Η κοινωνία γύρω μας αλλάζει με ταχύτητα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός προχωρά σε όλες τις χώρες, τα κοινωνικά δίκτυα και οι πλατφόρμες διαφόρων εφαρμογών μηδενίζουν τις αποστάσεις, η πληροφόρηση για κάθε γεγονός φθάνει ακαριαία στην ψηφιακή πόρτα μας, οι καινοτομίες (ΑΙ) ξεπερνούν τις δυνατότητες μας να τις αφομοιώσουμε, η αβεβαιότητα για το μέλλον ενισχύεται, ζούμε κάθε μέρα ένα κόσμο «σε μετασχηματισμό». Ποιο εκπαιδευτικό σύστημα βοηθά τον νέονα πορευτεί με σιγουρά στο αύριο;

Το σύστημα της μαζικής μόρφωσης,που ωρίμασε κατά τους τελευταίους αιώνες, δείχνει να φθάνει στα όριά του, ανελαστικό, διογκωμένο, ακριβό και με αμφίβολη αποτελεσματικότητα για τα νέα  δεδομένα. Ιδίως στη χώρα μας που αντιστέκεται σθεναρά σε αλλαγές που προτείνονται και από την ευρωπαϊκή κοινότητα, ο μονόδρομος του εθνικού εκπαιδευτικού συστήματος αρχίζει και αμφισβητείται ευρέως από  την κοινωνία. Το «δυνατό πτυχίο» με την «καλή αποκατάσταση, στον δημόσιο τομέα», που τυφλά προσφέρθηκε ως εθνική υπόσχεση,  δεν υπάρχει πια.  Οι εισαγωγικές εξετάσεις αποτελούν σταθερά θέμα συζήτησης.Κρίνοντας και από τη χώρα μας, ήτανμεγάλη αστοχία της ΕΕ η ελευθερία που επέτρεψε στα κράτη μέλη, ως προς τις εκπαιδευτικές τους στρατηγικές, και δεν δημιούργησε μια κοινότητα με ενιαίους βασικούς άξονες και στόχους. Τώρα εισπράττει τα αποτελέσματα, με  υστέρηση στον διεθνή ανταγωνισμό της καινοτομίας και της επιστημονικής πρωτοπορίας.Η  παγκοσμιοποιημένη εκπαιδευτική και επαγγελματική  κοινότητα δεν ευνοεί τους «εθνικούς δρόμους» για την εκπαίδευση των μελλοντικών επαγγελματιών. Οι αλλαγές είναι απαραίτητες, χθες!

Η εκπαιδευτική στρατηγική του σήμερα υπάρχει μόνο με την έννοια της Δια Βιου Μάθησης. Κανένα πτυχίο δεν αποτελεί αρχή και τέλος της επαγγελματικής σταδιοδρομίας. Ο επαγγελματίας θα επιμορφώνεται διαρκώς, αλλάζοντας διαδρομές στην επαγγελματική του πορεία. Πρέπει επομένως να βρίσκει την δομή που θα του προσφέρει αυτές τις δυνατότητες. Στα ελληνικά ΑΕΙ ο αριθμός και τα προγράμματα των ΑΕΙ δομήθηκαν πάνω στην απλή σκέψη, κάθε χωριό και πανεπιστήμιο, με τα ίδια αντικείμενα και ισότιμα πτυχία, χωρίς κριτήρια αξιολόγησης.Το μοντέλο αυτό βοήθησε πρόσκαιρα την τοπική οικονομία, αλλά χάθηκε ο στόχος της εκπαίδευσης. Έχουμε τον μεγαλύτερο αριθμό σχολών και αποφοίτων σε όλη την Ευρώπη προσφέροντας ελάχιστες εργασιακές επιλογές. Η σύμπτυξη ή και κατάργηση ιδρυμάτων, σχολών, τμημάτων είναι μονόδρομος. Το περήφανο «δωρεάν όλα»μοντέλοκαι η απαγόρευση μη κρατικών ΑΕΙ, σε δύσκολες οικονομικές συγκυρίες, οδήγησε σε ατελέσφορες δαπάνες που πλήττουν τις ασθενέστερες κοινωνικές ομάδες ως προς άλλες παροχές. Οι εισαγωγικές εξετάσεις σε όλες τις σχολές, σε συνδυασμό με την απαγόρευση μη κρατικών ιδρυμάτων δημιούργησαν έναν μονόδρομο εκπαίδευσης, ένα «εθνικό τούνελ», το οποίο τελικά δεν είναι ούτε δωρεάν ούτε αποτελεσματικό. Το αντιλαμβάνονται όλο και περισσότερο οι οικογένειες και καταγράφονται πλέον ασυνήθιστες συμπεριφορές, όπως εγκατάλειψή ή μη εγγραφή σε καλές σχολές και αναζήτηση άλλων δρόμων.

Η διάρκεια του βασικού πτυχίου και το βαρύ συνήθως πρόγραμμα των ελληνικών ΑΕΙ, δεν οδηγεί πλέον πουθενά.Τα προγράμματα σπουδών μας, ως προς την διάρκεια, αλλά και ως προς το περιεχόμενό τους, δεν θα πρέπει κάποτε να συμβαδίζουν με αυτά των «περιζήτητων» διεθνών σχολών;  Τί κερδίζει ο φοιτητής με τις τετραετείς, πενταετείς, εξαετείς σπουδέςτου βασικού πτυχίου,  όταν όλες οι χώρες που διακρίνονται σε επιστήμες και καινοτομία αγκάλιασαν τις τριετείς σπουδές; Επίσης στα προγράμματα σπουδών, η προσεκτική επιλογή, η συνεκτικότητα των μαθημάτων και το βάθος μελέτης κάθε επιστημονικού αντικειμένου είναι σημαντικά εφόδια για απόκτηση κριτικής γνώσης, και αυτό θα είναι το βασικό πλεονέκτημα του επιστήμονα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία προχωρά ακάθεκτα. Σήμερα, μετά από ένα επαρκές βασικό πτυχίο,  δεν σταματά τις σπουδές κανείς επαγγελματίας, σταθμίζει επιλογές και  χτίζει μια προσωπική επαγγελματική πορεία. Ο πολιτικός κόσμος πρέπει να πάρει την πρωτοβουλία για οφθαλμοφανείς προκλήσεις.

Σήμερα η γνώσηφθάνει στην ψηφιακή μας πόρτα, στο κινητό, τον υπολογιστή, τις έξυπνες συσκευές. Η τηλε-εκπαίδευση έχει ωριμάσει, με πολύ αξιόλογες πλατφόρμες και με μεγάλη εμπειρία συνδυασμού μεικτής εκπαίδευσης (από απόσταση και με φυσική παρουσία). Το βλέπουμε σε πολύ καλά ΑΕΙ διεθνώς.  Αυτή η μεικτή μορφή εκπαίδευσης αρμόζει να οριστεί ως η βασική εκπαιδευτική επιλογή σε μια κοινωνία που προχωρά στην ψηφιακή εποχή. Θα αντιμετωπισθούνκαι ζητήματα οικονομικά, ζητήματα στέγης, προσωπικά προβλήματα, ιδιαίτερες καταστάσεις της ζωής των σπουδαστών.Θα ετοιμαστεί μια γενιά εξοικειωμένη με τις ταχύτητες των καινοτομιών και ικανή να συμμετέχει στις αλλαγές με επιτυχία.Οι πρακτικές μεικτής εκπαίδευσης δεν είναι καινούριες, εφαρμόστηκαν επιτυχώςαπό την εποχή της αλληλογραφίας, οδηγώντας σε πλήρως πιστοποιημένα πτυχία.

Το πιο σημαντικό όμως σήμερα, με τις αναρίθμητες προκλήσεις γύρω μας, είναι η πιστοποίηση των γνώσεων που κατέχει κανείς, ώστε να πορευτεί εύκολα στη διεθνή αγορά.Μια ενδιαφέρουσα πρόταση  επαγγελματικής πιστοποίησης παρουσιάστηκε (2009) από το Ινστιτούτο Ηλεκτρολόγων και Ηλεκτρονικών μηχανικών -ΙΕΕΕ (που αποτελεί βασικό οδηγό  διεθνώς για τους επιστημονικούς αυτούς κάδους), με την διαμόρφωση προγράμματος πιστοποίησης των γνώσεων που πρέπει να κατέχει ένας μηχανικός ασύρματων επικοινωνιών και τη διεξαγωγή διεθνών εξετάσεων υπό την επίβλεψή τουΙνστιτούτου. Την διαδικασία την τίμησαν εταιρείες οι οποίες την «μακρινή εκείνη εποχή» εδραίωναν τον παγκοσμιοποιημένο βηματισμό της κοινωνίας, όπως πχ,η Vodafone.Τότε ακούστηκε και η άποψη για έναν φορέα διεθνούς πιστοποίησης. Ιδέα που  επαναφέρουν σήμερα πολλοί ικανοί επιστήμονες της ΑΙ για οργανωμένους διεθνείς φορείς, με παραρτήματα παντού. Πλέον τίποτα δεν κρίνεται «αδύνατο» ή «περίεργο»φτάνει να αποδεικνύεται αποτελεσματικό. Ας εντάξουμε στο σκεπτικό μας παρόμοιες πρωτοβουλίες όταν συζητάμε την αναγκαιότητα και χρηματοδότηση των πολυάριθμων διάσπαρτων ιδρυμάτων μας.

Η λίστα των αλλαγών που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμεείναι ατέλειωτη. Σε χώρες με ανεπτυγμένη επαγγελματική αγορά τα θέματα αυτά εξετάζονται εγκαίρως και με προσοχή και ο βηματισμός μεταρρυθμίσεων δεν σταματά. Για παράδειγμα, στη Μεγάλη Βρετανία κλείνουν τμήματα, μετασχηματίζονται προγράμματα σπουδών, ενοποιούνται ιδρύματα κάτω από κοινή διοίκηση. Στη χώρα μας, με την κυρίως κρατικοδίαιτη απασχόληση και την διαρκήπροώθηση επιστημόνων μας σε άλλες αγορές, δεν υπάρχει λόγος να διατηρείται το εκπαιδευτικό σύστημα του περασμένου αιώνα. Να συμβαδίσουμε και εμείς, συμμετέχοντας στις όποιες πρωτοβουλίες γύρω μας, ώστε η Ευρωπαϊκή κοινωνία να σταθεί αξιοπρεπώς δίπλα στους κυρίαρχους πόλους της διεθνούς εκπαιδευτικής κοινότητας. Της αρμόζει μια καλύτερη θέση από τη σημερινή.