Η «πατριωτική εισφορά» άλλαξε τρεις φορές περιεχόμενο μέσα σε έναν χρόνο: Από τα υψηλά εισοδήματα στα κέρδη των επιχειρήσεων και από εκεί στην καθαρή περιουσία, με τον συντελεστή να οριστικοποιείται κάποια στιγμή στο μέλλον
Για να μην παρεξηγηθώ:είμαι υπέρ της φορολόγησης του μεγάλου πλούτου. Η ιδέα ότι οι έχοντες οφείλουν να στηρίζουν αναλογικά περισσότερο δεν χρειάζεται υπεράσπιση. Με την «πατριωτική εισφορά» το πρόβλημα, πέραν αξιοπιστίας του πρεσβευτή, είναι στον τρόπο που είναι δομημένη, αλλά και στην σύγχυση που μόνο καταφέρνει να προκαλεί.
Στις 5 Σεπτεμβρίου 2025, πριν από ένα ακριβώς χρόνο, στο συνέδριο του Economist στη Θεσσαλονίκη, ο Αλέξης Τσίπρας μίλησε για ένα Ταμείο Στήριξης των Νέων Γενεών που θα τρεφόταν από μια «πατριωτική εισφορά» στα πολύ υψηλά εισοδήματα. Στις 2 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους, στο Παλλάς, επεκτάθηκε και στα εταιρικά εισοδήματα, για τη νεανική στέγη. Στους Δελφούς, τον Απρίλιο, έγινε επιβάρυνση στα κέρδη των πολύ κερδοφόρων επιχειρήσεων, με τη διαβεβαίωση ότι ο ίδιος δεν έχει «ταξικό μένος» αλλά «πατριωτική ευθύνη». Στη ΔΕΘ, πριν από λίγες μέρες, η ίδια λέξη εμφανίστηκε ως ετήσιος φόρος 1% στην καθαρή περιουσία του ισχυρότερου 1%, «σε αντικατάσταση των άλλων γενικών επιβαρύνσεων πάνω στην ίδια περιουσία». Την επομένη συζητούσαμε για κοσμήματα σε θυρίδες και μετά για διευκρινίσεις. Τα στελέχη της ΕΛ.Α.Σ., μόνο καθαρές απαντήσεις δεν έδωσαν.
Σε έναν χρόνο η ίδια εξαγγελία πέρασε από τρεις φορολογικές βάσεις. Υπάρχει όμως και κάτι βαρύτερο. Σύμφωνα με τον οδικό χάρτη της ΕΛ.Α.Σ., το κατώφλι υπαγωγής και ο συντελεστής θα οριστικοποιηθούν στην τρίτη φάση, ανάμεσα στον έκτο και τον δέκατο τρίτο μήνα διακυβέρνησης. Ανακοινώθηκε δηλαδή ένα 1% που δεν έχει αποφασιστεί. Από πόσα ευρώ περιουσίας και πάνω; Στην περιουσία που βρίσκεται στην Ελλάδα ή σε αυτήν που βρίσκεται παντού; Σε ολόκληρη ή στο υπερβάλλον ποσό; Τα 2,02 δισ. ευρώ στηρίζονται σε εκτιμήσεις της World InequalityDatabase και όχι σε καταγραφή, ενώ το οικονομικό επιτελείο παραδέχθηκε ότι δεν μπήκαν καν στην κοστολόγηση. Η κυβέρνηση μιλά για 145 εκατ. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο νούμερα είναι σχεδόν δεκατετραπλάσια.
Ακούμε ότι η πρόταση στηρίζεται στον Πικετί και στον Ζουκμάν, όμως κανείς από τους δύο δεν προτείνει κάτι τέτοιο. Ο Ζουκμάν μιλά για ελάχιστο φόρο 2% σε περιουσίες πάνω από 100 εκατ. ευρώ, δηλαδή στο 0,01% του πληθυσμού, ώστε να πληρώνουν τουλάχιστον όσο και οι υπόλοιποι. Ο Πικετί μιλά για προοδευτική κλίμακα. Εδώ έχουμε ενιαίο συντελεστή για ολόκληρο το ανώτερο 1%, μια κατηγορία που στην Ελλάδα χωράει και τον κάτοχο δύο διαμερισμάτων με ένα αγροτεμάχιο και τον εφοπλιστή. Ο ίδιος συντελεστής και για τους δύο βαραίνει δυσανάλογα τον πρώτο.
Υπάρχει και η ρήτρα της αντικατάστασης. Όποιος πληρώνει σήμερα πάνω από 1% της περιουσίας του σε ΕΝΦΙΑ και λοιπούς φόρους, με τον συμψηφισμό θα δει μείωση.
Η κριτική αυτή έρχεται κι από πρώην συντρόφους του κ. Τσίπρα. Ο Νίκος Καρανίκας είπε ότι το μέτρο «χαρίζει φόρους», αφού το μεγάλο κεφάλαιο επιβαρύνεται ήδη με περισσότερο από 1% και η καθαρή περιουσία φορολογείται ήδη. Ο Χριστόφορος Βερναρδάκης, υπουργός στην κυβέρνηση του 2015, έγραψε ότι η εισφορά και το Ταμείο Σύγκλισης δίνουν λίγο περισσότερο αέρα σε ένα πλαίσιο που μένει στη θέση του, και συνόψισε το πρότυπο σε μια φράση: «δεν ανατρέπουμε τη νεοφιλελεύθερη μεταρρύθμιση, επιχειρούμε να τη ρυθμίσουμε κοινωνικότερα».
Η Νορβηγία ανέβασε το 2022 τον ανώτερο συντελεστή από 0,85% σε 1,1%. Ογδόντα δύο πλούσιοι φορολογούμενοι έφυγαν μέσα σε δύο χρόνια, οι περισσότεροι στην Ελβετία. Στη Γαλλία ο φόρος Ζουκμάν καταψηφίστηκε από τη Γερουσία τον Ιούνιο του 2025 και από την Εθνοσυνέλευση στις 31 Οκτωβρίου, με επιχειρήματα φυγής κεφαλαίων και αντισυνταγματικότητας. Ψηφίστηκε τελικά μια εισφορά στις εταιρείες συμμετοχών, περίπου 1 δισ. ευρώ αντί για τα 15 έως 25 δισ. που υπόσχονταν. Η Ισπανία έχει κατώφλι 3 εκατ. ευρώ και όριο 60% στο άθροισμα φόρου εισοδήματος και περιουσίας. Ενιαίο 1% ακριβώς στο ανώτερο 1% δεν εφαρμόζεται πουθενά.
Στην Ελλάδα υπάρχει και ένα πιο πρακτικό εμπόδιο, το ίδιο το περιουσιολόγιο. Προβλέφθηκε από τον νόμο 4336 του 2015, από κυβέρνηση που είχε μπροστά της τετραετία, και έντεκα χρόνια μετά συζητάμε ξανά πότε θα ολοκληρωθεί. Τα ακίνητα και οι καταθέσεις καταγράφονται ούτως ή άλλως. Μας έχουν ξεφύγει οι συμμετοχές σε μη εισηγμένες, trusts και δομές στο εξωτερικό, εκεί δηλαδή που βρίσκεται ο μεγάλος πλούτος, και η αντιμετώπισή τους μετατίθεται και αυτή στον δέκατο τρίτο μήνα. Ο φόρος πιέζει έτσι ό,τι είναι ορατό και δεν μετακινείται, σε μια χώρα που φορολογεί ξανά και ξανά την ακίνητη περιουσία, από τον ΦΜΑΠ του 1997 ώς τον σημερινό ΕΝΦΙΑ.
Την ίδια ώρα η χώρα κάνει ό,τι μπορεί για να προσελκύσει μεγάλες περιουσίες από το εξωτερικό. Η goldenvisa συνεχίζεται και το άρθρο 5Α του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος εξαντλεί τη φορολογική υποχρέωση για εισοδήματα αλλοδαπής με κατ' αποκοπή φόρο 100.000 ευρώ τον χρόνο. Κανείς δεν ζητά να κλείσει η χώρα στα ξένα κεφάλαια, και το ζήτημα δεν είναι η ξενοφοβία. Το ζήτημα είναι δύο πολιτικές που τραβούν την ίδια στιγμή προς αντίθετες κατευθύνσεις.Πώς συνυπάρχουν;
Στο δια ταύτα τώρα, διότι λύσεις υπάρχουν, αλλά δεν είναι τόσο εύκολες. Η ειδική φορολογική μεταχείριση των funds πρέπει να τελειώσει, όπως και η σιωπή γύρω από τα πλεονάσματα σε τράπεζες και ενέργεια. Για τις πολύ μεγάλες περιουσίες δεν υπάρχει εθνική λύση, χρειάζεται ελάχιστη φορολόγηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γιατί το κεφάλαιο μετακομίζει πολύ πιο εύκολα από τον μισθωτό.
Μια ελληνική εκδοχή του λεγόμενου wealthtax είναι εύηχη σε ένα προοδευτικό ακροατήριο που στοχεύει να προσελκύσει ο κ. Τσίπρας, αλλά στην πράξη, το σχέδιοαύτοδύσκολα ταιριάζει στην ελληνική πραγματικότητα.