Ο Γεβγκένι Γεφτουσένκο είναι νεαρός ποιητής όταν επισκέπτεται το Μπάμπι Γιαρ το 1961. Τον τόπο όπου μέσα σε δύο μέρες οι Ναζί δολοφόνησαν 34.000 Εβραίους, ρίχνοντας τα πτώματα τους σε μια χαράδρα. Συγκλονισμένος όχι μόνο από το μέγεθος του εγκλήματος αλλά και από τις προσπάθειες της σοβιετικής εξουσίας να αποκρύψει το γεγονός του ότι οι νεκροί ήταν Εβραίοι σε λίγες μέρες γράφει ένα ποίημα, μιλώντας εξ ονόματος των θυμάτων, καταγγέλλοντας την απόκρυψη, ανακαλώντας τη μνήμη.
«Μπάμπι Γιαρ. Πάνω απ’ το Μπάμπι Γιαρ μνημεία δεν υπάρχουν».
Το ποίημα φτάνει στα χέρια του Ντμίτρι Σοστακόβιτς, που τελεί υπό τις αφόρητες πιέσεις του Κομμουνιστικού Κόμματος, μια υποχωρώντας μια αντιστεκόμενος. Το θεωρεί ιδανικό για μια δική του σύνθεση. Ζητάει την άδεια από τον Γιεφτουσένκο και του γράφει: «Διαβάζοντας το Μπάμπι Γιαρ ένιωσα κάτι σαν αναγέννηση … Βρίσκομαι και πάλι υπό την εξουσία ενός χρέους -ενός χρέους που πρέπει να εκπληρώσω- του χρέους προς τη συνείδηση μου…Νομίζω πως πρέπει να ειπωθούν λίγα λόγια για τη συνείδηση. Έχει λησμονηθεί, αλλά πρέπει να τη θυμόμαστε».
Ο Σοστακόβιτς ζητάει άλλα τρία ποιήματα από τον Γιεφτουσένκο: το «Χιούμορ» (ως ακατάλυτο όπλο των αδύναμων κατά των ισχυρών), «Στο κατάστημα» (για την ανδρεία και τον οικιακό ηρωισμό των σοβιετικών γυναικών) και το «Καριέρες» (για την τοξική δύναμη του κομφορμισμού στη σοβιετική ζωή). Και μαζί κι ένα τέταρτο: το «Φόβοι» στο οποίο περιγράφεται η εποχή των ανώνυμων καταγγελιών -θύμα των οποίων έπεφτε συχνά ο ίδιος ο συνθέτης- το κλίμα μιας εποχής που «σαν σκιές οι φόβοι τρύπωναν παντού / φτάνοντας σε κάθε όροφο / εκπαίδευαν ανθρώπους, αθόρυβα και ύπουλα / και έβαζαν παντού τη σφραγίδα των ψευδών τους». Και με όλο αυτό το σύνολο συνθέτει τη συγκλονιστική 13η Συμφωνία του, δίνοντας την τον τίτλο «Μπάμπι Γιαρ».
Εκεί όπου μουσική και ποίηση ανασυνθέτουν την Ιστορία. Εκκινώντας από ένα μέγιστο έγκλημα: τη σφαγή του Μπάμπι Γιαρ, 85 χρόνια πριν, στις 29 Σεπτεμβρίου του 1941. Υπό την εξουσία ενός χρέους.
ΥΓ. Αναγκαία αναγνώσματα: «Ο αχός της εποχής», η μυθιστορηματική βιογραφία του Ντμίτρι Σοστακόβιτς από τον Τζούλιαν Μπαρνς, μετ. Θωμάς Σκάσσης (Θωμάς Σκάσσης), «Μεταίχμιο» και Jeremy Eichler, «Η ΗΧΩ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ – Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, το Ολοκαύτωμα και η μουσική της μνήμης», μετ. Κατερίνα Σχινά, «ΜΙΕΤ» -η μουσική ως ιστορικό τεκμήριο.