Η κατάταξη QS για τα πανεπιστήμια της Ασίας το 2027 προσφέρει μια ενδιαφέρουσα συγκριτική εικόνα δύο πόλεων που έχουν επενδύσει συστηματικά στη διεθνή πανεπιστημιακή τους παρουσία. Το Χονγκ Κονγκ εντυπωσιάζει με το εύρος της εκπροσώπησής του στην κορυφή ενώ η Σιγκαπούρη διατηρεί δύο ιδρύματα στην πρώτη δεκάδα, αλλά υποχωρεί στις θέσεις τους σε σχέση με την προηγούμενη έκδοση.

Το Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ διατηρεί την πρώτη θέση στην Ασία για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά. Το City University of Hong Kong ανέβηκε από την έβδομη στην τέταρτη θέση και το Chinese University of Hong Kong από την έβδομη στην πέμπτη. Πέντε πανεπιστήμια του Χονγκ Κονγκ βρίσκονται στην πρώτη δεκάδα, εκτός από τα τρία της πρώτης πεντάδας, το Hong Kong Polytechnic University και το Hong Kong University of Science and Technology ισοβαθμούν στην ένατη θέση.

Η Σιγκαπούρη εκπροσωπείται από το National University of Singapore (NUS), το οποίο βρίσκεται στην έκτη θέση μαζί με το Fudan University, και το Nanyang Technological University (NTU), στην όγδοη. Και τα δύο πανεπιστήμια είχαν καταταγεί τρίτα το 2026.

Η υποχώρηση είναι αξιοσημείωτη, αλλά δεν πρέπει να διαβαστεί ως απόλυτη αποτίμηση της ποιότητάς τους, ιδιαίτερα, σε μια κατάταξη όπου οι διαφορές μεταξύ κορυφαίων ιδρυμάτων είναι συχνά μικρές, η μετακίνηση θέσεων μπορεί να αντανακλά τόσο την επίδοση του ίδιου του πανεπιστημίου όσο και την πρόοδο των ανταγωνιστών του.

Η QS δεν βασίζεται σε ένα μόνο κριτήριο, η ακαδημαϊκή φήμη έχει βαρύτητα 30%, η εργοδοτική φήμη 20%, ενώ η αναλογία διδασκόντων προς φοιτητές, το διεθνές ερευνητικό δίκτυο και οι αναφορές ανά δημοσίευση συνεισφέρουν από 10% το καθένα. Συνεκτιμώνται, επίσης, η ερευνητική παραγωγικότητα, το ποσοστό ακαδημαϊκών με διδακτορικό, η διεθνής σύνθεση προσωπικού και φοιτητών και η φοιτητική κινητικότητα. Επομένως, η θέση κάθε ιδρύματος συμπυκνώνει τόσο δείκτες έρευνας και στελέχωσης όσο και αποτελέσματα διεθνών ακαδημαϊκών και εργοδοτικών ερευνών.

Η ουσιώδης διαφορά των δύο πόλεων, όπως προκύπτει από τη συγκεκριμένη κατάταξη, είναι η έκταση της παρουσίας τους στην κορυφή.

Το Χονγκ Κονγκ έχει πέντε πανεπιστήμια στην πρώτη δεκάδα και τρία στην πρώτη πεντάδα. Η Σιγκαπούρη έχει δύο πανεπιστήμια στην πρώτη δεκάδα, τα οποία παραμένουν ισχυρά, αλλά βρίσκονται χαμηλότερα από τις θέσεις τους στην προηγούμενη έκδοση.

Αυτό δεν συνιστά από μόνο του συνολική αξιολόγηση των δύο εκπαιδευτικών συστημάτων. Το Χονγκ Κονγκ έχει έντεκα ιδρύματα στην κατάταξη, ενώ η Σιγκαπούρη εκπροσωπείται εδώ από δύο πανεπιστήμια.

Τα διαθέσιμα στοιχεία επιτρέπουν να συγκρίνουμε τις θέσεις τους και την παρουσία τους στην πρώτη δεκάδα, δεν αρκούν για να αποφανθούμε ότι το ένα σύστημα υπερέχει συνολικά του άλλου. Για τέτοια συμπεράσματα απαιτούνται συγκρίσιμα δεδομένα για το σύνολο των ιδρυμάτων, τη χρηματοδότηση, την πρόσβαση, τη διδασκαλία, την έρευνα και την κοινωνική συμβολή.

Ωστόσο, οι δύο περιπτώσεις αναδεικνύουν διαφορετικά πλεονεκτήματα. Στο Χονγκ Κονγκ ξεχωρίζει η πυκνότητα πανεπιστημίων υψηλής κατάταξης σε μια πόλη με έντονο διεθνή προσανατολισμό.

Στη Σιγκαπούρη, η παρουσία του NUS και του NTU συνοδεύεται από κρατικές δομές διεθνούς ερευνητικής συνεργασίας. Ένα παράδειγμα είναι το Campus for Research Excellence and Technological Enterprise (CREATE), όπου ερευνητικές ομάδες από διεθνή πανεπιστήμια συνεργάζονται με φορείς της Σιγκαπούρης σε τομείς όπως η ενέργεια, το περιβάλλον, τα αστικά συστήματα και οι κοινωνίες.

Η εικόνα αυτή συνδέεται με μια ευρύτερη στρατηγική, τα πανεπιστήμια αντιμετωπίζονται ως μέρος ενός οικοσυστήματος γνώσης που περιλαμβάνει διεθνείς ερευνητικές συνεργασίες και δεσμούς με την οικονομία.

Η κυβέρνηση της Σιγκαπούρης, για παράδειγμα, αναφέρει ότι ο αντίκτυπος των ερευνητικών δημοσιεύσεων της χώρας, με βάση τον δείκτη Field-Weighted Citation Impact, αυξήθηκε από 1,47 το 2014 σε 1,74 το 2024, επίπεδο κατά 74% υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Το στοιχείο αυτό αφορά τη συνολική ερευνητική επίδοση της χώρας και όχι αποκλειστικά το NUS ή το NTU, αλλά δείχνει τη σημασία που αποδίδεται στην ποιότητα και τη διεθνή απήχηση της έρευνας.

Η προσωπική επαγγελματική μου εμπειρία σχεδόν 12 χρονια στο Χονγκ Κονγκ και Σιγκαπούρη με έχει βοηθήσει να αντιληφθώ πόσο στενά συνδέεται η διεθνής παρουσία μιας πόλης με την ικανότητά της να προσελκύει ανθρώπους, ιδέες και συνεργασίες. Η σύγκριση με τη Σιγκαπούρη ενισχύει ένα κρίσιμο συμπέρασμα, η ακαδημαϊκή ισχύς δεν οικοδομείται μόνο με την παρουσία ενός ή δύο κορυφαίων πανεπιστημίων.

Χρειάζεται να συνδέεται με μακρόπνοη ερευνητική πολιτική, διεθνή δικτύωση και σταθερές γέφυρες ανάμεσα στην πανεπιστημιακή γνώση και στις ανάγκες της κοινωνίας και της οικονομίας.

Για τα ελληνικά πανεπιστήμια, το ζητούμενο δεν είναι να αντιγράψουν ένα ασιατικό υπόδειγμα ούτε να κυνηγήσουν αριθμητικά μια θέση σε έναν πίνακα.

Μπορούν όμως να ενισχύσουν τις προϋποθέσεις που καθιστούν ένα πανεπιστήμιο διεθνώς ελκυστικό και επιστημονικά παραγωγικό με αξιόλογες ερευνητικές ομάδες, συνέργειες με ιδρύματα του εξωτερικού, σταθερή χρηματοδότηση, σύγχρονα προγράμματα σπουδών, επαρκή ακαδημαϊκή στελέχωση και θεσμική δυνατότητα να σχεδιάζουν με διάρκεια.

Οι διεθνείς κατατάξεις έχουν χρησιμότητα, αλλά και όρια. Η QS, για παράδειγμα, αποδίδει συνολικά το ήμισυ της βαθμολογίας στην ακαδημαϊκή και την εργοδοτική φήμη.

Η φήμη έχει σημασία, δεν ταυτίζεται, όμως, με κάθε διάσταση της εκπαιδευτικής εμπειρίας, ούτε αποτιμά πλήρως την κοινωνική κινητικότητα, την ποιότητα της διδασκαλίας ή τη συμβολή ενός πανεπιστημίου στην ανάπτυξη της περιφέρειας του. Η κατάταξη είναι ένδειξη και εργαλείο σύγκρισης, όχι αυτάρκης ετυμηγορία.

Το επίτευγμα του Χονγκ Κονγκ και η σταθερή παρουσία της Σιγκαπούρης στην πρώτη δεκάδα αξίζουν, συνεπώς, να διαβαστούν ως αφορμή για βαθύτερο προβληματισμό. Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιο πανεπιστήμιο βρίσκεται ψηλότερα σήμερα αλλά ποιοι θεσμοί, ποιες επενδύσεις και ποιες συνεργασίες του επιτρέπουν να προοδεύει αύριο. Εκεί κρίνεται η διάρκεια της πανεπιστημιακής αριστείας, και εκεί χρειάζεται να εστιάσει ο δικός μας διάλογος.

Πολύ πριν από τα σύγχρονα πανεπιστήμια και τις διεθνείς κατατάξεις, η αρχαία Ελλάδα και η αρχαία Κίνα αναζητούσαν απαντήσεις σε ένα κοινό ερώτημα: πώς καλλιεργείται ο άνθρωπος ώστε να μπορεί να κατανοεί τον κόσμο και να υπηρετεί την κοινωνία του;

Οι δύο πολιτισμοί ακολούθησαν διαφορετικες διαδρομές. Ανέπτυξαν, όμως, πλούσιες πνευματικές παραδόσεις που συνέδεαν τη γνώση με την ηθική, την πολιτική και την ανθρώπινη ευθύνη. Η μελέτη τους δεν προσφέρει μια απλοϊκή εικόνα περί «κοινών ριζών», φωτίζει δύο διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους οι κοινωνίες οργανώνουν τη μάθηση και αντιλαμβάνονται τον σκοπό της.

Στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ., ο Σωκράτης αναζητούσε τη γνώση μέσα από τον διάλογο. Δεν δίδασκε σε ένα πανεπιστήμιο με τη σημερινή έννοια, ούτε προσέφερε ένα κλειστό σύστημα απαντήσεων.

Συζητούσε στους δημόσιους χώρους και καλούσε τους συνομιλητές του να εξετάσουν τις πεποιθήσεις τους, να αναγνωρίσουν τις αντιφάσεις τους και να αναζητήσουν ουσιαστικότερους ορισμούς για τη δικαιοσύνη, την ανδρεία και την αρετή.

Ετσι η σωκρατική πρακτική έθετε την κρίση στο κέντρο της παιδείας. Η γνώση δεν ήταν απλή συσσώρευση πληροφοριών, απαιτούσε αυτοεξέταση και διάθεση για αναθεώρηση.

Η περίφημη σωκρατική απορία δεν δήλωνε αδυναμία, αλλά αφετηρία αναζήτησης γιατί πριν ισχυριστεί κανείς ότι γνωρίζει, οφείλει να εξετάσει τι πραγματικά γνωρίζει.

Τον 4ο αιώνα π.Χ., η Ακαδημία του Πλάτωνα και το Λύκειο του Αριστοτέλη συγκρότησαν κοινότητες μελέτης και διδασκαλίας. Εκεί η φιλοσοφία συνομιλούσε με τα μαθηματικά, τη φυσική, τη βιολογία, την πολιτική και τη ρητορική. Η γνώση αποκτούσε συστηματικότερη μορφή, χωρίς να χάνει τον ευρύτερο προσανατολισμό της όπως την κατανόηση της φύσης, της πόλης και της ανθρώπινης ζωής.

Η ελληνική παράδοση, επομένως, δεν περιόρισε την παιδεία στην εξειδίκευση.

Τη συνέδεσε με τη διαμόρφωση του πολίτη και με το ερώτημα ποια ζωή αξίζει να ζει κανείς.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αρχαία εκπαίδευση ήταν καθολικά προσβάσιμη, οι γυναίκες, οι δούλοι και πολλοί άλλοι αποκλείονταν από την πολιτική και πνευματική ζωή. Η αναγνώριση αυτού του ιστορικού ορίου δεν ακυρώνει τη σημασία της ελληνικής συμβολής στον διάλογο και στην κριτική σκέψη.

Στην αρχαία Κίνα, ο Κομφούκιος, που έζησε τον 6ο και τον 5ο αιώνα π.Χ., αντιμετώπισε τη μάθηση ως διαρκή άσκηση του νου και του χαρακτήρα. Η μελέτη δεν είχε μόνο στόχο την απόκτηση γνώσεων αλλά αποσκοπούσε στην καλλιέργεια ενός ανθρώπου με αυτοπειθαρχία, σεβασμό, αίσθηση του μέτρου και επίγνωση των υποχρεώσεών του προς τους άλλους.

Στα Ανάλεκτα του Κομφούκιου, η μαθητεία παρουσιάζεται ως σχέση που απαιτεί προσπάθεια, αναστοχασμό και πράξη.

Η γνώση δεν ολοκληρώνεται όταν κανείς μπορεί να επαναλάβει ένα κείμενο, γίνεται ουσιαστική όταν μετατρέπεται σε κρίση και ώριμη συμπεριφορά. Η κομφουκιανή σκέψη συνέδεσε έτσι την προσωπική καλλιέργεια με την ποιότητα της δημόσιας ζωής.

Σε μεταγενέστερες περιόδους, η κινεζική αυτοκρατορική διοίκηση ανέπτυξε εξετάσεις για την επιλογή αξιωματούχων, με σημαντικό ρόλο των κλασικών κειμένων και της γραπτής δοκιμασίας.

Το σύστημα αυτό μεταβλήθηκε μέσα στους αιώνες και δεν ισοδυναμούσε με σύγχρονη αξιοκρατία (meritocracy), η πρόσβαση στην εκπαίδευση παρέμενε άνιση και η επιτυχία προϋπέθετε συχνά οικογενειακούς πόρους και μακρά προετοιμασία. Ωστόσο, εισήγαγε σε μεγάλη κλίμακα την ιδέα ότι η γνώση και η επίδοση μπορούσαν να αποτελέσουν κριτήρια για τη στελέχωση της διοίκησης.

Η ελληνική παράδοση ανέδειξε τη δημόσια αντιπαράθεση επιχειρημάτων και την αμφισβήτηση ως δρόμους προς τη γνώση.

Η κινεζική παράδοση έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη, στην αυτοκαλλιέργεια και στην ηθική ευθύνη του ανθρώπου μέσα στην κοινότητα. Η μία δεν αποτελεί πρόδρομο της άλλης ούτε χρειάζεται να εξομοιωθούν για να συνομιλήσουν.

Συναντώνται, όμως, σε μια βαθύτερη παραδοχή ότι η παιδεία δεν είναι ουδέτερη διαδικασία. Διαμορφώνει χαρακτήρες, επηρεάζει θεσμούς και καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται το κοινό συμφέρον. Στην ελληνική σκέψη, το ερώτημα ήταν συχνά πώς ο πολίτης συμμετέχει στην πόλη και κρίνει τους νόμους της. Στην κινεζική, πώς ο άνθρωπος καλλιεργεί την αρετή του και συμβάλλει στην αρμονία της κοινωνίας. Και στις δύο, η γνώση συνδέεται με υποχρεώσεις πέρα από το ατομικό όφελος.

Αυτή η συνάντηση έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα. Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλουν την εργασία, την επικοινωνία και τη δημόσια σφαίρα, τα πανεπιστήμια δεν αρκεί να μεταδίδουν δεξιότητες που σύντομα μπορεί να απαξιωθούν.

Οφείλουν να καλλιεργούν την ικανότητα διάκρισης ανάμεσα στην πληροφορία και στη γνώση, να εκπαιδεύουν στην τεκμηρίωση και στον διάλογο, και να προετοιμάζουν ανθρώπους που μπορούν να αναλαμβάνουν ευθύνη για το κοινό καλό.

Η αρχαία Ελλάδα μάς υπενθυμίζει την αξία της ερώτησης και της ελεύθερης αναζήτησης.

Η αρχαία Κίνα μάς θυμίζει ότι η μάθηση απαιτεί επιμονή και αποκτά κοινωνικό νόημα όταν συνδέεται με την πράξη.

Μαζί, οι δύο παραδόσεις μάς προσφέρουν ένα επίκαιρο μέτρο για την παιδεία που διευρύνει τον νου, καλλιεργεί τον χαρακτήρα και υπηρετεί μια κοινωνία πιο δίκαιη και πιο συνετή.