«Τα προγράμματα διάσωσης τελειώνουν, ο πόνος όμως κάθε άλλο παρά τελειώνει» γράφουν οι New York Times. «Η Ελλάδα φτάνει στο σημείο καμπής ενός εκ των πιο ισχυρών οικονομικών κρίσεων στην Ευρώπη. Η οικονομία επιστρέψει σιγά-σιγά στην ανάπτυξη και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δηλώνουν ότι μπαίνει ένα τέλος στην κρίση χρέους που σχεδόν διέλυσε το ευρώ, αλλά το τίμημα που πλήρωσε η Ελλάδα για την επιστροφή της ήταν βαρύ.
Μια δεκαετία περικοπών και αυξήσεων στους φόρους προκειμένου να επιδιορθωθούν τα δημόσια οικονομικά της χώρας άφησαν πίσω τους το ένα τρίτο του πληθυσμού των δέκα εκατομμυρίων στα όρια της φτώχειας σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ» επισημαίνουν οι ΝΥΤ.
Παράλληλα, ο αρθρογράφος σημειώνει ότι «τα οικογενειακά εισοδήματα έπεσαν κατά 30% και περισσότερο από το 20% των Ελλήνων δεν μπορεί να πληρώσει βασικές έξοδα όπως το ενοίκιο του σπιτιού, ο λογαριασμός του ηλεκτρικού ή ένα δάνειο στην τράπεζα. Ένα τρίτο των οικογενειών έχουν τουλάχιστον ένα άνεργο μέλος».
***
Στην οικονομική ανάπτυξη που έχει σημειωθεί αλλά και στην ενισχυμένη εποπτεία που θα υπάρχει τα επόμενα χρόνια κάνει αναφορά το βρετανικό BBC.
«Η ελληνική οικονομία έχει αναπτυχθεί αργά τα τελευταία χρόνια αλλά είναι κατά 25% μικρότερη από την έναρξη της κρίσης», γράφει το δημοσίευμα. Επίσης, αναφέρεται στην περιορισμένη ευχέρεια κινήσεων της Αθήνας που θα έχει σαν στόχο το να αποφευχθεί οποιοσδήποτε «εκτροχιασμός».
Παράλληλα, σε άλλο δημοσίευμά του το BBC γίνεται αναφορά στις επιπτώσεις στη ζωή των νέων Ελλήνων και «στη ζημιά που έχει ήδη γίνει».
Ο αρθρογράφος υπενθυμίζει και πρόσφατη δημοσκόπηση σύμφωνα με την οποία τρεις στους τέσσερις υποστηρίζουν αφενός ότι η χώρα έχει λάθος κατεύθυνση και αφετέρου ότι τα Μνημόνια αντί να σώσουν την Ελλάδα της προκάλεσαν κακό.
«Οι φόροι παραμένουν υψηλοί και το 90% των Ελλήνων πιστεύει ότι οι δανειστές θα συνεχίσουν να παρακολουθούν στενά τις δαπάνες της χώρας τα επόμενα χρόνια» προστίθεται στο άρθρο. Όπως τονίζεται η κρίση που χτύπησε όλους τους Έλληνες αποδείχθηκε ιδιαίτερα σκληρή για τους νέους. Την οκταετία 2008-2016 το 4% των Ελλήνων, περισσότεροι από 400.000 άνθρωποι, έγιναν μετανάστες με αποτέλεσμα ενώ το 2008 οι Έλληνες ηλικίας 20-39 ετών ήταν το 29% του πληθυσμού, μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια μειώθηκαν στο 24% του πληθυσμού.
Σημειώνεται ότι μεταξύ των λόγων που ωθούν τους νέους στη μετανάστευση είναι η απουσία επαγγελματικών ευκαιριών, καθώς το ποσοστό ανεργίας το 2013 έφτασε το 27,5% αλλά για αυτούς που ήταν κάτω των 25 ετών, ήταν παραπάνω από διπλάσιο στο 58%.
***
Η λήξη την Δευτέρα του μαραθωνίου των προγραμμάτων στήριξης της Ελλάδας θα σηματοδοτούσε τον τερματισμό της κρίσης της ευρωζώνης, αν δεν υπήρχε η Ιταλία και οι ενοχλητικοί φόβοι ότι οι ατέλειες της νομισματικής ένωσης δεν έχουν διορθωθεί, γράφει η Wall Street Journal.
Οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα χαιρετήσουν ως νίκη την ολοκλήρωση του τελευταίου ελληνικού προγράμματος, ενός οκτάχρονου δράματος που πυροδότησε πανευρωπαϊκό πανικό. Η ελληνική οικονομία άρχισε και πάλι να αναπτύσσεσαι, αν και η ανάκαμψη έχει πολύ δρόμο ακόμη. Διαψεύδοντας τις προβλέψεις πολλών, η Ελλάδα παρέμεινε στην ευρωζώνη, χάρη στην ισχυρή υποστήριξη της κοινής γνώμης, έστω και εν μέσω μιας από τις βαθύτερες υφέσεις της σύγχρονης ιστορίας. Εν τω μεταξύ, ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν, η Γερμανίδα καγκελάριος Μέρκελ και άλλοι ευρωπαίοι ηγέτες συζητούν για τα επόμενα βήματα ενίσχυσης της νομισματικής ένωσης, βασιζόμενοι στις πολλές καινοτομίες που έγιναν κατά την διάρκεια της κρίσης. Όμως η Ιταλία δείχνει ότι ενδεχομένως να μην αρκούν. Οι νέα αναταραχή των αγορών την προηγούμενη εβδομάδα και οι φραστικές επιθέσεις κατά του ευρωπαϊκού κατεστημένου από τους πολιτικούς στη Ρώμη δείχνουν πως το φάσμα της αποσταθεροποιητικής φυγής κεφαλαίων από μια χώρα της ευρωζώνης μπορεί να επανέλθει. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν αντλήσει πολλά μαθήματα από την κατάρρευση των αγορών ομολόγων που παραλίγο να καταστρέψει το ευρώ την περίοδο 2010-12. Έχουν συστήσει μηχανισμούς ασφάλειας που περιλαμβάνουν μόνιμο μηχανισμό διάσωσης και κεντρική τραπεζική εποπ τεία. Όμως οι αιτίες της κρίσης χρέους δεν έχουν εξαλειφθεί. Σε τελική ανάλυση η υπεράσπιση του ευρώ επαφίεται στην απροθυμία των απλών ευρωπαίων ψηφοφόρων να δουν τις αποταμιεύσεις και τις περιουσίες τους να χάνονται μέσα στο χάος μιας διάσπασης, όπως δηλώνει ο Γιάκομπ Φανκ Κίρκεργκαρντ , του Peterson Institute for International Economics στην Ουάσινγκτον. «Αυτό είναι το καθοριστικό μάθημα από την ελληνική κρίση. Η αποχώρηση από το ευρώ δεν είναι αδύνατη, αλλά οι επιπτώσεις είναι τόσο καταστροφικές που από πολιτική άποψη είναι αβάσταχτες». Αυτός είναι ο λόγος που το 2015 η Ελλάδα επέστρεψε από την άβυσσο, τονίζει η WSJ.
***
«Την Δευτέρα και μετά από οκτώ χρόνια, η Ελλάδα θα θεωρηθεί αρκούντως δυνατή για να σταθεί στα πόδια της και το διεθνές πρόγραμμα στήριξης θα λήξει. Οι Έλληνες θα αποχαιρετίσουν την τρόικα, που ουσιαστικά κυβερνούσε τη χώρα από το 2010» γράφει ο βρετανικός Guardian. «Να είστε προσεκτικοί με τις διακηρύξεις περί success story, αλληλεγγύης και ορθολογικής πολιτικής που αποκατέστησαν την οικονομική σταθερότητα και απέτρεψαν την έξοδο της Ελλάδας από το ευρώ. Απέχουν πολύ από την αλήθεια. Τα ελληνικά προγράμματα υπήρξαν μια κολοσσιαία αποτυχία. Πρόκειται για μια ιστορία ανικανότητας, δογματισμού, αχρείαστων καθυστερήσεων και προάσπισης των συμφερόντων των τραπεζών σε βάρος των αναγκών του λαού» σημειώνει η βρετανική εφημερίδα και πρόσθετε: Οι συνέπειες θα είναι μακροπρόθεσμες. Πρόσφατα, η ελληνική οικονομία άρχισε να αναπτύσσεται, όμως έχει να καλύψει τεράστιο έδαφος. Η απώλεια σχεδόν του ενός τρίτου του ΑΕΠ μπορούσε να είχε αποφευχθεί, όμως η Ελλάδα, αλλά και η πόλοιπη Ευρώπη, αποδέχθηκε την ιδέα πως προτεραιότητα είναι ο ισοσκελισμός των προϋπολογισμών μέσω του αποπληθωρισμού. Η χώρα εισήλθε σε ένα καθοδικό σπιράλ, με απώλειες θέσεων εργασίας και πτώση των φορολογικών εσόδων. Το δημόσιο χρέος ανέβαινε, προκαλώντας πιέσεις για ακόμη περισσότερες περικοπές. Έχει συμβεί μια εκτεταμένη και μόνιμη καταστροφή, με κοινωνικό κόστος από μια δεκαετία αποτυχημένης λιτότητας. Περισσότερο όμως από κάθε τι άλλο, το παλαιό κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ ηγεσίας και λαού έχει διαρραγεί. Κάποτε οι ψηφοφόροι πίστευαν ότι με την σκληρή εργασία τους θα απολάμβαναν έναν αξιοπρεπή μισθό, ενώ το κράτος θα τους φρόντιζε στους δύσκολους καιρούς. Αν αυτή η πίστη δεν υπάρχει πια, αυτό οφείλεται πολύ και στα όσα συνέβησαν στην Ελλάδα τα τελευταία οκτώ χρόνια.
***
H οριστική έξοδος της Ελλάδας από τα μνημόνια γίνεται αντικείμενο σχολιασμού και σε περιφερειακές εφημερίδες της Γερμανίας. Εκτός από έναν απολογισμό σε επίπεδο αριθμών και ποσοστών ανάπτυξης στα άρθρα γίνεται και ενδελεχής περιγραφή της κατάστασης, έτσι όπως βιώνεται από απλούς βιοπαλαιστές. Οι εξιστορήσεις «θαμπώνουν» την εικόνα ευφορίας που θέλουν να εμφανίσουν κυβερνητικά στελέχη, λέει η DW.
Οι Έλληνες που μιλούν στον αρθρογράφο της Mannheimer Morgen κατοικούν σε υποβαθμισμένα προάστια των Αθηνών. Η γυναίκα δούλευε στο σουπερ-μάρκετ Ατλάντικ, που έκλεισε. Τώρα μένει με τη μητέρα της και κερδίζει 380 ευρώ το μήνα σε ένα κατάστημα γρήγορης εστίασης. Ένας άλλος δούλευε 32 χρόνια στα πλοία, μέχρι ότου η ναυτιλιακή εταιρεία φαλίρισε. Τώρα κανείς δεν απασχολεί έναν ναυτικό σε τέτοια ηλικία. «Στα χαρτιά αναφέρεται ότι η Ελλάδα άφησε πίσω της την κρίση» επισημαίνει ο αρθρογράφος. «Από το 2017 η οικονομία μπήκε και πάλι σε κίνηση, αν και με ασθενικό ρυθμό. Η ανεργία μειώθηκε. Με αυτά τα στοιχεία δεν βγαίνει κάποια ασφαλής εικόνα, γιατί όλο και περισσότεροι απασχολούνται με μειωμένο ωράριο. Από τους 1,7 εκ. απασχολούμενους στον ιδιωτικό τομέα, το 1/3 εργάζεται σε δουλειές μερικής απασχόλησης για 394 ευρώ το μήνα καθαρά. Αυτή η κατηγορία εργαζομένων δεν μπορεί να κατοχυρώσει συνταξιοδοτικές αξιώσεις, στην Ελλάδα χτυπά μια κοινωνική ωρολογιακή βόμβα».
Η Kieler Nachrichten επιχειρεί να στοιχειοθετήσει τους λόγους που η Αθήνα δεν βρίσκεται ακόμη στη ασφαλή πλευρά της διάσωσής της. «Οι δανειστές της κατάφεραν να αναδιαμορφώσουν το ελληνικό κράτος, παρόλα αυτά δεν στέκεται στα δικά του πόδια» επισημαίνει στο άρθρο. «Γίνεται σαφές ότι οι αμφιβολίες για το βασικό κόνσεπτ υπέρβασης της κρίσης συνεχώς αυξάνονται. Η θέση ότι η Αθήνα θα ξεπερνούσε την κρίση με μέτρα λιτότητας, παρέμεινε υπό αμφισβήτηση. Ήδη το υπάρχον χρηματικό μαξιλάρι ασφάλειας δείχνει ότι οι χώρες του ευρώ, η Κομισιόν και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διακατέχονται από ανασφάλεια για το εάν η χώρα θα τα καταφέρει. Το μήνυμα που συνδέεται με αυτό το μαξιλάρι προς τις αγορές δεν επιδρά περισσότερο καθησυχαστικά. Η Αθήνα συνεχίζει να πληρώνει υψηλά ασφάλιστρα κινδύνου για δάνεια. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ακριβώς έτσι ξεκίνησε η κρίση πριν από περίπου 9 χρόνια».