«Αυτός ο καταυλισμός είναι η ντροπή μας» λέει ένας δάσκαλος στη Σάμο, δείχνοντας τον καταυλισμό προσφύγων κοντά στο Βαθύ.
Ο καταυλισμός που φτιάχθηκε το 2016 μετά την αμφιλεγόμενη συμφωνία της ΕΕ με την Τουρκία φιλοξενεί πρόσφυγες που περιμένουν την εξέταση των αιτήσεών του για άσυλο.
Η Σάμος βρίσκεται σε πολύ κοντινή απόσταση από την τουρκική ακτή. Και οι βάρκες με μετανάστες φτάνουν συνεχώς, παρά το γεγονός ότι μετανάστες χάνουν τη ζωή του στην απέλπιδα προσπάθεια να μπουν στην Ευρώπη.
Δεν είναι περίεργο που οι ντόπιοι σοκάρονται από τον καταυλισμό. Στην αρχή προοριζόταν για 650 αιτούντες άσυλο. Τώρα φιλοξενεί περίπου 4000 μετανάστες από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Επίσημα υποτίθεται ότι κανείς δεν θα πρέπει να περιμένει πάνω από 3 μήνες για την επεξεργασία της αίτησης ασύλου. Αλλά η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική, και πολλοί μένουν αποκλεισμένοι.
Περίπου 1500 μετανάστες έχουν εγκατασταθεί στην «ζούγκλα» γύρω από τον καταυλισμό.
«Αντιμετωπίζουμε ποντίκια και φίδια, δεν έχουμε τουαλέτες, ντουζιέρες ή πρόσβαση σε πόσιμο νερό» λέει μια τριαντάχρονη από το Κογκό που ζει κοντά στον καταυλισμό. Λέει ότι πολλοί Έλληνες κατηγορούν ανθρώπους όπως εκείνη ότι έρχονται στην Ευρώπη μόνο για τα λεφτά. Αλλά δεν είναι έτσι, λέει, τονίζοντας ότι η χώρα της μαστίζεται από συγκρούσεις.
Θα μπορέσει να παρουσιάσει την αίτησή της στις αρχές τον Μάρτιο του 2021. Είναι απελπισμένη και δεν μπορεί να διανοηθεί ότι θα γεννήσει το παιδί της σε αυτό τον αυτοσχέδιο καταυλισμό, όπου οι μετανάστες παίρνουν 1,5 λίτρο πόσιμο νερό και μια μικρή μερίδα φαγητού κάθε μέρα.
Οι μετανάστες στον επίσημο καταυλισμό αναφέρουν παρόμοια δύσκολες συνθήκες. Υπάρχουν αναφορές για βιασμούς και οι ατέλειωτες ουρές είναι συνηθισμένο φαινόμενο. «Πρέπει να περιμένεις στην ουρά για τρεις ώρες για να πάρει φαγητό και τουλάχιστον μία ώρα για να χρησιμοποιήσεις την τουαλέτα» λέει ένας 24χρονος Ιρακινός. Η πρώτη αίτησή του για άσυλο απορρίφθηκε – λέει ότι όλες οι αιτήσεις των Ιρακινών απορρίπτονται – αν και δεν ξέρει γιατί. Γι’ αυτόν η επιστροφή στην πατρίδα αποκλείεται: «αν πάω πίσω στο Ιράκ, θα σκοτωθώ».
Στην ίδια θέση βρίσκεται και ένας 32χρονος από το Κογκό. Αυτός και η σύζυγός του μένουν στον καταυλισμό από τον περασμένο Οκτώβριο και θέλουν να φτάσουν στο Βέλγιο. «Οι βελγικές αρχές πρέπει να μας δώσουν άσυλο. Είχαν αποικίσει τη χώρα μας. Αν φτάσουμε στο Βέλγιο, θα είναι σαν να πηγαίνουμε στην πατρίδα» λέει. Το ζευγάρι άφησε πίσω τα παιδιά του για να ξεκαθαρίσουν το θέμα του ασύλου πρώτα. Μέχρι στιγμής περιμένουν ακόμα για να οριστεί η συνάντηση με τις ελληνικές αρχές για να εξεταστεί η αίτηση.
Λέει ότι παίρνει περίπου 90 ευρώ βοήθεια κάθε μήνα, από τα οποία χρεώνονται 2.5 ευρώ τραπεζικά έξοδα. «Πώς μπορούμε να ζήσουμε με αυτά;» αναρωτιέται.
Ο καταυλισμός προσφύγων έχει σχεδόν διπλασιάσει τον πληθυσμό στο Βαθύ. Σήμερα, συναντά κανείς πολλούς περισσότερους μετανάστες από την Μέση Ανατολή και την Αφρική απ’ ό,τι οι τουρίστες από την Δύση.
Δεν ευχαριστεί όλους τους ντόπιους αυτή η εξέλιξη. Ένας λέει ότι αρχικά υπήρχαν ελπίδες ότι το κέντρο προσφύγων θα έφερνε πρόσθετους ευρωπαϊκούς πόρους στην περιοχή. Αλλά αυτό δεν συνέβη ποτέ. Και σήμερα τόσο οι Έλληνες νησιώτες όσο και οι αιτούντες άσυλο έχουν εγκαταλειφθεί.
Πολλά καταστήματα, καφέ και ρεστοράν στο Βαθύ είναι απαγορευμένα για τους αιτούντες άσυλο. Οι μαγαζάτορες φοβούνται ότι αν τους δεχόταν, θα έδιωχναν τους άλλους τουρίστες. Μια υπάλληλος σε κατάστημα που δέχεται μετανάστες εξομολογείται: «Δεν αφήνω τα παιδιά μου μόνα τους στο δρόμο, φοβάμαι για την ασφάλειά τους». Και ο συνάδελφός της επιμένει : «Δεν είμαστε ρατσιστές. Απλά είναι πάρα πολλοί οι μετανάστες».
Η Μαρία, που έχει κοσμηματοπωλείο στον κεντρικό δρόμο στο Βαθύ, πιστεύει ότι αυτοί οι φόβοι είναι παράλογοι. Παραδέχεται ότι έχουν υπάρξει προβλήματα, αλλά η ανησυχία των ντόπιων προκύπτει από «τον φόβο τους για το άγνωστο». Η Μαρία λέει ότι πολλοί αναρωτιούνται πόσο θα μείνουν στο νησί και αν θα αρχίσουν να τους ξεπερνούν σε νούμερα.
Πολλοί στη Σάμο φοβούνται ότι η παρουσία των μεταναστών θα βλάψει τον τουρισμό. Ο Ευάγγελος Καλογερής που άνοιξε ένα εστιατόριο με φαλάφελ στην κεντρική πλατεία είναι σίγουρος ότι η σημερινή κατάσταση κρατάει μακριά τους τουρίστες. Ο Καλογερής που απασχολεί αιτούντες άσυλο στο εστιατόριο λέει ότι η κατάσταση με τους μετανάστες «εχει πλήξει αδικαιολόγητα την φήμη του νησιού. Οι μετανάστες δεν προκαλούν προβλήματα».
Τα μέσα ενημέρωσης έχουν παίξει το ρόλο του δημιουργώντας την λανθασμένη εντύπωση ότι η Σάμος έχει καταληφθεί από μετανάστες. Το νησί είναι μεγάλο και η πλειοψηφία των αιτούντων άσυλο βρίσκονται κοντά στο Βαθύ. Ταξιδιωτικός πράκτορας στο Κοκκάρι, που είναι μόλις 2 χιλιόμετρα από το Βαθύ, λέει «δεν βλέπεις μετανάστες εδώ ή στα νότια του νησιού». Και ένας συνάδελφος στο λιμάνι λέει ότι τα κρουαζιερόπλοια αποφεύγουν το Βαθύ για να μην υποβάλουν τους τουρίστες στην θέα των μεταναστών.
Γι’αυτό ο Καλογερής καλεί τους πολιτικούς να ξανασκεφτούν το μεταναστευτικό πρόγραμμα. Πιστεύει ότι οι αιτούντες άσυλο πρέπει να διαμοιραστούν δίκαια αφού «το νησί μας μπορεί να στηρίξει το πολύ 1000 άτομα». Ενώ κάποιοι μετανάστες έχουν γνώση γλώσσας και μπορούν να δουλέψουν στον τουρισμό – όπως το κατάστημα του Καλογερή- δεν είναι δυνατό να περιμένουν και οι 4000 αιτούντες άσυλο ότι θα βρουν θέσεις εργασίας.