Ένα σοβαρότατο δημοσιογραφικό σκάνδαλο έφερε στο φως το περιοδικό Spiegel. Αξιοσημείωτο είναι ότι η υπόθεση αφορά ρεπορτάζ με ψευδείς αναφορές, ανακριβή και ανύπαρκτα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο ίδιο το έγκριτο γερμανικό περιοδικό από τον διακεκριμένο δημοσιογράφο του Spiegel Claas Relotius .
Το γερμανικό περιοδικό επιχειρεί με σειρά δημοσιευμάτων στην ιστοσελίδα του να κάνει γνωστές τις λεπτομέρειες της υπόθεσης. «Ένας ρεπόρτερ του Spiegel διαστρέβλωσε σε μεγάλο βαθμό δικά του άρθρα. Με τη βοήθεια εσωτερικών υποδείξεων και ερευνών επιβεβαιώθηκαν τις προηγούμενες ημέρες οι υποψίες κατά του Claas Relotius, ο οποίος ομολόγησε στο μεταξύ τις ψευδείς αναφορές και αποχώρησε από τον δημοσιογραφικό οργανισμό».
Σύμφωνα με το Spiegel, μοιραίο και καθοριστικό για την αποκάλυψη της ανεύθυνης δημοσιογραφικής δουλειάς του Claas Relotius ήταν ένα ρεπορτάζ για μία πολιτοφυλακή στην Αριζόνα που περιπολεί με δική της πρωτοβουλία κατά μήκος των συνόρων με το Μεξικό. Μετά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ, η υπεύθυνη για θέματα επικοινωνίας για λογαριασμό της εν λόγω πολιτοφυλακής διατυπώνει μέσω μέιλ προς τον Claas Relotius την απορία για το «πώς μπόρεσε να γράψει άρθρο για την πολιτοφυλακή της χωρίς να έχει περάσει από εκεί ούτε καν για μια συνέντευξη. Και (σ.σ. επισήμανε) ότι της φαίνεται πολύ περίεργο ένας δημοσιογράφος να γράφει ρεπορτάζ χωρίς να συλλέγει στοιχεία επί τόπου».
Το Spiegel επισημαίνει ότι με το συγκεκριμένο ρεπορτάζ άρχισε να ξετυλίγεται το κουβάρι που οδήγησε τελικά στην αποκάλυψη των μεθόδων που χρησιμοποιούσε ο συγκεκριμένος δημοσιογράφος. «Ήταν αυτό το ένα ψευδές άρθρο παραπάνω, επειδή αυτή τη φορά είχε και συνεργαζόμενο συντάκτη, ο οποίος δεν συμμετείχε στις ‘ανοησίες’ του, σήμανε συναγερμό και σύντομα συγκέντρωσε στοιχεία ενάντια στις μυθοπλασίες (σ.σ. του Claas Relotius). Αυτός ο συνεργαζόμενος συντάκτης είναι ο Χουάν Μορένο, ο οποίος από το 2007 ταξιδεύει σε όλον τον κόσμο ως ρεπόρτερ για λογαριασμό του Spiegel».
«Ένα ναδίρ στην 70χρονη ιστορία του Spiegel»
Το δημοσίευμα επισημαίνει ότι «έτσι μπορεί να πει κανείς ότι ο Claas Relotius, 33 ετών, ένας από τους συντάκτες του Spiegel που ξεχώρισαν ιδιαίτερα, ήδη πολυβραβευμένος, ένα δημοσιογραφικό είδωλο της γενιάς του, δεν είναι ρεπόρτερ, αλλά διηγείται όμορφα φτιαγμένα παραμύθια οποτεδήποτε του αρέσει. Η αλήθεια και το ψέμα μπερδεύονται στα κείμενά του. […] Κατά την ομολογία του την προηγούμενη Πέμπτη ο Relotius είπε επί λέξει: ‘Ζητούμενο δεν ήταν (σ.σ. να καταφέρω) το επόμενο σπουδαίο πράγμα. Επρόκειτο για τον φόβο της αποτυχίας. Η πίεση ότι δεν επιτρέπεται να αποτύχω γινόταν ολοένα και μεγαλύτερη όσο πιο επιτυχημένος γινόμουν’».
Τα ρεπορτάζ του Claas Relotius «τον έκαναν έναν από τους πιο επιτυχημένους δημοσιογράφους των τελευταίων ετών», αναφέρει το Spiegel, διευκρινίζοντας ότι ο σκανδαλώδης δημοσιογράφος κέρδισε μεταξύ άλλων τέσσερα Γερμανικά Βραβεία Ρεπόρτερ, αλλά και κορυφαίες διεθνείς διακρίσεις.
Το Spiegel τονίζει τη σημασία της απαρέγκλιτης τήρησης των αξιών της δημοσιογραφίας. «Γι’ αυτό η υπόθεση Relotius σημαδεύει ένα ναδίρ στην 70χρονη ιστορία του Spiegel. Οι στόχοι που το ίδιο είχε θέσει δεν επετεύχθησαν, κινήθηκε πολύ χαμηλότερα από τις δικές του αξιώσεις, παραβίασε παραδοσιακές αξίες. Το πόσο συχνά ακριβώς και με ποιους τρόπους, θα πρέπει ακόμη να διερευνηθεί», επισημαίνει το γερμανικό περιοδικό, προναγγέλοντας ενδελεχή έρευνα με συμμετοχή και εξωτερικών ερευνητών προκειμένου να διαλευκανθεί η υπόθεση, ενώ ζήτησε παράλληλα συγγνώμη από όσους πιθανόν θίχτηκαν από τα ψευδή ρεπορτάζ, αλλά και από τους αναγνώστες του.

Τι λέει το DER SPIEGEL

Τι συνέβη
Ο Claas Relotius, δημοσιογράφος και συντάκτης, παραποίησε τα άρθρα του σε μεγάλη κλίμακα, φτάνοντας στην εφεύρεση χαρακτήρων, παραπλανώντας τόσο τους αναγνώστες όσο και τους συναδέλφους του. Αυτό αποκαλύφθηκε μέσα από πληροφορίες, εσωτερική έρευνα και τελικά από την παραδοχή της πράξης από τον ίδιο τον συντάκτη.
Πώς αποκαλύφθηκε η απάτη;
Οι πρώτες υποψίες ήρθαν μετά την δημοσίευση άρθρου τον Νοέμβριο του 2018 με τίτλο «Jaeger’s Border» για μια αμερικανική ομάδα αυτόκλητων τιμωρών που περιπολεί στα σύνορα ανάμεσα στο Μεξικό και τις ΗΠΑ.
Ο Juan Moreno, που συνυπέγραφε την ιστορία μαζί με τον Relotius για το DER SPIEGEL, άρχισε να μην εμπιστεύεται τον συνάδελφό του. Ο Moreno μετέφερε τις ανησυχίες του στο περιοδικό. Δεν υποχώρησε και εκμεταλλεύτηκε ένα ταξίδι στις ΗΠΑ για άλλο θέμα για να συγκεντρώσει ενοχοποιητικές πληροφορίες για Relotius και να λάβει μέτρα να προστατεύσει τον εαυτό του, αφού στο άρθρο φαινόταν και το όνομά του.
Παρά την αρχική του άρνηση στις κατηγορίες, ο Relotius τελικά ομολόγησε στο τέλος της περασμένη εβδομάδας. Αποκαλύφθηκε ότι είχε εφεύρει ολόκληρα κομμάτια του άρθρου και όχι μόνο στο συγκεκριμένο «Jaegers border» αλλά και σε άλλα άρθρα.
Τι είχε επινοήσει;
Ο Claas Relotius διέπραξε την απάτη με πρόθεση, μεθοδικότητα και εγκληματική πρόθεση. Για παράδειγμα, περιέλαβε στις ιστορίες του άτομα τα οποία δεν είχε συναντήσει ποτέ, λέγοντας τις ιστορίες του ή παραθέτοντας λόγια που υποτίθεται ότι είχαν πει. Αντίθετα, όπως αποκάλυψε, βάσισε τις απεικονίσεις του σε ηχογραφήσεις ή βιντεοσκοπήσεις άλλων μέσων. Δημιούργησε έτσι σύνθετους χαρακτήρες ανθρώπων που όντως υπήρχαν αλλά που οι ιστορίες τους ήταν επινόημα του Relotius. Επινόησε επίσης διαλόγους και δηλώσεις.
Ποια άρθρα είναι αμφισβητήσιμα και πόσα υπάρχουν;
Ο Relotius άρχισε να γράφει στο DER SPIEGEL ως ανεξάρτητος συνεργάτης, αλλά απασχολείται ως συντάκτης τον τελευταίο ενάμιση χρόνο. Από το 2011 έχουν δημοσιευτεί στο DER SPIEGEL ή στο SPIEGEL ONLINE λίγο λιγότερα από 60 άρθρα του. Ομολόγησε ότι τουλάχιστον 14 άρθρα είναι τουλάχιστον εν μέρει κατασκευασμένα. Το αν πρέπει να γίνει πιστευτός και αν πρόκειται για περισσότερα άρθρα είναι ερωτηματικό. Το μόνο πράγμα που μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα αυτή την στιγμή είναι ότι μόλις αρχίζουμε να ξετυλίγουμε το κουβάρι.
Ανάμεσα στα αμφισβητούμενα άρθρα φιγουράρουν και κάποια που ήταν υποψήφια ή κέρδισαν βραβεία δημοσιογραφίας. Για παράδειγμα:
«Ο τελευταίος μάρτυρας» για ένα Αμερικανό που ταξιδεύει σε μια εκτέλεση ως μάρτυρας. Τα «Παιδιά του Λιονταριού» για δύο παιδιά από το Ιράκ που απήχθησαν και επανεκπαιδεύτηκαν από το Ισλαμικό Κράτος. Και το «Νούμερο 440», ιστορία για υποτιθέμενους κρατούμενους στο Γκουαντάναμο.
Έχουν επηρεαστεί και άλλα μέσα ενημέρωσης;
Δεν μπορεί αυτή την στιγμή να αποκλειστεί κάτι τέτοιο. Ο Relotius δούλεψε και σε άλλα μέσα ενημέρωσης στην Γερμανία και εκτός. Ως ανεξάρτητος δημοσιογράφος τα άρθρα του δημοσιεύτηκαν σε άλλα μέσα όπως Cicero, Neue Zurcher Zeitung am Sonntag, Financial Times Deutschland, Die Tageszeitung, Die Welt, Suddeutsche Zeitung Magazin, Weltwoche, Zeit Online και την Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung.
Τι μέτρα παίρνει το DER SPIEGEL ως αντίδραση;
Μέχρι την πλήρη διευκρίνηση των ισχυρισμών, τα άρθρα που είναι διαθέσιμα online και γράφτηκαν από τον Relotius θα παραμείνουν αναλλοίωτα στο αρχείο, αλλά με σημείωση για την εξέλιξη, μέχρι την πλήρη διερεύνηση της υπόθεσης, εν μέρει για να διευκολυνθεί η διαφανής έρευνα. Αν υπάρχουν σχετικές πληροφορίες, το Spiegel ζητά πληροφορίες στο hinweise@spiegel.de.
Η διοίκηση του DER SPIEGEL θα φτιάξει επιτροπή από έμπειρους εσωτερικούς και εξωτερικούς συνεργάτες για να ερευνήσουν τις ενδείξεις της παραποίησης. Το DER SPIEGEL θα δημοσιεύσει τα πορίσματα και συστάσεις τους για την βελτίωση των μηχανισμών ασφάλειας.

dw.com/spiegelonline