Η παρέμβαση του πρωθυπουργού στο Συμβούλιο Ασφαλείας επανέφερε στο υψηλότερο διεθνές πολιτικό επίπεδο την ελληνική αντίθεση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η Τουρκία απάντησε, οι διαφορετικές θέσεις καταγράφηκαν και η αντιπαράθεση απέκτησε διεθνή δημοσιότητα. Τίποτε από αυτά, όμως, δεν ισοδυναμεί με απόφαση του Συμβουλίου υπέρ της Ελλάδας ή με ακύρωση της συμφωνίας.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Ελλάδα διατύπωσε με σαφήνεια τις αντιρρήσεις της. Είναι πώς θα μετατρέψει αυτή την παρέμβαση σε αποτελέσματα: μικρότερη διεθνή αποδοχή του μνημονίου, περισσότερες συμφωνημένες οριοθετήσεις και μεγαλύτερη ασφάλεια στη θάλασσα.
Η ελληνική επιχειρηματολογία πρέπει να στηρίζεται στο ισχυρότερο σημείο της: μια διμερής συμφωνία δεν μπορεί να καθορίσει εις βάρος τρίτου κράτους τα δικαιώματά του. Αυτή είναι και η ουσία της ευρωπαϊκής θέσης, η οποία αναγνωρίζει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο θίγει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για αυτά.
Ταυτόχρονα, η Αθήνα οφείλει να διακρίνει το δικαίωμα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες από την επήρειά τους σε μια συγκεκριμένη οριοθέτηση. Το άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας θεμελιώνει τα νησιωτικά δικαιώματα, ενώ οι κανόνες οριοθέτησης επιδιώκουν δίκαιη λύση στις περιπτώσεις επικαλυπτόμενων διεκδικήσεων.
Η διάκριση αυτή δεν αποδυναμώνει την Ελλάδα. Της επιτρέπει να αντικρούει το επιχείρημα ότι η δυνατότητα περιορισμένης επήρειας ορισμένων νησιών νομιμοποιεί οποιαδήποτε χάραξη παρακάμπτει ελληνικές νησιωτικές ακτές. Η ακρίβεια είναι ισχυρότερο διπλωματικό όπλο από την υπερβολή.
Ένα άμεσο ελληνικό καθήκον είναι η συστηματική αποσαφήνιση της διαφοράς μεταξύ καταχώρισης και νομιμοποίησης. Η ίδια η Γραμματεία του ΟΗΕ διευκρινίζει ότι η αποδοχή ενός κειμένου για καταχώριση δεν αποτελεί κρίση για τη νομική φύση του ούτε του προσδίδει ιδιότητα διεθνούς συμφωνίας, εφόσον δεν την έχει ήδη. Η καταχώριση είναι θεσμική διαδικασία δημοσιότητας, όχι δικαστική επικύρωση.
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα σύντομο, πολύγλωσσο ενημερωτικό κείμενο, με παραπομπές στις επίσημες διευκρινίσεις του ΟΗΕ, στους κανόνες οριοθέτησης και στην ευρωπαϊκή θέση. Ένα κείμενο που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από διπλωματικές αποστολές, διεθνή μέσα ενημέρωσης, ερευνητικά κέντρα και φορείς της ναυτιλίας. Στόχος δεν πρέπει να είναι η υπόσχεση μιας θεαματικής «διαγραφής» του μνημονίου από τον ΟΗΕ. Πρέπει να είναι η αποτροπή της πολιτικής εκμετάλλευσης της καταχώρισής του ως δήθεν διεθνούς αναγνώρισης.
Η κοινή δήλωση Ελλάδας, Ευρωπαϊκής Ένωσης, Κύπρου, Αιγύπτου, Μπαχρέιν και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων προσφέρει μια συγκεκριμένη βάση συντονισμού. Το επόμενο βήμα πρέπει να είναι η διατήρηση αυτής της σύμπλευσης όταν εμφανίζονται συγκεκριμένες ενέργειες εφαρμογής του μνημονίου: διοικητικές πράξεις, αδειοδοτήσεις ή παρεμπόδιση δραστηριοτήτων σε περιοχές όπου θίγονται ελληνικά δικαιώματα.
Η Αθήνα χρειάζεται να ζητήσει από τους εταίρους της όχι γενικές διαβεβαιώσεις για «διάλογο», αλλά συνεπή αναφορά στην προστασία των δικαιωμάτων τρίτων κρατών και έγκαιρη διπλωματική αντίδραση σε συγκεκριμένες παραβιάσεις. Παράλληλα, οφείλει να αποφεύγει την παρουσίαση κάθε δήλωσης στήριξης ως καθολικής διεθνούς αποδοχής όλων των ελληνικών θέσεων. Οι συμμαχίες γίνονται ανθεκτικότερες όταν το περιεχόμενό τους περιγράφεται με ακρίβεια.
Η διπλωματική καταγγελία αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν συνοδεύεται από συμφωνίες που μειώνουν τις εκκρεμότητες. Σύμφωνα με τη δημοσιογραφική ενημέρωση, έχει ήδη δρομολογηθεί η συνέχιση των διαβουλεύσεων με την Αίγυπτο για επέκταση της μερικής οριοθέτησης του 2020. Η Ελλάδα πρέπει να επιδιώξει συγκεκριμένη πρόοδο, χωρίς να προεξοφλεί ότι η έναρξη συζητήσεων σημαίνει και συμφωνία. Κάθε πρόσθετη αποδεκτή οριοθέτηση θα έχει μεγαλύτερη πρακτική βαρύτητα από μια ακόμη ανταλλαγή δημόσιων καταγγελιών.
Με τη Λιβύη, η ελληνική πολιτική χρειάζεται ταυτόχρονα σταθερότητα και διαθεσιμότητα για συνομιλίες. Η Αθήνα έχει ήδη δηλώσει ότι απορρίπτει το μνημόνιο, αλλά παραμένει έτοιμη να διαπραγματευθεί οριοθέτηση βάσει του Διεθνούς Δικαίου. Αυτή η πρόσκληση πρέπει να αποκτήσει συνέχεια: τεχνικές επαφές, σαφή ατζέντα και διερεύνηση αποδεκτών ρυθμίσεων. Η διαπραγμάτευση δεν συνιστά αναγνώριση του μνημονίου. Είναι ο δρόμος για να αναζητηθεί διαφορετική, νόμιμη και εφαρμόσιμη διευθέτηση.
Εφόσον μια συνολική συμφωνία δεν είναι άμεσα εφικτή, μπορούν να εξεταστούν προσωρινές πρακτικές ρυθμίσεις, με ρητή επιφύλαξη των τελικών θέσεων των μερών. Τα άρθρα 74 και 83 της Σύμβασης προβλέπουν ακριβώς την προσπάθεια για τέτοιες διευθετήσεις και την αποφυγή ενεργειών που δυσχεραίνουν την τελική συμφωνία. Η μείωση της εκκρεμότητας δεν απαιτεί να λυθούν τα πάντα ταυτόχρονα. Απαιτεί, όμως, κάθε επιμέρους ρύθμιση να έχει σαφές περιεχόμενο και εγγυήσεις ότι δεν προδικάζει ανεπιθύμητα την τελική οριοθέτηση.
Η ευρωπαϊκή ασφάλεια χρειάζεται πλοία, όχι μόνο ανακοινώσεις. Το ζήτημα της οριοθέτησης δεν πρέπει να συγχέεται με την προστασία της εμπορικής ναυτιλίας. Συνδέονται πολιτικά, αλλά δεν είναι ταυτόσημα. Μια ναυτική επιχείρηση προστασίας εμπορικών πλοίων δεν αποτελεί μηχανισμό επιβολής εθνικών θαλάσσιων διεκδικήσεων. Η επιχείρηση ASPIDES έχει αμυντικό χαρακτήρα: αποσκοπεί στην προστασία της ναυσιπλοΐας, παρέχει επίγνωση της θαλάσσιας κατάστασης και προβλέπει συνοδεία και προστασία πλοίων από επιθέσεις στη θάλασσα. Η Ελλάδα πρέπει να διεκδικήσει μεγαλύτερη και σταθερότερη ευρωπαϊκή συνεισφορά: διαθέσιμα πλοία με δυνατότητες προστασίας από εναέριες απειλές, επιτήρηση, ασφαλείς επικοινωνίες, εφοδιαστική υποστήριξη και προβλέψιμη εναλλαγή δυνάμεων.
Το κριτήριο δεν είναι πόσες χώρες συμμετέχουν ονομαστικά, αλλά πόσες δυνατότητες βρίσκονται πράγματι διαθέσιμες. Και κάθε επέκταση επιχειρησιακού έργου χρειάζεται σαφή πολιτική απόφαση, κατάλληλη εντολή και επαρκείς πόρους.
Η επιτυχία θα μετρηθεί μετά την ομιλία αν η Ελλάδα χαράξει μια πολιτική που να συνδυάζει νομική ακρίβεια, διαπραγματευτική πρωτοβουλία και πραγματική παρουσία στη θάλασσα. Ούτε η καταχώριση του μνημονίου στον ΟΗΕ το καθιστά αυτομάτως νόμιμο ούτε η καταδίκη του αρκεί για να εξουδετερώσει τις συνέπειές του. Η ελληνική απάντηση θα κριθεί από συγκεκριμένα αποτελέσματα: συμφωνίες που περιορίζουν τις αμφισβητήσεις, εταίρους που διατηρούν συνεπή στάση και νόμιμες θαλάσσιες δραστηριότητες που μπορούν να πραγματοποιούνται με ασφάλεια.
Αυτό είναι το επόμενο βήμα μετά τη διεθνοποίηση: όχι απλώς να επαναλαμβάνεται η ελληνική θέση, αλλά να δημιουργούνται οι όροι ώστε να παράγει αποτέλεσμα.
ΠΗΓΕΣ / ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Σύμβαση Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, ιδίως άρθρα 74, 83 και 121
ΟΗΕ-Διευκρινίσεις της Συλλογής Συνθηκών για τα αποτελέσματα της καταχώρισης Ευρωπαϊκό Συμβούλιο-συμπεράσματα της 12ης–13ης Δεκεμβρίου 2019
Έλληνας υπουργός Εξωτερικών-κοινή δήλωση που εκφωνήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2026
Απόφαση έναρξης της επιχείρησης ASPIDES-19ης Φεβρουαρίου 2024.
ekathimerini-Greece, Turkey clash over maritime deal at UN Security Council, 30.10.2026
reuters.com-Greek PM calls Turkey-Libya maritime deal 'void;' calls for global truce after Black Sea attacks, 29/10/2026