Αποτελεί κοινή παραδοχή πως η 18η Οκτωβρίου 1981 υπήρξε μια ιστορική τομή στη μεταπολιτευτική πορεία της χώρας. Ο εκλογικός θρίαμβος του ΠΑΣΟΚ σηματοδότησε την πολιτική και κοινωνική ενηλικίωση της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης, των μετεμφυλιακών αγώνων και της αντιδικτατορικής αντίστασης. Εκλογή που άνοιξε τον δρόμο για τον ουσιαστικό μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας.
Η πρώτη εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ και πρώτη δημοκρατική μετάβαση της εξουσίας μεταξύ διαφορετικών πατάξεων της μεταπολίτευσης απέδειξε ότι η προοδευτική παράταξη μπορούσε να υπερβεί τα όρια της διαμαρτυρίας και της διεκδίκησης και να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας. Κυρίως, όμως, απέδειξε ότι η άσκηση της εξουσίας από μια δύναμη που εκτείνεται από την Αριστερά ως το Κέντρο, δεν αποτελεί ένα πρόσκαιρο πολιτικό πείραμα, αλλά μπορεί να συνιστά μια διαρκή διαδικασία δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων, κοινωνικής διεύρυνσης των δικαιωμάτων και θεσμικής προόδου.
Το αποτύπωμα εκείνης της περιόδου υπήρξε βαθύ και πολυεπίπεδο. Η διεύρυνση των κοινωνικών δικαιωμάτων, η ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, η αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, η καθιέρωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας, η θεσμοθέτηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και οι σημαντικές αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο δεν αποτέλεσαν απλώς επιμέρους κυβερνητικές παρεμβάσεις. Συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας νέας κοινωνικής πραγματικότητας, ενισχύοντας την ισότητα, την κοινωνική συνοχή και την αξιοπρέπεια του πολίτη. Παράλληλα, η αναβάθμιση των υποδομών, η διεύρυνση των ευκαιριών και η προσπάθεια εκδημοκρατισμού της δημόσιας διοίκησης εντάχθηκαν σε μια ευρύτερη αντίληψη για τον ρόλο του κράτους και την αναπτυξιακή προοπτική της χώρας.
Αυτή είναι, ίσως, η σημαντικότερη παρακαταθήκη της 18ης Οκτωβρίου: η απόδειξη ότι οι αξίες αποκτούν ιστορική σημασία όταν μετατρέπονται σε εφαρμόσιμη πολιτική, μετρήσιμο αποτέλεσμα και βιωμένη εμπειρία για τους πολίτες. Η προοδευτική διακυβέρνηση κρίθηκε και συγκρίθηκε πέρα από τις προθέσεις και τους σχεδιασμούς της. Απέδειξε την ικανότητά της να σχεδιάζει, να υλοποιεί, να διορθώνει τα λάθη της και να αφήνει πίσω της θεσμούς και κατακτήσεις με διάρκεια.
Η μεταγενέστερη πολιτική εμπειρία ανέδειξε, άλλωστε, πόσο εύθραυστη μπορεί να αποδειχθεί μια εκλογική νίκη με ευκαιρίας την αριστερά και το προοδευτισμό, όταν δεν συνοδεύεται από οργανωτική συγκρότηση, κυβερνητική επάρκεια και συνεκτικό σχέδιο. Η επίκληση των αριστερών καταβολών και η αξιοποίηση της κοινωνικής δυσαρέσκειας δεν αρκούν, εάν δεν μεταφράζονται σε σταθερή πολιτική παρουσία και ουσιαστικό κυβερνητικό έργο. Όταν η ανανέωση των προσδοκιών καταλήγει σε απογοήτευση, το τίμημα δεν περιορίζεται στις ίδιες τις πολιτικές δυνάμεις, αλλά επιβαρύνει συνολικά την προοδευτική προοπτική της χώρας και την αξιοπιστία των προοδευτικών προτάσεων στο εκλογικό σώμα.
Το ΠΑΣΟΚ διαθέτει μια ιδιαίτερη ιστορική εμπειρία: έχει αποδείξει ότι μπορεί να συνδέει τις κοινωνικές διεκδικήσεις με τον κυβερνητικό σχεδιασμό και τις προγραμματικές δεσμεύσεις με συγκεκριμένες, υλοποιήσιμες πολιτικές. Σήμερα, αυτή η παρακαταθήκη ανανεώνεται συνεχώς και προσαρμόζεται στις σύγχρονες απαντήσεις για ένα αποτελεσματικό και διαφανές κράτος, ισχυρές δημόσιες υποδομές, ποιοτικές υπηρεσίες υγείας και παιδείας, προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων, αλλά και μια αγορά που λειτουργεί με σαφείς κανόνες, υγιή ανταγωνισμό και πραγματικές ευκαιρίες για τις παραγωγικές δυνάμεις.
Η 18η Οκτωβρίου 1981 από την χρυσή κασετίνα της μνήμης εκπέμπει ένα ελπιδοφόρο φως προς το μέλλον, ως υπενθύμιση ότι η πρόοδος χρειάζεται όραμα, σχέδιο, αξιοπιστία και διάρκεια. Και ότι η πραγματική πολιτική αλλαγή δεν μετριέται μόνο στην κάλπη, αλλά κυρίως στην ποιότητα της ζωής των πολιτών, στο βίωμα των αλλαγών και των τομών και στην συνολική πορεία της χώρας. Στις ζωές των κατοίκων, στην Ευρώπη και τον Κόσμο.