μεγέθους του πίνακα που περιλαμβάνει αυτά τα στοιχεία, δεν παρουσιάζεται, στο άρθρο αυτό. Μπορεί κάποιος να τον βρει στην έκθεση του ΟΟΣΑ για την PISA 2025. Μπορούμε όμως να περάσουμε στην απάντηση του επόμενου ερωτήματος: Πόσο διαφέρουν οι ΜΟ των ποσοστών των δύο άκρων της κλίμακας αξιολόγησης, των χωρών της ΕΕ, από τους αντίστοιχους ΜΟ των χωρών του ΟΟΣΑ;

Στον επόμενο πίνακα παρουσιάζονται τα στοιχεία:

Η πρώτη παρατήρηση από τα στοιχεία του πίνακα είναι ότι οι διαφορές δείχνουν ότι κάτω από το επίπεδο 2 (το χαμηλότερο) οι ΜΟ της ΕΕ-26 εμφανίζουν, σε ποσοστιαίες μονάδες, μεγαλύτερο πλήθος από τους ΜΟ του ΟΟΣΑ (στον πίνακα πρόσημο θετικό). Στο επίπεδο 5 και 6 (το υψηλότερο) η εικόνα είναι αντίθετη, οι ΜΟ της ΕΕ-26 εμφανίζουν, σε ποσοστιαίες μονάδες, μικρότερο πλήθος από τους ΜΟ του ΟΟΣΑ (στον πίνακα πρόσημο αρνητικό). Η δεύτερη παρατήρηση, μετά από την κατάλληλη στατιστική επεξεργασία των διαφορών, είναι ότι όλες οι διαφορές είναι στατιστικά σημαντικές εκτός από τους ΜΟ στο χαμηλότερο επίπεδο των μαθηματικών (+ 0,09). Στοιχείο που δείχνει ότι οι διαφορές δεν μπορεί να αποδοθούν μόνο στην αβεβαιότητα των δειγματοληψιών. Μετά από αυτή την διαπίστωση μπορούμε να περάσουμε στο τελευταίο από τα ερωτήματα που τέθηκαν στην αρχή.

Μπορούν να ομαδοποιηθούν τα κράτη μέλη της ΕΕ, με κριτήριο τις διαφορέςτων ποσοστών των δυο άκρων την κλίμακας αξιολόγησης;

Για τη διαμόρφωση του τελευταίου πίνακα, υπολογίστηκαν τα τεταρτημόρια (25ο εκατοστημόριο, Διάμεσος και 75ο εκατοστημόριο) χωριστά για κάθε μάθημα και ταξινομήθηκαν τα κράτη της ΕΕ-26 (θυμίζω χωρίς την Ολλανδία) στις τέσσερις περιοχές.

Η χρησιμότητα του πίνακα σχετίζεται περισσότερο με τη σύγκριση, δείχνοντας ποιες χώρες έχουν μικρότερη ή μεγαλύτερη υπεροχή του ποσοστού του άκρου των χαμηλών επιδόσεων απέναντι στο ποσοστό του άκρου των υψηλών, για κάθε μάθημα. Η αξία του συνδέεται με την οργάνωση και ανάγνωση των αποτελεσμάτων PISA στην ΕΕ-26.

Βοηθάει να δούμε ποιες χώρες βρίσκονται στο ίδιο τεταρτημόριο στα τρία μαθήματα, επομένως έχουν μια σταθερότητα. Από την άλλη μεριά μπορούν να εντοπιστούν διαφοροποιήσεις ανά μάθημα, δηλαδή σε ποιο μια χώρα έχει καλύτερη ή δυσμενέστερη σχετική θέση. Όμως συμβάλλει στον εντοπισμό περιπτώσεων χωρών που αξίζει να τις συγκρίνουμε, εξετάζοντας μαζί με τα δύο ποσοστά των άκρων και τον ΜΟ των επιδόσεων, στο οποίο μπορεί να βοηθήσει ο δεύτερος πίνακας.

Επίλογος:

Με αυτό το άρθρο οδεύει προς το τέλος του ο κύκλος ενασχόλησης με τις επιδόσεις των μαθητών και μαθητριών στην PISA 2025. Μένει ακόμη ένα άρθρο που σχετίζεται με το μετα-σχολείο. Στα δύο άρθρα δεν ασχολήθηκα με τις επιδόσεις της PISA 2025 ως ενδεικτικό της κατάστασης της ποιότητας της εκπαίδευσης σε κάθε κράτος και στην Ελλάδα. Είχα γράψει σε προηγούμενους καιρούς και δεν έχει αλλάξει τίποτε από τότε, ούτε φαίνεται να έχει ασχοληθεί κάποιος υπεύθυνος με αυτό που επιμένει: την επαναληψημότητα των κατανομών. Φέτος ασχολήθηκα με τη σύγκριση, μέσω των αποτελεσμάτων της PISA 2025, των επιδόσεων των Ελλήνων και των Τούρκων μαθητών και μαθητριών, καθώς επίσης με την εικόνα που παρουσιάζουν οι χώρες της ΕΕ, εκτός της Ολλανδίας για τους λόγους που αναφέρθηκαν. Το άρθρο δημοσιεύεται σε περιοδικό στο οποίο μπορεί να έχει πρόσβαση κάθε σκεπτόμενο κοινωνικό υποκείμενο που ενδιαφέρεται και όχι σε εξειδικευμένο περιοδικό στο οποίο ελάχιστοι έχουν πρόσβαση. Ευελπιστώ να είναι χρήσιμο για να πάει παραπέρα η σκέψη των Ανθρώπων.