Δάσκαλε που δίδασκες...

Γιάννης Πανούσης 17 Αυγ 2026

Ο φανατισμός εξάπτει μισαλλοδοξία και αδιαλλαξία,ανταγωνισμούς και μίση...

και οι καθοδηγητές αυτό το ξέρουν

Ν.Γ. Μουρτζούχος, Οδοιπορικό ιδεών-γνωμικός λόγος ΙΔ΄

Τα γεγονότα που αφορούν στα μη-κρατικά πανεπιστήμια [ΝΠΠΕ=Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης],δηλαδή η αμφισβήτηση από συνταγματικής άποψης της ίδρυσης παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα,η συζήτηση στη Βουλή για τη συνταγματική αναθεώρηση του άρθρου 16Σ. και η πρόσφατη απόφαση του Γ΄Τμήματος του ΣΤΕ ,με την οποία ανεκλήθησαν οι άδειες λειτουργίας τριών ΝΠΠΕ [κατά βάση για παραβίαση όρων του νόμου],έφεραν πάλι στην επικαιρότητα το ρόλο των πανεπιστημιακών καθηγητών

Πολλοί καθηγητές,κυρίως ομότιμοι ,έχουν εμπλακεί στη διοίκηση των παραπάνω ιδρυμάτων,ενώ άλλοι,εν ενεργεία,έχουν κάνει αίτηση για να ‘προσληφθούν’[κι όχι βέβαια να εκλεγούν] στις μη-κρατικές σχολές[ενδεχομένως λόγω καλύτερων αποδοχών]

Ως εκεί τα πράγματα θα ήσαν φυσιολογικά για μία χώρα και για ένα χώρο ,όπου η δεοντολογία δεν έχει συνήθως καμμία θέση.

Όμως εμφανίστηκε ένα άλλο,λυπηρό ,κατά τη γνώμη μου,φαινόμενο.Μία ομάδα,έγκριτων πανεπιστημιακών,υπέρμαχων της λειτουργίας των ΝΠΠΕ, έχουν αρχίσει έναν πόλεμο προ-θέσεων εναντίον όσων διαφωνούν[με προσωπικές επιθέσεις και ενορχηστρωμένες αιχμές,με ευθεία άρνηση του δικαιώματος προσφυγής στα δικαιοδοτικά όργανα της Πολιτείας κλπ]

Επειδή το βασικό επιχείρημα υπέρ της academia ήταν και είναι ‘η ελευθερία γνώμης και έκφρασης’ πιστεύω ότι παρόμοιες στάσεις και συμπεριφορές [αυτο]ακυρώνουν την έννοια του δασκάλου

Ουδείς μπορεί να διεκδικήσει το αλάθητο ,την παντογνωσία και την αυθεντική ερμηνεία της βούλησης της ελληνικής κοινωνίας και ουδείς δικαιούται να εμφανίζεται ως απόλυτος κριτής,κήνσορας και δικαστής σε θέματα τόσο ευαίσθητα,όσο είναι τα της Παιδείας

Με την ευκαιρία αυτής της συγκυρίας αναρωτιέμαι[και πάλι]:ποιό είναι το στοιχείο που κάνει έναν ακαδημα’ι’κό καθηγητή πραγματικό δάσκαλο;

Οι γνώσεις του,η μεταδοτικότητά του στα φοιτητικά ακροατήρια,η πρωτοτυπία των συγγραμμάτων του,οι τηλεοπτικές του παρεμβάσεις,οι συνεντεύξεις του στις εφημερίδες ή μήπως και η ενγένει ζωή του[ιδίως αν εμπλέκεται ή διαπλέκεται με την πολιτική,ευθέως ή πλαγίως];

Κατά τη γνώμη μου δάσκαλος είναι εκείνος που προβάλλει ένα παράδειγμα δημόσιας και προσωπικής ζωής

Οι γνώσεις,η συγγραφή συγγραμμάτων δεν αρκούν για να γίνει και ν’αναγνωριστεί κάποιος ως ‘’καλός Δάσκαλος’’. Χρειάζεται κάτι ακόμα που ,κατά τη γνώμη μου, είναι η αποφυγή ένταξης των απόψεών του σε ιδεολογικό σύστημα ή η αναγωγή της ειδημοσύνης του σε ‘πατερναλιστικό μοντέλο μύησης’

Η τυραννία των ειδικών [William Easterly,The tyranny of experts,2013], όχι μόνο συχνά έχει ως συνέπεια να συρρικνώνει την επιστημονική γνώση στα ‘πιστεύω’ και στα ‘θέλω’ του διδάσκοντα,αλλά διασπά και την έννοια της Παιδείας,ως προς το τι είναι ‘αληθές’

Η σύγκρουση της Εμπιστοσύνης με τη Δυσπιστία[Αντ.Σμυρναίος,Ιστορούμεν δι’εμπιστοσύνης,2023] είναι ένα διαρκές εκπαιδευτικό διακύβευμα ,όπου όμως η πειθώ ‘της καθέδρας’ δεν θα στοχεύει στο ν’ αλλοιώσει ‘την αξίωση αληθείας’ με εώλα ή ευλογοφανή μεροληπτικά επιχειρήματα

Επειδή το κυρίαρχο πρόβλημα των ΑΕΙ δεν είναι η μη-ανταγωνιστικότητά τους,αλλά η κατάργηση της ακαδημα’ι’κής κοινότητας,δηλαδή της μη- υιοθέτησης από ΟΛΟΥΣ μίας κοινής κουλτούρας ως προς την αυτ-αξία της γνώσης και την εμπιστοσύνη στον κατέχοντα τη γνώση,καλό θα ήταν οι υπερασπιστές και οι πολέμιοι των νέων θεσμών ή πειραμάτων να μη ξεφεύγουν από το μέτρο και το ήθος που επιβάλλει ο κοινωνικοπολιτισμικός ρόλος τους και ο αξιακός συμβολισμός του αδέκαστου κι ανεξάρτητου πνευματικού ταγού

Οι ιδιότητες αυτές δεν είναι συμβατές ούτε με τα πάθη,ούτε με τα συμφέροντα