Στην βιωνόμενη πραγματικότητα τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο παράγονται συνεχώς κρίσεις, οι οποίες πλήττουν πολλούς τομείς, από τον οικονομικό μέχρι τον εργασιακό και τον επισιτιστικό τομέα, ενώ παράλληλα απειλείται η ειρηνική πορεία προς το μέλλον και η συνοχή των κοινωνιών όχι μόνο στο εσωτερικό τους αλλά και στις μεταξύ τους σχέσεις.
Και όμως η πολιτική διαχείριση της δυναμικής της εξέλιξης δεν συνυπολογίζει, ότι αυτή η παρακμιακή πορεία οδηγεί σε αδιέξοδες και επικίνδυνες συνθήκες, διότι δεν αντιμετωπίζονται τα γενεσιουργά αίτια των παραγόμενων ανισορροπιών, αλλά γίνεται διαχείριση των επιπτώσεων τους με στόχο την διατήρηση του ισχύοντος συστήματος κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας, το οποίο άρχισε να εξαντλεί τα όρια του και την δυνατότητα οικοδόμησης και διατήρησης συνεκτικών συνθηκών. Αυτό είναι εμφανές, αν ληφθούν υπόψη οι κοινωνικές αναταράξεις σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Βέλγιο, Ιταλία, Ισπανία κ.λ.π.).
Στο γεωπολιτικό πεδίο καταγράφονται ανάλογα φαινόμενα συρρίκνωσης της συνοχής της παγκόσμιας κοινότητας. Οι ισορροπίες αλλάζουν και διαμορφώνονται συνθήκες υψηλής ρευστότητας και διακινδύνευσης, όπως είναι η διαφαινόμενη προσέγγιση Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, Ρωσίας και Κίνας με σημείο αναφοράς την οικοδόμηση επιρροής στο γεωπολιτικό πεδίο, η οποία διασφαλίζει την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων σε παγκόσμιο επίπεδο και την ειρήνη μεταξύ τους.
Η πραγματικότητα είναι αποκαλυπτική. Για παράδειγμα η κλιματική αλλαγή έχει πολυδιάστατες αρνητικές επιπτώσεις και αντί να προωθείται η αντιμετώπιση και άρση των γενεσιουργών της αιτίων, γίνεται διαχείριση των επιπτώσεων των κινδύνων, που δρομολογούνται, η οποία είναι μάλιστα πολύ κακή και δεν έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα.
Η ετήσια έκθεση Planetary Health Check του 2026 σύμφωνα με ερευνητές του Potsdam-Instituts für Klimafolgenforschung στην Γερμανία «κρούει τον κώδωνα» του κινδύνου. Επτά από τα πλανητικά όρια έχουν ξεπερασθεί από την ανθρώπινη δραστηριότητα και ιδιαιτέρως στις ανεπτυγμένες κοινωνίες. Η «διάγνωση» των επιστημών είναι πολύ καθαρή.
Η ασθενής «γη» ακόμη δεν έχει καταρρεύσει, όμως είναι «βαριά άρρωστη». Αρκεί να αναφερθούν η μαζική χρήση φυτοφαρμάκων, η μεγάλη ρύπανση της ατμόσφαιρας, η ταχύτερη υπερθέρμανση του πλανήτη μετά το 2015, οι επιπτώσεις στην υγεία, οι συνεχώς αυξανόμενες δασικές πυρκαγιές, η διαρκής συρρίκνωση των πληθυσμών των διαφόρων ειδών ζώων και πολλές άλλες επικίνδυνες επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας και θα γίνει άμεσα ορατή η αυτοκτονική πορεία του ανθρώπου.
Είναι δε τραγικό, ακόμη και η διαχείριση των επιπτώσεων να είναι ανεπαρκής και μη αποτελεσματική. Στην Ελλάδα οι πυρκαγιές έχουν μειώσει τις δασικές εκτάσεις, ενώ παράλληλα διευκολύνουν τα πλημμύρες. Και όμως ακόμη δεν έχουν γίνει αντιπυρικές ζώνες στις δασικές εκτάσεις ούτε και δρόμοι μόνο για την δίοδο πυροσβεστικών οχημάτων σε περιπτώσεις πυρκαγιών, ενώ δεν έχουν κατατεθεί σχεδιασμοί για αναδασώσεις. Αυτές οι επισημάνσεις αφορούν όλες τις κυβερνήσεις και τα κόμματα, που έχουν διαχειρισθεί κυβερνητική εξουσία.
Ένας άλλος τομέας με έντονα προβλήματα είναι και η κοινωνικοποίηση των ανθρώπων και η ανάπτυξη ανάλογης συνείδησης και ευθύνης. Η μη παραγωγή αξιών με ηθικό φορτίο στο πλαίσιο της συμβίωσης στις τοπικές κοινωνίες σε συνδυασμό με την υποκατάσταση τους από πρότυπα, τα οποία καλλιεργούν την οπτική του ατομικισμού, του ανταγωνισμού και του καταναλωτισμού σε συνθήκες κοινωνίας του θεάματος (το θέαμα και η εντύπωση, που προκαλεί, προσδίδουν νόημα στην ζωή) δεν συμβάλλουν στην καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και της κοινωνικής συνοχής.
Αντί αυτή η πολύ επικίνδυνη ανισορροπία να αντιμετωπισθεί με την άρση των γενεσιουργών της αιτίων, το πολιτικό σύστημα ασχολείται με την διαχείριση των επιπτώσεων, όπως είναι η ανάπτυξη βίαιων συμπεριφορών και στάσεων ακόμη και στην παιδική και νεανική ηλικία με την επιβολή κυρώσεων. Δεν διαμορφώνονται πολιτικές, οι οποίες προωθούν από την παιδική ηλικία στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος την οικοδόμηση ενσυναίσθησης και κοινωνικής συνείδησης.
Όχι μόνο δεν γίνεται αυτό, αλλά προωθείται η μαζική και χωρίς κριτήρια αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας και ιδιαιτέρως της τεχνητής νοημοσύνης με αποτέλεσμα την συρρίκνωση της κοινωνικοποίησης, η οποία είναι βασική προϋπόθεση σε αυτή την ηλικία για την διαμόρφωση κοινωνικής συνείδησης. Δεν λαμβάνεται υπόψη ακόμη και η διαπίστωση από την εταιρεία OpenAI, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μοντέλα της τεχνητής νοημοσύνης αυτονομήθηκαν και λειτούργησαν χωρίς έλεγχο.
Ασχολούνται τελικά τα κόμματα με την συρρίκνωση του χρόνου, που αφιερώνουν τα παιδιά για κοινωνικές επαφές, ώστε να οικοδομείται η ενσυναίσθηση και η κοινωνική συνείδηση και ευθύνη, επειδή τον περισσότερο ελεύθερο χρόνο ασχολούνται με τα κινητά τηλέφωνα ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης; Συνειδητοποιούν τις επιπτώσεις;
Γενικότερα λαμβάνονται αποφάσεις, οι οποίες διαμορφώνουν συχνά επικίνδυνες ανισορροπίες, που έχουν επώδυνες επιπτώσεις, χωρίς να αντιμετωπίζονται μετά οι αιτίες, που τις προκαλούν. Δυστυχώς τόσο στο πολιτικό σύστημα, το οποίο έχει και την κύρια ευθύνη, όσο και στο κοινωνικό πεδίο δεν συνυπολογίζεται, ότι η δυναμική της εξέλιξης είναι πολυδιάστατη με υψηλό βαθμό αλληλεπίδρασης και αλληλεξάρτησης των συνθηκών, που διαμορφώνονται.
Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο τομέας της ενέργειας και οι επιπτώσεις των πολιτικών αποφάσεων ευρύτερα στους διάφορους τομείς δραστηριοποίησης των κοινωνιών ιδιαιτέρως σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, στις οποίες οι αποφάσεις ενός κράτους έχουν ευρύτερες παρενέργειες σε πλανητικό επίπεδο.
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ σε συνδυασμό με τις αποφάσεις των ευρωπαϊκών κρατών για την επιβολή κυρώσεων στην Ρωσία λόγω της εισβολής στην Ουκρανία και τις αλλαγές, που γίνονται στο ευρύτερο γεωπολιτικό πεδίο, οι οποίες δεν έχουν συνυπολογισθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν επιδρούν μόνο στον ενεργειακό τομέα με την κάθετη αύξηση του κόστους, αλλά προκαλούν «ασφυξία» στην παραγωγή γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, στην βιομηχανία και στις μεταφορές, με αποτέλεσμα την άνοδο του πληθωρισμού και της ακρίβειας, την διεύρυνση των ανισοτήτων και την πρόκληση κοινωνικών αναταράξεων σε πολλές χώρες.
Είναι εφικτή η ανατροπή αυτών των επικίνδυνων συνθηκών; Εάν δεν γίνουν ριζικές αλλαγές, αυτό θα είναι ανέφικτο. Πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, από τις οποίες βασική είναι η πρόσδωση προτεραιότητας στην αντιμετώπιση των γενεσιουργών αιτίων των παραγόμενων ανισορροπιών σε συνδυασμό με την πολιτική και κοινωνική λειτουργία με προσανατολισμό το κοινωνικό και το ανθρώπινο συμφέρον.
Παράλληλα είναι επιτακτική ανάγκη η ενεργοποίηση των πολιτών και η συμμετοχή στην διαμόρφωση δυναμικής υπέρβασης των αγκυλώσεων της εργαλειοποίησης τους στο πλαίσιο του συστήματος κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας. Αυτό βέβαια προϋποθέτει την ύπαρξη ισχυρής κοινωνίας πολιτών, η οποία αποτελεί πυλώνα της δημοκρατικής λειτουργίας και δραστηριοποιείται πολιτικά ως συλλογικό υποκείμενο, που διαλέγεται με τα κόμματα και τις κυβερνήσεις.
Επίσης είναι ζωτικής σημασίας ανάγκη η οικοδόμηση ενός συστήματος παγκόσμιας διακυβέρνησης, το οποίο ανταποκρίνεται στην σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη και πολύπλοκη πραγματικότητα, ενώ ταυτοχρόνως διασφαλίζει την ειρηνική και βιώσιμη πορεία προς το μέλλον καθώς και την ευημερία των κοινωνιών χωρίς ανισότητες μεταξύ τους.