Η ΕΕ πρέπει να συνδέσει την ανταγωνιστικότητα με προσιτή ενέργεια, στέγη, ποιοτική εργασία και ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες.
Ή γίνεται Ευρώπη των λαών, ή θα τη διεκδικήσουν οι λαϊκιστές.
Η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει απλώς μια κρίση κόστους ζωής. Αντιμετωπίζει κρίση εμπιστοσύνης. Οι πολίτες βλέπουν ακρίβεια στην ενέργεια και στα τρόφιμα, δυσκολία στην στέγη, υποβαθμισμένες δημόσιες υπηρεσίες και μια αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από την καθημερινότητά τους. Οι επιχειρήσεις, ειδικά οι μικρές και μεσαίες, βλέπουν υψηλό ενεργειακό κόστος, γραφειοκρατία, αβεβαιότητα και καθυστερήσεις σε επενδύσεις. Το αποτέλεσμα είναι διπλό. Κοινωνική δυσαρέσκεια και πολιτικό χώρο για λαϊκιστικές δυνάμεις που υπόσχονται εύκολες λύσεις, αλλά τελικά υπονομεύουν την ευρωπαϊκή πορεία.
Η Γαλλία είναι η πιο ορατή περίπτωση. Οι πρόσφατες μαζικές διαδηλώσεις για το κόστος ζωής και τις συνθήκες στα σχολεία εξελίχθηκαν σε βίαιες ταραχές, με εκατοντάδες τραυματίες, συλλήψεις, λεηλασίες και πυρπολήσεις. Πίσω από τη βία όμως υπάρχει κάτι που δεν πρέπει να αγνοηθεί. Μια κοινωνία που αισθάνεται ότι η οικονομική πρόοδος δεν μεταφράζεται σε καλύτερη ζωή για τον μέσο πολίτη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναγνωρίσει το πρόβλημα και έχει θέσει σε κίνηση μέτρα για προσιτή ενέργεια, στέγη και καταπολέμηση της φτώχειας. Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Προσιτής Στέγης στοχεύει στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, στις ανακαινίσεις, στην απλοποίηση των αδειών και στη δημιουργία πανευρωπαϊκής επενδυτικής πλατφόρμας. Το Σχέδιο Δράσης για Προσιτή Ενέργεια επιδιώκει τη μείωση των λογαριασμών μέσω περισσότερων καθαρών πηγών, ενίσχυσης του ανταγωνισμού και μείωσης φόρων και τελών. Το πρόβλημα δεν είναι η απουσία σχεδίων. Είναι ότι συχνά φτάνουν αργά, υλοποιούνται άνισα και δεν γίνονται άμεσα αισθητά στον πολίτη. Η Ευρώπη χρειάζεται όχι απλώς περισσότερη πολιτική, αλλά πολιτική με ταχύτητα, μέτρηση και ορατό αποτέλεσμα.
Η ΕΕ δεν χρειάζεται να επιλέξει μεταξύ ανταγωνιστικότητας και κοινωνικής προστασίας. Χρειάζεται να τα συνδέσει. Μια νέα ευρωπαϊκή κοινωνική συμφωνία πρέπει να βασίζεται σε πέντε πυλώνες:
1. Φθηνή, καθαρή και ασφαλής ενέργεια. Η ενέργεια είναι ο πιο άμεσος δείκτης της ευρωπαϊκής αποτελεσματικότητας. Χρειάζονται κοινές αγορές, ταχύτερες άδειες για δίκτυα και αποθήκευση, επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές και μείωση τελών που επιβαρύνουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να γίνει εργαλείο μείωσης κόστους, όχι πηγή νέας φορολογικής πίεσης.
2. Στέγη ως προϋπόθεση ανάπτυξης. Η στέγη δεν είναι πολυτέλεια. Είναι υποδομή κοινωνικής σταθερότητας και εργατικού δυναμικού. Η ΕΕ εκτιμά ότι απαιτούνται περίπου 150 δισ. ευρώ ετησίως για να καλυφθεί το επενδυτικό κενό στη στέγη. Χρειάζεται μόνιμο ευρωπαϊκό ταμείο για κοινωνική κατοικία, ταχύτερες αδειοδοτήσεις, στήριξη ανακαινίσεων και ρύθμιση της κερδοσκοπικής χρήσης κατοικιών σε περιοχές υψηλής πίεσης.
3. Ισχυρή Ευρώπη των Μικρών και Μεσαίων Επιχειρήσεων (ΜΜΕ). Οι ΜΜΕ είναι η ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας. Χρειάζονται λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, κοινές προμήθειες για μείωση κόστους και απλούστερους κανόνες συμμόρφωσης. Η Ευρώπη των επιχειρήσεων δεν σημαίνει χαλάρωση κανόνων, σημαίνει έξυπνους κανόνες, που προστατεύουν τον ανταγωνισμό και τους καταναλωτές χωρίς να πνίγουν την παραγωγική δραστηριότητα.
4. Εκπαίδευση, υγεία και δεξιότητες. Καμία οικονομία δεν ανταγωνίζεται παγκοσμίως με υποβαθμισμένα σχολεία και νοσοκομεία. Η ΕΕ πρέπει να συνδέσει τα κονδύλια συνοχής με μετρήσιμους στόχους: περισσότεροι εκπαιδευτικοί, λιγότερη υπερπληρότητα, ψηφιακά εργαλεία, επανεκπαίδευση εργαζομένων και ενίσχυση της πρόσβασης στην υγεία. Η εκπαίδευση είναι η καλύτερη επένδυση κατά της ανισότητας και του λαϊκισμού.
5. Δίκαιη φορολογία και πραγματική προστασία. Η δημοσιονομική πειθαρχία είναι απαραίτητη, αλλά δεν μπορεί να βαρύνει μονομερώς τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Χρειάζεται ενιαία προσέγγιση κατά της φοροδιαφυγής, συντονισμένη φορολόγηση διεθνών και ψηφιακών επιχειρήσεων και στοχευμένη στήριξη στα νοικοκυριά που πλήττονται περισσότερο από την ακρίβεια. Η πρώτη ευρωπαϊκή στρατηγική κατά της φτώχειας θέτει στόχο τη μείωση κατά 15 εκατ. ανθρώπων που κινδυνεύουν από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό έως το 2030.
Για να γίνει αυτό πραγματικότητα, η ΕΕ πρέπει να αλλάξει τρόπο λειτουργίας. Χρειάζεται μόνιμη χρηματοδότηση για στέγη, ενέργεια, εκπαίδευση και επανεκπαίδευση, με σαφείς δείκτες απόδοσης. Κάθε κράτος μέλος να δεσμεύεται σε συγκεκριμένους στόχους, όπως αριθμός νέων προσιτών κατοικιών, μείωση ενεργειακής φτώχειας και ταχύτητα αδειοδότησης. Ένα ενιαίο one-stop shop για επιχειρήσεις και πολίτες, ώστε να μειωθεί η γραφειοκρατία και να επιταχυνθούν οι επενδύσεις. Κάθε ευρωπαϊκό πρόγραμμα να συνοδεύεται από δημόσια αναφορά, ως προς το πόσα έργα ολοκληρώθηκαν, πόσες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν, κατά πόσο μειώθηκαν οι λογαριασμοί και το κόστος στέγης. Και συμμετοχή συνδικάτων, επιχειρήσεων, τοπικών αρχών και πολιτών στη σχεδίαση των μεταρρυθμίσεων, όχι μόνο στην ανακοίνωσή τους.
Η Ευρώπη δεν θα κερδίσει τους πολίτες με ρητορική περί «ευρωπαϊκού οράματος». Θα τους κερδίσει όταν ένας εργαζόμενος δει χαμηλότερο λογαριασμό ρεύματος, μια οικογένεια βρει προσιτή κατοικία, μια μικρή επιχείρηση ανοίξει ταχύτερα και ένας νέος αποκτήσει ποιοτική εργασία. Η ΕΕ έχει ήδη τα εργαλεία: Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Προσιτής Στέγης, το πακέτο για προσιτή ενέργεια και τη νέα στρατηγική κατά της φτώχειας. Αυτό που χρειάζεται είναι η πολιτική βούληση να τα μετατρέψει από στρατηγικά έγγραφα σε καθημερινή πραγματικότητα. Η Ευρώπη των λαών και των επιχειρήσεων δεν είναι ουτοπία. Είναι η μόνη ρεαλιστική απάντηση στην ακρίβεια, στην κοινωνική πόλωση και στην άνοδο των ακραίων δυνάμεων. Αν η ΕΕ θέλει να τρέξει πιο γρήγορα, πρέπει πρώτα να αποδείξει ότι τρέχει για όλους.
-----------------------------------
ΠΗΓΕΣ / ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
European Commission, Affordability: μέτρα για ενέργεια, κόστος ζωής και στήριξη καταναλωτών.
European Commission, European social fairness: πρώτο ευρωπαϊκό σχέδιο προσιτής στέγης και πανευρωπαϊκή επενδυτική πλατφόρμα.
European Commission, The European Affordable Housing Plan: στρατηγική για αύξηση προσφοράς στέγης, επενδύσεις και καταπολέμηση στεγαστικού αποκλεισμού.
BBC, France reels from weekend of violence as protests spread across Europe: έκτακτη συνεδρίαση της γαλλικής κυβέρνησης μετά τις ταραχές.
BBC, Macron calls for calm in France and warns rioting must not escalate: κάλεσμα για ηρεμία και προειδοποίηση για κλιμάκωση.
Le Monde, French high school protests: συστηματική κάλυψη των μαθητικών κινητοποιήσεων και της πολιτικής αντιπαράθεσης.
European Economic and Social Committee, EESC against poverty: φτώχεια ως αδυναμία πρόσβασης σε τροφή, θέρμανση, υγεία και στέγη.