Ο Νάνος Βαλαωρίτης,  ποιητής, πεζογράφος, δοκιμιογράφος και θεωρητικός της λογοτεχνίας έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 98 ετών.

Ο Νάνος Βαλαωρίτης γεννήθηκε στη Λωζάνη, στην Ελβετία και είναι δισέγγονος του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Από την μητέρα του είναι εγγονός του εφοπλιστή και πολιτευτή των Σπετσών Ιωάννη Λεωνίδα. Σπούδασε νομικά, φιλολογία (αγγλική και γαλλική) στα πανεπιστήμια των Αθηνών, Λονδίνου, και Σορβόνης.

Ξεκίνησε να γράφει από πολύ νέος, πρωτοδημοσιεύει στα Νέα Γράμματα το 1939. Το 1944 δραπετεύει απ’ την γερμανοκρατούμενη Ελλάδα μέσω του Αιγαίου στην Τουρκία, από εκεί στη Μέση Ανατολή και τελικά στην Αίγυπτο όπου συναντάει τον Σεφέρη ο οποίος υπηρετούσε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση ως γραμματέας της ελληνικής πρεσβείας στο Κάιρο. Το 1944 μετά από προτροπή του Σεφέρη ο Βαλαωρίτης ταξιδεύει στο Λονδίνο για να βοηθήσει στην ανάπτυξη λογοτεχνικών δεσμών μεταξύ Ελλάδας και Βρετανίας. Συναντά τους Τ.Σ. Έλιοτ, Γ.Χ. Όντεν, Ντύλαν Τόμας και εργάζεται για τον Λούις ΜακΝις στο BBC. Εκτός από τη μελέτη αγγλικής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου, κάνει και μεταφράσεις (στα αγγλικά) Ελλήνων μοντερνιστών ποιητών, μεταξύ των οποίων του Ελύτη και του Εμπειρίκου. Το 1947 εκδίδει την Τιμωρία των Μάγων, την πρώτη του ποιητική συλλογή, στο Λονδίνο. Από το 1954 μέχρι το 1960 συμμετέχει στην ομάδα των σουρεαλιστών του Παρισιού. Στο Παρίσι γνώρισε την μελλοντική (1960) σύζυγό του, την Αμερικανίδα Μαρί Γουίλσον (1922-2017).

Το 1960 επιστρέφει στην Ελλάδα, και ανάμεσα 1963 και 1967 είναι ο εκδότης και διευθυντής του λογοτεχνικού περιοδικού Πάλι. Όταν η χούντα έρχεται στην εξουσία το 1967, νιώθει πως δεν έχει άλλη επιλογή παρά να αυτοεξοριστεί, έτσι το 1968 ταξιδεύει στις ΗΠΑ όπου και διδάσκει συγκριτική λογοτεχνία και δημιουργικό γράψιμο στο πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο, μια θέση που κράτησε για 25 χρόνια. Το 1983 βραβεύεται με το Α’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή του Μερικές γυναίκες (ενώ είχε αρνηθεί ανάλογη βράβευση το 1958. Το 1976 είχε επίσης αρνηθεί την πρόταση να γίνει αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών). Το Δεκέμβριο του 2009 του απονεμήθηκε το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολo του έργου του. Θεατρικά του έργα έχουν παιχτεί σε Παρίσι, Σπολέτο, Ώρχους και Αθήνα. Έχει συνεργαστεί με τα λογοτεχνικά περιοδικά Τετράδιο, Σήμα, Horizon, New Writing και Daylight.

Δημοσίευσε άρθρα και μετέφρασε πρώτος στο Λονδίνο εκτενώς Έλληνες ποιητές του 1930 – Σεφέρη, Ελύτη, Εμπειρίκο, Εγγονόπουλο, Γκάτσο. Από το 1968 έως το 1993 δίδαξε συγκριτική λογοτεχνία και δημιουργική γραφή στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο. Διηύθυνε από το 1989 έως το 1995 με τον ποιητή Αντρέα Παγουλάτο το περιοδικό Συντέλεια, το οποίο επανεκδόθηκε το 2004 με τίτλο Νέα Συντέλεια. Το 1959 βραβεύτηκε με το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης, το οποίο και αρνήθηκε. Πήρε το Κρατικό Βραβείο Ποίησης (1982) και το Κρατικό Βραβείο Χρονικού-Μαρτυρίας (1998). Επίσης έλαβε ένα βραβείο της Ν.Ρ.Α. (National Poetry Association [Αμερικανική Εταιρεία Ποίησης]) το 1996 – βραβείο που είχε δοθεί προηγουμένως στους Φερλινγκέτι, Γκίνσμπεργκ και άλλους. Έχει λάβει το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το ποιητικό του έργο (2006). Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τού απένειμε τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Τιμής (2006). Το 2009 τιμήθηκε με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του. Βιβλία του έχουν εκδοθεί στο εξωτερικό, σε αγγλικές και γαλλικές μεταφράσεις. Τελευταίο του δοκίμιο είναι το Ο Όμηρος και το αλφάβητο, έκδοση της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης (2010), που το 2012 κυκλοφόρησε και στα αγγλικά. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Στην Ελλάδα επέστρεψε μόνιμα το 2004. Από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ κυκλοφορούν επίσης οι ποιητικές του συλλογές ΠΙΚΡΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ και ΣΤΟ ΥΠΟΚΥΑΝΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΚΥΚΛΩΠΑ, καθώς και η συλλογή πρόσφατων άρθρων του με τίτλο Ή ΤΟΥ ΥΨΟΥΣ Ή ΤΟΥ ΒΑΘΟΥΣ και ΓΙΑ ΜΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ Γ.

Έργα

Ποίηση

• Η Τιμωρία των Μάγων, ιδιωτική έκδοση, Λονδίνο 1947
• Κεντρική Στοά, ιδιωτική έκδοση 1958
• Terre de Diamant, ιδιωτική έκδοση1958, 2010
• Κάποιος 1963
• Hired Hieroglyphs, Kayak 1971
• Diplomatic Relations, Panjandrum 1972
• Ανώνυμο Ποίημα του Φωτεινού Αηγιάννη, Το καλώδιο, Σαν Φρανσίσκο 1974, Ίκαρος 1977
• Εστίες Μικροβίων, Το καλώδιο, Σαν Φρανσίσκο 1977
• Ο Ήρωας του Τυχαίου, Τραμ, Θεσσαλονίκη 1979
• Flash Bloom, Wire Press, Σαν Φρανσίσκο1980
• Ο Διαμαντένιος Γαληνευτής , Ύψιλον 1981
• Η Πουπουλένια Εξομολόγηση, Ίκαρος 1982
• Μερικές Γυναίκες, Θεμέλιο, 1982, Α’ Κρατικό Βραβείο Ποίησης 1983
• Ποιήματα 1 (1944-1964), Ύψιλον, 1983, 2010
• Στο Κάτω Κάτω της Γραφής, Νεφέλη 1984
• Ο Έγχρωμος Στυλογράφος, Δωδώνη 1986
• Ποιήματα 2 (1965-1974), Ύψιλον 1987, 2010
• Ανιδεογράμματα, Καστανίωτης 1996
• Ήλιος, ο δήμιος μιας πράσινης σκέψης, Καστανιώτης 1996
• Αλληγορική Κασσάνδρα, Καστανιώτης 1998
• Η κάθοδος των Μ, Ύψιλον 2002
• Μια αλφάβητος κωφαλάλων, Άγκυρα 2003
• Άστεγος ο Μέγας, Ύψιλον 2004
• Το ξανανοιγμένο κουτί της Πανδώρας, Άγκυρα 2006
• Γραμματοκιβώτιον ανεπίδοτων επιστολών, Ύψιλον 2010
• Άνθη του θερμοκηπίου, Απόπειρα 2010
• Χρίσματα, Κοινωνία των (δε)κάτων 2011
• Ουρανός χρώμα βανίλιας, Άγκυρα, 2011
• Πικρό καρναβάλι, Ψυχογιός, 2013
• Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα, Ψυχογιός 2015

Πεζά

• Ο Προδότης του Γραπτού Λόγου, διηγήματα, Ίκαρος 1980
• Απ’ τα Κόκκαλα Βγαλμένη, μυθιστόρημα, Νεφέλη 1982,1999
• Μερικές γυναίκες, Θεμέλιο 1982.
• Ο Θησαυρός του Ξέρξη, μυθιστόρημα, Εστία 1984, Άγκυρα 2008
• Η Δολοφονία, νουβέλα, Θεμέλιο 1984
• Ο Ομιλών Πίθηκος ή Παραμυθολογία, Αιγόκερως 1986
• My Afterlife Guaranteed, διηγήματα, City Lights, Σαν Φρανσίσκο1990
• Η Ζωή μου Μετά Θάνατον Εγγυημένη, διηγήματα, Νεφέλη 1995
• Παραμυθολογία, Νεφέλη 1996
• Ο Σκύλος του Θεού, Καστανιώτης 1998, 2004
• Τα Σπασμένα Χέρια της Αφροδίτης της Μήλου, Άγρα 2002
• Γνωρίζετε την Ελπινίκη; διηγήματα, Ηλέκτρα 2005
• Μα το Δία, Ηλέκτρα, 2009

Δοκίμια

• Ανδρέας Εμπειρικός, Ύψιλον 1989
• Για μια Θεωρία της Γραφής, Εξάντας 1990
• Μοντερνισμός, Πρωτοπορία και Πάλι, Καστανιώτης 1997
• Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, Ένας Ρομαντικός 1998
• Αλληλογραφία Γ.Σεφέρη – Ν.Βαλαωρίτη 1945-1968 και επιστολές στον Γ. Κατσίμπαλη, Ύψιλον 2004
• Για μια θεωρία της γραφής Β’, Ηλέκτρα 2006
• Ο Όμηρος και το αλφάβητο, Ελληνοαμερικανική Ένωση 2010
• Ή του ύψους ή του βάθους, Ψυχογιός 2013
• Για μια θεωρία της γραφής Γ’, Ψυχογιός 2016

Άρθρο στην Athens Voice: Τι είχαμε, τι χάσαμε και τι μας μένει ακόμα