Η εμπειρική προσέγγιση της πραγματικότητας, που βιώνουν οι πολίτες στην Ελλάδα, αναδεικνύει από το ένα μέρος τις ασφυκτικές συνθήκες, που διαμορφώνουν η διαφθορά και η παρακμή και την πολύ αρνητική προοπτική για την κοινωνική πορεία προς το μέλλον και από το άλλο μέρος την οπτική της πολιτικής διαχείρισης αυτών των συνθηκών, η οποία αγνοεί πλήρως τα γενεσιουργά τους αίτια, αλλά ασχολείται κυρίως με την διαχείριση των επιπτώσεων της διαφθοράς και της παρακμής και την οικοδόμηση πολιτικού διαλόγου, ο οποίος εξαντλείται στην ηθικολογία και στην χρέωση ευθυνών από το ένα κόμμα στο άλλο.
Δυστυχώς το πολιτικό σύστημα δεν συνειδητοποιεί, ότι η διαφθορά και η παρακμή αποτελούν πλέον δομικά στοιχεία της κοινωνικής δυναμικής όχι μόνο τώρα αλλά και στο παρελθόν. Απλά όσο η πορεία κινείται προς το μέλλον, οι συνθήκες γίνονται πιο ασφυκτικές. Αντί λοιπόν ο διάλογος να έχει χαρακτηριστικά «κοκορομαχίας» είτε στη Βουλή είτε στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης με στόχο την χρέωση της ευθύνης στους αντιπάλους, καλό και χρήσιμο θα ήταν να αναζητήσουν τα αίτια της οικοδόμησης διαφθοράς και παρακμής στις συνθήκες, που παράγει το σύστημα κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας και την ευθύνη του πολιτικού συστήματος, το οποίο λαμβάνει αποφάσεις, που δεσμεύουν την πορεία προς το μέλλον.
Είναι δε αξιοσημείωτο, ότι όσο η κοινωνία προχωρά προς το μέλλον και εξελίσσεται στους διάφορους τομείς, όπως στην ψηφιακή τεχνολογία και ιδιαιτέρως στην τεχνητή νοημοσύνη, τόσο περισσότερο αξιοποιούνται τα παραγόμενα εργαλεία στο πλαίσιο της διαφθοράς για την αποκόμιση οικονομικού οφέλους. Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το σκάνδαλο της μεγάλης αλυσίδας εστιατορίων της εταιρείας Pizza Fun, η οποία από το 2016 έκλεβε τον ΦΠΑ. Εκτιμάται δε, ότι η φοροδιαφυγή είναι γύρω στα 35 εκατομμύρια ευρώ. Οι εργαζόμενοι σε αυτή την εταιρεία είναι πανελλαδικά 2.500.
Ακόμη πιο ηχηρό είναι το σκάνδαλο στον χώρο του αθλητισμού και συγκεκριμένα στο μπάσκετ. Το πρωτάθλημα ήταν «στημένο» με τον χρηματισμό διαιτητών και την εξαγορά των αποτελεσμάτων των αγώνων με τιμοκατάλογο (5.000 ευρώ ανά διαιτητή). Ακόμη και στο μαθητικό πρωτάθλημα λειτουργούσε το σύστημα του χρηματισμού. Χωρίς ντροπή υπήρχε και «ταρίφα» για την προώθηση των μαθητών ταλέντων.
Περιττό να αναφερθεί και το σκάνδαλο της αλυσίδας φούρνων «Το χωριάτικο» σε συνδυασμό και με άλλες δραστηριότητες και την εμπλοκή και δημοσίων υπαλλήλων, με οικονομικές επιπτώσεις στους φορολογούμενους πολίτες. Πραγματικά προκαλεί θλίψη το μέγεθος της διαφθοράς, η οποία διαπερνά την λειτουργία της κοινωνίας σε όλους τους τομείς δραστηριοποίησης.
Αρκεί να ληφθούν υπόψη η οπτική του πελατειακού κράτους, που καταγράφεται διαχρονικά και ανεξάρτητα από το κόμμα, που διαχειρίζεται κυβερνητική εξουσία, το σκάνδαλο των παράνομων επιδοτήσεων στον πρωτογενή τομέα στο πλαίσιο του ΟΠΕΚΕΠΕ, την πρακτική συγκάλυψης των ευθυνών για την τραγωδία στα Τέμπη και τον θάνατο 57 ανθρώπων, το «φακελάκι» στους γιατρούς και πολλά άλλα ανάλογα φαινόμενα και θα γίνουν ορατές οι διαστάσεις αυτής της τεράστιας ανισορροπίας αλλά και ο υψηλός βαθμός κοινωνικής ρευστότητας, που παράγεται.
Επίσης η διαχρονική παρουσία της διαφθοράς εκτός από την ευθύνη, που χρεώνει στις κυβερνήσεις, αναδεικνύει και την δομικών διαστάσεων επίδραση της στο κοινωνικό πεδίο. Αυτές οι διαπιστώσεις οδηγούν στο συμπέρασμα, ότι πρέπει να αναζητηθούν τα γενεσιουργά της αίτια στο σύστημα οργάνωσης και λειτουργίας της κοινωνίας. Μόνο τότε μπορεί να αντιμετωπισθεί αυτή η επικίνδυνη ανισορροπία, η οποία στην προοπτική του χρόνου μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνικές αναταράξεις και συρρίκνωση της κοινωνικής συνοχής. Ήδη άρχισαν να γίνονται ορατά τα πρώτα δείγματα.
Ιδιαιτέρως οι νέοι δεν εμπιστεύονται πλέον τους θεσμούς, φοβούνται για μη βιώσιμες συνθήκες ζωής λόγω του στεγαστικού προβλήματος, που προκαλεί η αύξηση των ενοικίων, δεν νιώθουν επίσης ασφαλείς ως προς την εργασιακή τους απασχόληση στο μέλλον, ενώ παράλληλα το εκπαιδευτικό σύστημα διαπερνάται από πολλά προβλήματα, όπως ο μη επαρκής αριθμός διδακτικού προσωπικού και η έλλειψη λειτουργικών υποδομών.
Ταυτοχρόνως οι κοινωνικές ανισότητες διευρύνονται, ενώ τα φαινόμενα διαφθοράς αυξάνονται, χωρίς να προωθούνται το κράτος δικαίου και η αλλαγή κατεύθυνσης της κοινωνικής δραστηριοποίησης με στόχο την οικοδόμηση των προϋποθέσεων για την πραγμάτωση του κοινωνικού και του ανθρώπινου συμφέροντος.
Παράλληλα αρνητικά λειτουργούν και οι συνθήκες μαζοποίησης στα μεγάλα αστικά κέντρα, οι οποίες δεν αφήνουν περιθώρια ανάπτυξης κοινωνικών σχέσεων στο πλαίσιο της συμβίωσης στις τοπικές κοινωνίες ούτε και οικοδόμησης αξιών με ηθικό φορτίο, που ενισχύουν την προοπτική διαμόρφωσης κοινωνικής συνείδησης και ευθύνης. Κυρίαρχος στόχος είναι η προώθηση του ατομικού συμφέροντος χωρίς κοινωνικό «πρόσημο».
Αυτά τα δεδομένα σε συνδυασμό με την εργαλειοποίηση της ανθρώπινης οντότητας για την στήριξη του συστήματος κοινωνικής οργάνωσης και λειτουργίας και την διασφάλιση του συστημικού συμφέροντος (λειτουργικότητα και οικονομική απόδοση των κοινωνικών συστημάτων, όπως οικονομικό, υγείας κ.λ.π.), το οποίο δεν έχει κοινωνικό «πρόσημο», αλλά προωθεί το ατομικό συμφέρον ιδιαιτέρως στο πλαίσιο διαφόρων Lobby στον οικονομικό τομέα, διαμορφώνουν ένα «εκρηκτικό» μίγμα προϋποθέσεων για την οικοδόμηση ασφυκτικών συνθηκών διαφθοράς και παρακμής. Το ανθρώπινο και το κοινωνικό συμφέρον δεν αποτελούν σημεία αναφοράς σε αυτές τις συνθήκες. Για αυτό και οι κοινωνίες λειτουργούν ανάλογα.
Εάν δεν αντιμετωπισθούν τα γενεσιουργά αίτια των συνθηκών διαφθοράς και παρακμής στο σύστημα οργάνωσης και λειτουργίας της κοινωνίας και η μη παραγωγή αξιών με ηθικό φορτίο στο πλαίσιο της συμβίωσης των πολιτών στις τοπικές κοινωνίες, αλλά γίνεται διαχείριση των επιπτώσεων τους με την επιβολή κυρώσεων στους παραβατικούς πολίτες ως άτομα, τότε τόσο η διαφθορά όσο και η γενικότερη παρακμή θα «ευημερούν».
Και αυτό δεν προοιωνίζεται θετική προοπτική για την κοινωνική πορεία, διότι συρρικνώνει επικίνδυνα την κοινωνική συνοχή και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους πολιτειακούς και κοινωνικούς θεσμούς, ενώ παράλληλα διαμορφώνει τις προϋποθέσεις για κοινωνικές αναταράξεις, οι οποίες δεν είναι προϊόν λειτουργικού, μακροπρόθεσμου και βιώσιμου σχεδιασμού, αλλά διαπερνώνται σε υψηλό βαθμό από το θυμικό και την συναισθηματική φόρτιση.