Η εικόνα της ενότητας στο ΝΑΤΟ παραμένει ισχυρή στην επιφάνεια, όμως κάτω από αυτήν διαμορφώνεται μια πραγματικότητα αυξανόμενης δυσπιστίας μεταξύ των συμμάχων.
Μία νέα έρευνα στη Σουηδία του Ινστιτούτου SOM του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ(*) δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών: η στήριξη στο ΝΑΤΟ ως θεσμό παραμένει ισχυρή, αλλά η εμπιστοσύνη μεταξύ των κρατών-μελών εμφανίζει επικίνδυνες ρωγμές.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Ενώ σχεδόν 9 στους 10 Σουηδούς δηλώνουν ότι η χώρα πρέπει να υπερασπιστεί έναν σύμμαχο, όταν η συζήτηση γίνεται συγκεκριμένη, η στάση αλλάζει δραματικά.
Πού οι Σουηδοί ΔΕΝ θέλουν να στείλουν στρατό
Τα ευρήματα είναι σαφή:
Τουρκία: 64% αντίθετοι
Ουγγαρία: 48%
ΗΠΑ: 40%
Αντίθετα, για χώρες όπως η Νορβηγία, η Φινλανδία και γενικά τη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη, η άρνηση είναι σχεδόν μηδαμινή (3–5%). Αυτό αποκαλύπτει ότι η εμπιστοσύνη δεν είναι ομοιόμορφη, εξαρτάται από τη δημοκρατική αξιοπιστία, τη γεωπολιτική στάση και την πολιτική συμπεριφορά κάθε χώρας.
Πώς αλλάζει η στάση απέναντι στις ΗΠΑ ανά κόμμα
Εδώ το εύρημα γίνεται ακόμη πιο πολιτικά εκρηκτικό:
68% των ψηφοφόρων της Αριστεράς (V) λένε «όχι»
61% των Πρασίνων (MP)
~44–45% σε Σοσιαλδημοκράτες και Χριστιανοδημοκράτες
μόλις 26–27% σε Μετριοπαθείς (M) και Σουηδούς Δημοκράτες (SD)
Δηλαδή, η δυσπιστία προς τις ΗΠΑ δεν είναι περιθωριακή, είναι βαθιά πολιτικοποιημένη και διαπερνά την κοινωνία.
Τι σημαίνουν όλα αυτά;
Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ αποτελούσαν τον αδιαμφισβήτητο πυλώνα του ΝΑΤΟ.
Σήμερα όμως, για πρώτη φορά, ένα σημαντικό ποσοστό πολιτών σε μια νέα χώρα-μέλος δεν θεωρεί αυτονόητη την υπεράσπισή τους.
Αυτό δείχνει ότι:
- Η αμοιβαία εμπιστοσύνη (θεμέλιο του Άρθρου 5) διαβρώνεται
- Η πολιτική αξιοπιστία μεγάλων δυνάμεων αμφισβητείται
- Οι εσωτερικές εξελίξεις σε χώρες όπως οι ΗΠΑ επηρεάζουν άμεσα τη συνοχή της Δύσης
Η μεγάλη εικόνα
Το ΝΑΤΟ δεν είναι απλώς στρατιωτική ισχύς. Είναι μια συμμαχία αξιών και εμπιστοσύνης.
Και οι συμμαχίες δεν καταρρέουν όταν λείπουν τα όπλα, καταρρέουν όταν λείπει η εμπιστοσύνη.
Σήμερα βλέπουμε:
- Υψηλή εμπιστοσύνη μεταξύ «κοντινών» ευρωπαϊκών χωρών
- Επιφυλακτικότητα προς χώρες με αυταρχική στροφή
- Και αυξανόμενη αμφιβολία προς τον ίδιο τον ηγετικό πυλώνα της Συμμαχίας
Το κρίσιμο ερώτημα
Αν οι πολίτες δεν είναι πρόθυμοι να στηρίξουν στρατιωτικά έναν σύμμαχο,
πόσο αξιόπιστη είναι στην πράξη η συλλογική άμυνα;
Γιατί στο τέλος, το Άρθρο 5 δεν είναι απλώς μια νομική διάταξη.
Είναι μια υπόσχεση, και οι υποσχέσεις χρειάζονται εμπιστοσύνη για να έχουν αξία.
Σε έναν κόσμο αυξανόμενης γεωπολιτικής αστάθειας, η μεγαλύτερη απειλή για το ΝΑΤΟ ίσως να μην είναι εξωτερική.
Ίσως να είναι η εσωτερική διάβρωση της εμπιστοσύνης που το κρατά ενωμένο.
* Οι έρευνες SOM - Samhälle, Opinion, Media - Κοινωνία, Κοινή Γνώμη, Μέσα Ενημέρωσης, αποτελούν την κεντρική ερευνητική δραστηριότητα του SOM-Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ (Göteborgs universitet), στο πλαίσιο της οποίας κάθε χρόνο τίθενται ερωτήματα στον πληθυσμό της Σουηδίας σχετικά με θέματα Κοινωνίας, Κοινής Γνώμης και Μέσων Ενημέρωσης.
Η έρευνα έγινε τον Δεκέμβριο του 2025 και επομένως δεν συμπεριλαμβάνει την όποια επιπλέον επιρροή που οπωσδήποτε θα είχε η αμερικανική εμπλοκή και δράση στο Ιράν και στον Περσικό κόλπο. Η υπόθεση όμως ότι οι αρνητικές διαθέσεις των Σουηδών έναντι των ΗΠΑ αυξήθηκαν περαιτέρω λόγω των πρόσφατων γεγονότων στο Ιράν, είναι σίγουρο ότι δεν απέχει από την de facto πραγματικότητα των σχετικών διαθέσεων των Σουηδών.