Η σφαγή της 7/10 και τα δραματικά γεγονότα που ακολούθησαν δημιούργησαν ένα νέο συλλογικό τραύμα στην ισραηλινή κοινωνία, αντίστοιχο, ίσως και μεγαλύτερο από τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Η αίσθηση ότι η το Ισραήλ μπορεί να αντιμετωπίσει με σχετική άνεση έναν μείζονα κίνδυνο, κατέρρευσε. Η αγριότητα των επιθέσεων προκάλεσε απίστευτο σοκ. Η αδυναμία των ενόπλων δυνάμεων να αντιμετωπίσουν άμεσα την εισβολή, προκάλεσε λαϊκή οργή. Η απαγωγή των ομήρων και η αγωνία για την τύχη τους, δίχασε πάνω στην πολιτική που θα έπρεπε να ακολουθηθεί.Και όπως πάντα συμβαίνει σε παρόμοιατραυματικά γεγονότα, - ενδεικτικά την επίθεση των Ιαπώνων στο Περλ Χάρμπορ (1941), τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ (1973), και την τρομοκρατική επίθεση στους Δίδυμους Πύργους (2001) - ξεπήδησαν ένα σωρό αφηγήματα που, είτε υπό το βάρος τηςσυναισθηματικής πίεσης, είτε για λόγους ιδεολογικοπολιτικής εκμετάλλευσης, αμφισβητούν τις επίσημες ή αποδεκτές ερμηνείες.

Περισσότερες λεπτομέρειες για τις θεωρίες συνωμοσίας, τόσο για την 7/10 όσο και για τις περιπτώσεις που αναφέρθηκαν ενδεικτικά, μπορείτε να δείτε στις Σημειώσεις παρακάτω.

Τα πιο “σοβαρά” από αυτά τα αφηγήματα ισχυρίζονται ότι οι αρχές, και μάλιστα ως το ανώτατο επίπεδο,είχαν πλήρη γνώση ότι τα γεγονότα αυτά επίκεινται, ωστόσο είχαν και συμφέρον να μην πάρουν μέτρακαι να τα αφήσουν να συμβούν. Υπάρχουν φυσικά και οι πιο “ψαγμένες” θεωρίες, που υποστηρίζουν ότι οι αρχές ήταν όχι μόνον απλά σε γνώση, αλλά κι ότι τα προκάλεσαν ή τα εκτέλεσαν κιόλας. Αυτές όμως, παρότι ενισχύουν την συλλογική δυσπιστία και την λαϊκή αγανάκτηση, αποτελούν διαστροφές ανάξιες περαιτέρω ασχολίας.

Ένα κοινό χαρακτηριστικό των ”σοβαρών” (υποτίθεται) θεωριών συνωμοσίας είναι ότι βασίζονται (αρκετές φορές, αλλά όχι πάντα) σε αληθινάστοιχεία. Πράγματι, στα συγκεκριμένα παραδείγματα, αλλά και σε πληθώρα άλλων, υπήρχαν ισχυρές προειδοποιητικές ενδείξεις, που όμως αγνοήθηκαν. Οι ανακρίσεις και έρευνες που ακολούθησαν δείχνουν σαν κοινό υπόβαθροτων αιτιών της ολιγωρίας στην έγκαιρη αντιμετώπισή τους το τρίπτυχο :

• Υποτίμηση των αντιπάλων, είτε από υπεροψία είτε από Αποτυχία Φαντασίας (Failure of Imagination).
• “Θόρυβος” πληροφορίας – πολλές ειδοποιήσεις διαχρονικά για άσχετα περιστατικά ή απειλές που δεν αποδείχθηκαν βάσιμες.
• Κακός συντονισμός των αρμοδίων υπηρεσιών στην διασύνδεση και αξιοποίηση των επιμέρους πληροφοριών.

Γιατί όμως τότε τα αφηγήματα αυτά βρίσκουν ευήκοα ώτα ; Απλά, γιατί οι πολύπλοκες αναζητήσεις και αναλύσεις δεν είναι ελκυστικές για το συλλογικό θυμικό, κι αυτό είναι ένα κενό πουεύκολα καλύπτεται από τις θεωρίες συνωμοσίας.Πέρα από το ότι αγγίζουν ευαίσθητες ψυχολογικές και ιδεολογικοπολιτικές χορδές, προσφέρουν εύκολες και εύπεπτες απαντήσεις σε -βασικά μεν, απλοϊκά δε -ερωτήματα. Πώς είναι δυνατόν πχ οι πανίσχυρες ισραηλινές ή οι αμερικάνικες μυστικές υπηρεσίες να μην γνώριζαν εκ των προτέρων τι ετοιμαζόταν ; Πώς είναι δυνατόν να παρέμειναν αδρανείς ενώ υπήρχαν σχετικές ενδείξεις ; Τι μας κρύβουν ; Ποιος είναι ο τελικός ωφελούμενος από το τραγικό συμβάν ;

Παραφράζοντας ελαφρά τον Χ.Λ. Μένκεν, για κάθε ερώτημα υπάρχει και μια απάντηση που είναι απλή, ξεκάθαρη και απολύτως λάθος. Και οι πιο προηγμένες μυστικές υπηρεσίες είναι ατελείς μηχανισμοί που αποτελούνται από ανθρώπους. Οι τελικές αποφάσεις παίρνονται κι αυτές από ανθρώπους και όχι από θεούς. Το “ποιος τελικά ωφελείται” δεν λέει τίποτε από μόνο του, γιατί η ιστορία συχνά δεν εξελίσσεται σύμφωνα με τις επιθυμίες και προβλέψεις του καθένα. Μήπως κι ο μακαρίτης πρώην αρχηγός της Χαμάς Σινουάρ, δεν πίστευε ότι θα ήταν αυτός ο ωφελούμενος από τον πόλεμο που προκάλεσε ; Χαλάλιζε μάλιστα, σύμφωνα και με τα ίδια του τα λόγια,  έως και 100.000 τουλάχιστον νεκρούς χαμασίτες  μπροστά στο αναμενόμενο όφελος. Η Ιστορία όμως είναι μεγάλη πόρνη.

Ο λόγος που οφείλει ο καθένας να είναι δύσπιστος με αυτού του είδους θεωρίες συνωμοσίας, είναι πως ενώ δίνουν υπερβολικά εύκολες απαντήσεις σε δύσκολα ερωτήματα, προϋποθέτουν μια ηγεσία που είναι διατεθειμένη να πάρει το τεράστιο ρίσκο μιας αποτρόπαιης πράξης, και μάλιστα σε μια χώρα δημοκρατική με άφθονα θεσμικά αντίβαρα. Ό,τι κι αν πετύχαιναν οι “ωφελούμενοι” Ρούζβελτ, Μέιρ, Μπους, Νετανιάχου στις περιπτώσεις που αναφέραμε, αν αποδεικνυόταν η ενοχή τους για αυτά που τους προσάπτουν, το κεφάλι τους θα περιφερόταν επί πίνακι. Αντίθετα, οι συνωμοσιολόγοι δεν έχουν τίποτε να χάσουν,ειδικότερα όσοι έχουν ιδεολογικοπολιτικά κίνητρα.Ακόμα κι αν οι ισχυρισμοί τους αποδειχθούν λανθασμένοι αργότερα, έχουν πετύχει σημαντική φθορά του αντιπάλου. Δείτε κατ’ αναλογία (παρότι δεν είναι ίδιαςφύσης) και την “δική μας” περίπτωση του τραγικού δυστυχήματος των Τεμπών. Τα αφηγήματα για επιπλέον βαγόνια, επιπλέον νεκρούς και ξυλόλια έχουν καταρριφθεί, αφού όμως πρώτα κινητοποίησαν εκατομμύρια ανθρώπους και προκάλεσαν ανεπανόρθωτο πλήγμα στην κυβέρνηση αλλά και στην κοινωνία.  Οπότε μπορεί άνετα να αντιστραφεί και το ερώτημα : Ποιος ωφελείται από τις θεωρίες συνωμοσίας ;

Σημειώσεις

Για τις ενδείξεις και πληροφορίες που δεν αξιοποιήθηκαν στις διάφορες περιπτώσεις, οι αιτίες της ολιγωρίας, οι θεωρίες συνωμοσίαςκαι οι επιπτώσεις τους, ενδεικτικά :

Για την ιαπωνική επίθεση στο Περλ Χάρμπορ (1941):

• Υπήρχε συγκεκριμένη προειδοποίηση του Joseph Grew, πρέσβη των ΗΠΑ στο Τόκιο ότι ο πρώτος στόχος των Ιαπώνων σε επερχόμενο πόλεμοθα ήταν το Περλ Χάρμπορ.
• Υπήρχαν πολλές πληροφορίες που προέρχονταν από υποκλοπές ιαπωνικών επικοινωνιών για τις πολεμικές προετοιμασίες των Ιαπώνων για άμεσο πλήγμα.
• Υπήρξε εντοπισμός των ιαπωνικών αεροπλάνων (για όνομα του θεού!) από τα αμερικανικά ραντάρ, κλπ.

Οι βασικοί λόγοι που αγνοήθηκαν οι παραπάνω πληροφορίες και ενδείξεις ήταν :

• Υποτίμηση του αντιπάλου : Αμφισβήτηση της ικανότητας των Ιαπώνων για τόσο μακρινό πλήγμα (θεωρήθηκαν σαν πιο πιθανό θέρετρο πολέμου οι Φιλιππίνες). Επίσης τα ρηχά νερά του Περλ Χάρμπορ δεν επέτρεπαν την χρήση αεροτορπιλών (οι Ιάπωνες κατασκεύασαν τροποποιημένες τορπίλες).
• “Θόρυβος” πληροφορίας : Ο μεγάλος όγκος των καθημερινών (και εν πολλοίς αντικρουόμενων) πληροφοριών δυσχέραινε το ξεσκαρτάρισμα και την αξιολόγησή τους.
• Κατακερματισμός και κακή συνεργασία των αρμόδιων υπηρεσιών 

Στόχος των συνωμοσιολόγων ήταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ρούζβελτ, που άφησε (υποτίθεται) την επίθεση να εξελιχθεί για να πειστούν οι Αμερικανοί να μπουν στον Β’ ΠΠ. Oi κατηγορίες αυτές, παρότι ανασκευάστηκαν έγκαιρα, εκτοξεύονταν ακόμα και μέχρι τις αμερικανικές εκλογές του 1944.

Για την τρομοκρατική επίθεση της 9/11 στους Δίδυμους Πύργους (2001) :

• Υπήρξε ενημέρωση του προέδρου Μπους από την CIAότι ο Μπιν Λάντεν ετοιμαζόταν για μεγάλο χτύπημα στις ΗΠΑ.
• Είχε προηγηθεί το Phoenix Memoαπό το FBIγια μεγάλο αριθμό ισλαμιστών που είχαν εγγραφεί σε σχολές πιλότωνΠολιτικής Αεροπορίας.
• Υπήρχαν  στοιχεία από παρακολουθήσεις υπόπτων και την σύλληψη του Zacarias Moussaoui που ήθελε να εκπαιδευτεί ως πιλότος Πολιτικής Αεροπορίας χωρίς να τον ενδιαφέρει η απογείωση και η προσγείωση.

Οι παραπάνω ενδείξεις αγνοήθηκαν κυρίως για λόγους :

• Υποτίμησης του αντιπάλου και αποτυχίας φαντασίας : Δεν είχαν ικανούς τους τρομοκράτες να αναπτύξουν τόση φαντασία. Μέχρι τότε, οι αεροπειρατείες γίνονταν για λύτρα ή απελευθέρωση κρατουμένων και τα αεροπλάνα προσγειώνονταν κάπου με ασφάλεια.
• Θόρυβος πληροφορίας : Οι υπηρεσίες ασφαλείας εξέταζαν καθημερινά χιλιάδες πληροφορίες για απειλές. Οι περισσότερες αναφορές εκείνο το καλοκαίρι έδειχναν ότι μια επίθεση της Αλ Κάιντα ήταν επικείμενη στο εξωτερικό.
• Κατακερματισμός και κακή συνεργασία των αρμόδιων υπηρεσιών . Η CIAκαι το FBIδεν μοιράστηκαν ευαίσθητα δεδομένα που θα μπορούσαν να αποτρέψουν την επίθεση.

Στόχος των συνωμοσιολόγων υπήρξε κυρίως η κυβέρνηση Μπους αλλά και οι Εβραίοι με τις κατηγορίες ότι όχι μόνον ανέχθηκαν, αλλά και πιθανά συμμετείχαν στην επίθεση την επιβολή αστυνομικού κράτους (patriotact)στην χώρα και ώστε να λυθούν τα χέρια των ΗΠΑ για τις επεμβάσεις τους στην Μέση Ανατολή. Το 2008, οι θεωρίες συνωμοσίας για την 11η Σεπτεμβρίου έφτασαν στην κορυφή μιας λίστας με τις «μεγαλύτερες θεωρίες συνωμοσίας» που συνέταξε η Daily Telegraph .

Πόλεμος του Γιομ Κιπούρ (1973) :

Ο πόλεμος αυτός έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί παραλίγο να αποδειχτεί καταστροφικός για το Ισραήλ. Οι Αιγύπτιοι γρήγορα και εύκολα υπερκέρασαν την τεράστια αλυσίδα οχυρώσεων και γιγαντιαίων αναχωμάτων (γνωστή ως Γραμμή Μπαρ-Λεβ) στην διώρυγα του Σουέζ και προωθήθηκαν βαθιά στην χερσόνησο του Σινά. Το αιφνιδιασμένο Ισραήλ εξέτασε ακόμη και την περίπτωση χρήσης πυρηνικών όπλων για να τους αναχαιτίσει, αλλά δεν προχώρησε παραπέρα. Αντί γι αυτό, κατάφερε να διασπάσει τη γραμμή ανάμεσα στις δύο επιτιθέμενες αιγυπτιακές στρατιές, και διασχίζοντας τη Διώρυγα του Σουέζ να δημιουργήσει προγεφύρωμα στην κυρίως Αίγυπτο. Το ευτυχές αποτέλεσμα αυτού του πολέμου ήταν η συμφωνία ειρήνης μεταξύ Ισραήλ και Αιγύπτου στο Καμπ Ντέηβιντ.

Οι πληροφορίες και οι ενδείξεις για την επικείμενη επίθεση του αιγυπτιακού στρατού ήταν πολλές. Πέρα όμως από τις “συνήθεις και τετριμμένες”, η βασική πηγή ήταν ο Ασράφ Μαρουάν, γαμπρός του πρώην προέδρου της Αιγύπτου Νάσερ και στενός σύμβουλος του προέδρου Σαντάτ, που ήταν κορυφαίος πληροφοριοδότης της ισραηλινής Μοσάντ και είχε πληροφορήσει το Ισραήλ για την επίθεση ήδη από την προηγούμενη ημέρα.

Οι πληροφορίες αυτές αγνοήθηκαν για τους εξής λόγους :

• Υποτίμηση του αντιπάλου και αποτυχία φαντασίας : Οι Ισραηλινοί θεώρησαν ότι η γραμμή Μπαρ-Λεβ ήταν απόρθητη σε περίπτωση επίθεσης αρμάτων, λόγω των υψηλών αναχωμάτων που είχαν κατασκευάσει. Οι Αιγύπτιοι όμως άνοιξαν διόδους σ’ αυτά χρησιμοποιώντας αντλίες νερού και κατέλαβαν τα οχυρά μέσα σε λίγες ώρες.
• Θόρυβος πληροφορίας : Προηγούμενες πληροφορίες για επικείμενη αραβική επίθεση δεν αποδείχτηκαν ορθές, με αποτέλεσμα να περιοριστεί και η εμπιστοσύνη των Ισραηλινών στις πηγές τους και κυρίως στον Ασράφ Μαρουάν.

Τα στοιχεία αυτά, σε συνδυασμό με το ψυχολογικό τραύμα που προκάλεσαν στους Ισραηλινούς ο μεγάλος αριθμός νεκρών αλλά και οι αρχικές επιτυχίες των Αιγυπτίων, έδωσαν βάση στην δημιουργία θεωριών συνωμοσίας με στόχο τον Κίσινγκερ, την πρωθυπουργό Γκόλντα Μέιρ και τον υπουργό άμυνας Μοσέ Νταγιάν. Η κεντρική ιδέα των θεωριών αυτών ήταν πως σχεδίασαν (μαζί ή ξεχωριστά) μια ήττα του Ισραήλ ώστε να αποκατασταθεί η τιμή των Αράβων και να προχωρήσουν σε ειρηνευτικές συνομιλίες. Υπό το βάρος των έντονων λαϊκών διαμαρτυριών, των βετεράνων και των οικογενειών των θυμάτων η κυριαρχία του Εργατικού Κόμματος κλονίστηκε ανεπανόρθωτα.Η Γκόλντα Μέιρ αναγκάστηκε να παραιτηθεί τον Απρίλιο του 1974, τερματίζοντας την πολιτική της καριέρα.

Η σφαγή της 7/10 (2023) :

Το συλλογικό τραύμα που δημιούργησε στην ισραηλινή κοινωνία παραμένει ακόμα ανοικτό. Η ισραηλινή αδυναμία για την αντιμετώπιση της επίθεσης πυροδότησεένα ευρύ φάσμα από θεωρίες συνωμοσίας, παραπληροφόρηση και αφηγήματα άρνησης.

Η πιο “σοβαρή” από αυτές, ( θεωρία της “εσωτερικής προδοσίας”) υποστηρίζει ότι η ισραηλινή κυβέρνηση ή οι υπηρεσίες ασφαλείας (όπως η Μοσάντ και η Σιν Μπετ) γνώριζαν εκ των προτέρων για την επίθεση,αλλά την επέτρεψαν σκόπιμα, ώστε να δημιουργηθεί ένα πρόσχημα προκειμένου το Ισραήλ να ισοπεδώσει τη Λωρίδα της Γάζας, να εκτοπίσει τους Παλαιστινίους ή να εξυπηρετηθούν πολιτικά συμφέροντα.

Μερικές από τις ενδείξεις προηγούμενης γνώσης που επικαλείται το συγκεκριμένο αφήγημα είναι οι παρακάτω :

• Ο επικεφαλής της Αιγυπτιακής Υπηρεσίας Πληροφοριών, Αμπάς Καμέλ, φέρεται να πραγματοποίησε ένα εξαιρετικά επείγον, σύντομο ταξίδι στο Ισραήλ δέκα μέρες πριν από την επίθεσηγια να μεταφέρει προσωπικά την προειδοποίηση ότι η Χαμάς κινητοποιείται για κάτι “μεγάλο”.Επίσης, ο πρόεδρος των ΗΑΕ, Σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ, φέρεται να είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Νετανιάχου προειδοποιώντας τον για επικείμενη επιχείρηση της Χαμάς που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την περιοχή.Η ισραηλινή κυβέρνηση αρνείται τα παραπάνω γεγονότα, καθώς και την ύπαρξη συγκεκριμένων πληροφοριών, ενώ ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ δήλωσε ότι γνωρίζει «ως γεγονός» πως οι προειδοποιήσεις από την Αίγυπτο και τα ΗΑΕ ήταν αληθινές, κατηγορώντας την κυβέρνηση για αλαζονεία και παράβλεψη των πληροφοριών.
• Οι ισραηλινές υπηρεσίες είχαν υποκλέψει ένα λεπτομερές, πολυσέλιδο σχέδιο της Χαμάς που περιέγραφε ακριβώς τον τρόπο της εισβολής (χρήση drones, παραπέντε, ισοπέδωση των συνόρων και επιθέσεις σε κιμπούτς). Ωστόσο, η στρατιωτική ηγεσία αξιολόγησε το σχέδιο ως «φιλόδοξο αλλά πέρα από τις επιχειρησιακές δυνατότητες της Χαμάς».
• Μεγάλης κλίμακας ενεργοποίηση SIM στη Γάζα την νύχτα της 6^ης προς 7^η Οκτωβρίου, που υπεδείκνυε κινήσεις μαχητών, προκάλεσε έκτακτη σύσκεψη τα μεσάνυχτα της ηγεσίας της Shin Bet και ανώτατων στρατιωτικών.Εκεί θεώρησαν ότι πρόκειται απλώς για ακόμη ένα στρατιωτικό γυμνάσιο ή μια μικρής κλίμακας πρόκληση, αποφασίζοντας να μην τεθεί ο στρατός σε γενικό συναγερμό για να μη «δημιουργηθεί πανικός». Ο Πρωθυπουργός δεν ενημερώθηκε εκείνη τη νύχτα.

Αν και επίσημες έρευνες στο Ισραήλ κατέδειξαν σοβαρά επιχειρησιακά λάθη και αποτυχία των υπηρεσιών πληροφοριών, οι αρχές και οι επικεφαλής ασφαλείας έχουν διαψεύσει κατηγορηματικά κάθε σενάριο εσωτερικής συνεργασίας ή προδοσίας. Είναι γεγονός ότι τον τελευταίο καιρό πριν από την εισβολή οι εντάσεις στα σύνορα Γάζας – Ισραήλ είχαν περιοριστεί πολύ, ενώ αρκετές χιλιάδες κάτοικοι της Γάζας μπαινόβγαιναν στο Ισραήλ με βίζες προσωρινής εργασίας, κάτι που είχε δημιουργήσει ένα απατηλό, όπως αποδείχτηκε, συναίσθημα ασφάλειας. Παρότι – αλλά και επειδή - οι πληροφορίες για απειλές υπήρχαν πάντα, ο IDF δεν ήταν σε θέση να διατηρεί συνεχώς υψηλή στρατιωτική ετοιμότητα καλύπτοντας επιχειρησιακά με επαρκείς δυνάμεις όλες τις πλευρές από τις οποίες θα μπορούσε να δεχτεί μια επίθεση τέτοιας κλίμακας.

Από πολιτική άποψη, την αρχική εκδήλωση ενότητας αμέσως μετά την επίθεση με την συγκρότηση κυβέρνησης εκτάκτου ανάγκης, διαδέχτηκαν σε λιγότερο από ένα χρόνο ισχυρές τριβές, διασπάσεις και αλληλοκατηγορίες. Υπό το βάρος της λαϊκής κατακραυγής για την αδυναμία αποτροπής της σφαγής και της αγωνίας για την τύχη των ομήρων, η δημοτικότητα του Νετανιάχου σημείωσε κατακόρυφη πτώση, από την οποία έχει ανακάμψει μερικώς μόλις πρόσφατα. Οι εσωτερικές αντιδράσεις και αντιπαραθέσεις εξακολουθούν να είναι ισχυρές.