Το Βραβείο Νόμπελ Ιατρικής ή Φυσιολογίας 2026 απονεμήθηκε στους Karl Deisseroth, Peter Hegemann και Georg Nagel «για τις ανακαλύψεις τους σχετικά με τα φωτοκατευθυνόμενα κανάλια ιόντων και την οπτογενετική».
Το χρηματικό έπαθλο φέτος για το Νόμπελ Ιατρικής 2026 ανέρχεται σε 12 εκατομμύρια σουηδικές κορόνες, περίπου 1,07 εκατομμύρια ευρώ, αναφέρει σχετικά το Associated Press.
Οι φετινοί νομπελίστες Ιατρικής ανακάλυψαν έναν μοριακό διακόπτη για τα νευρικά κύτταρα. Αυτό τους επιτρέπει να μελετούν τα νευρικά κύτταρα με λεπτομέρεια και να προσδιορίζουν τη λειτουργία τους.
Η ιστορία ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν ο Peter Hegemann άρχισε να ενδιαφέρεται για το μονοκύτταρο φύκος *Chlamydomonas*, το οποίο διαθέτει αξιοσημείωτη ευαισθησία στο φως.
Μαζί με τον έτερο φετινό νομπελίστα, τον Georg Nagel, ο Peter Hegemann κατάφερε να χρησιμοποιήσει την ευαίσθητη στο φως πρωτεΐνη του φύκους για να καταστήσει και άλλα κύτταρα ευαίσθητα στο φως. Πραγματοποίησαν πειράματα στα οποία εισήγαγαν το γονίδιο της ευαίσθητης στο φως πρωτεΐνης σε εμβρυϊκά κύτταρα νεφρού χάμστερ. Όταν στη συνέχεια εξέθεσαν τα κύτταρα σε φως, η πρωτεΐνη αντέδρασε και παρήγαγε ένα ηλεκτρικό σήμα.
Αυτό παρείχε ένα εντελώς νέο εργαλείο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αντιδρούν τα μεμονωμένα κύτταρα. Στη συνέχεια, στο προσκήνιο εμφανίστηκε ο τρίτος νομπελίστας της χρονιάς, ο Karl Deisseroth, ο οποίος ανέπτυξε έναν εντελώς νέο ερευνητικό τομέα: την οπτογενετική.
Με στόχο τον έλεγχο των νευρικών κυττάρων
Κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής του ως ιατρός στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο Karl Deisseroth εργάστηκε σε ψυχιατρική κλινική. Ήρθε σε επαφή με πολλούς ασθενείς που έπασχαν από ψυχικές διαταραχές· αναρωτιόταν γιατί οι άνθρωποι με κατάθλιψη δυσκολεύονταν τόσο πολύ να βιώσουν τη χαρά, τι προκαλούσε τον αυτισμό και πώς θα μπορούσαν να μελετηθούν τέτοιες καταστάσεις σε έναν ζωντανό εγκέφαλο.
Έμαθε για την πρωτεΐνη από το ευαίσθητο στο φως φύκος *Chlamydomonas* και δοκίμασε τη χρήση της σε νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου — μια κίνηση που αποδείχθηκε καθοριστική. Σύντομα, εκείνος και άλλοι ερευνητές ανακάλυψαν επιπλέον πρωτεΐνες ευαίσθητες στο φως, οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο των νευρικών κυττάρων. Δίψα και φόβος
Σήμερα, η οπτογενετική έχει συμβάλει στον εντοπισμό νευρικών κυκλωμάτων που ελέγχουν, μεταξύ άλλων, την αντίληψη του πόνου, τις κοινωνικές συμπεριφορές, τη δίψα και το αίσθημα της ανταμοιβής. Ωστόσο, έχει επίσης προσφέρει βαθύτερη κατανόηση ψυχιατρικών παθήσεων, όπως η κατάθλιψη, το άγχος και η σχιζοφρένεια.