Οι επιστήμονες Ανρί Καγκάν και Κένσο Σοάι τιμήθηκαν σήμερα με το Βραβείο Νόμπελ Χημείας 2026 για την επίλυση του μακροχρόνιου αινίγματος σχετικά με τα ασύμμετρα μόρια «κατοπτρικού ειδώλου».
Ο Σοάι, 76 ετών, είναι Ιάπωνας και ο Καγκάν, 95 ετών, είναι Γάλλος και η δουλειά τους βασίσθηκε σε μια ανακάλυψη του γάλλου χημικού του 19ου αιώνα Λουί Παστέρ.
«Αυτή είναι η πιο συναρπαστική ημέρα της ζωής μου, είμαι πολύ χαρούμενος που μοιράζομαι αυτό το βραβείο με τον καθηγητή Ανρί Καγκάν», δήλωσε ο Σοάι μιλώντας τηλεφωνικά στη συνέντευξη Τύπου για το Νόμπελ, προσθέτοντας ότι είχε πάει για ψώνια, όταν έμαθε την είδηση.
Η Επιτροπή Νόμπελ εξακολουθεί να προσπαθεί να έρθει σε επαφή με τον Καγκάν για να του γνωστοποιήσει τη βράβευσή του.
Πολλά από τα μόρια που είναι ουσιώδη για τη ζωή υφίστανται σε δύο μορφές που αποτελούν αντικατοπτρισμό η μία της άλλης (εναντιομερή), όπως το δεξιό και το αριστερό χέρια. Εντούτοις οι ζωντανοί οργανισμοί χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά μόνο τη μία εκδοχή, ένα φαινόμενο γνωστό ως «homochirality» -από την ελληνική λέξη χέρι- το οποίο προβληματίζει τους χημικούς εδώ και πάνω από έναν αιώνα.
Με το φετινό βραβείο τιμήθηκαν ανακαλύψεις που έδειξαν πώς οι χημικές αντιδράσεις μπορούν να κατευθυνθούν ώστε να ευνοούν ένα συγκεκριμένο μοριακό είδωλο, μια εργασία που υπήρξε καθοριστικής σημασίας για τους χημικούς οι οποίοι σχεδιάζουν αντιδράσεις για την παρασκευή φαρμάκων.
«Η αριστερόστροφη εκδοχή του φαρμάκου μπορεί να έχει ένα αποτέλεσμα και η δεξιόστροφη εκδοχή του μπορεί να έχει ένα άλλο αποτέλεσμα, και στη συνέχεια χρειαζόμαστε μεθόδους για την επιλεκτική παρασκευή τους», δήλωσε ο Πίτερ Σομφάι, μέλος της Επιτροπής του Νόμπελ Χημείας.
«Τα ευρήματα των φετινών νικητών του βραβείου είναι σημαντικά για την ανάπτυξη τέτοιων μεθόδων. Προσέφεραν ισχυρά εργαλεία γι' αυτό», πρόσθεσε.
Ο πρώτος κρίκος στην αλυσίδα που οδήγησε στην επίλυση του προβλήματος ήταν η δουλειά του Παστέρ, ο οποίος πέθανε πριν απονεμηθούν τα πρώτα βραβεία Νόμπελ.
Είχε εξετάσει το τρυγικό οξύ, σημαντικό στην οινοπαραγωγή, και επισημάνει ότι βακτήρια προκαλούν ζύμωση μόνο στη μία από τις δύο μορφές του τρυγικού οξέος - αυτή που υπάρχει με φυσικό τρόπο στα σταφύλια. Με την άλλη δεν υπάρχει ζύμωση. Αυτό απέδειξε ότι μερικές ουσίες υφίστανται σε δύο μορφές που έχουν διαφορετικές ιδιότητες, μερικές φορές πολύ βλαβερές για την υγεία.
Το πώς μπορεί να δημιουργηθεί η σωστή μορφή μιας χειρόμορφης ουσίας ήταν ένα πρόβλημα που δεν είχε επιλυθεί μέχρι που οι Καγκάν και Σοάι μπόρεσαν να παραγάγουν ασύμμετρες αντιδράσεις δημιουργώντας πλεόνασμα της μιας μορφής.
Η σημασία της δουλειάς τους γίνεται φανερή στην περίπτωση του σκανδάλου της θαλιδομίδης στις αρχές της δεκαετίας του 1960, όταν χιλιάδες παιδιά γεννήθηκαν με δυσμορφίες που οφείλονταν σε ένα ηρεμιστικό, τη θαλιδομίδη.
Όταν οι ερευνητές ανέλυσαν τι είχε συμβεί, συνειδητοποίησαν πως τη βλάβη προκαλούσε το εναντιομερές της δραστικής ουσίας.