Οι προϊστορικές ρίζες
Υποθέσεις ηθικής παρεκτροπής υπήρχαν πάντα σε όλους τους ιστορικούς αλλά και τους προϊστορικούς λαούς. Από την εποχή των Αρχαίων Αιγυπτίων, των Φοινίκων, των Ασσυρίων αλλά και αργότερα των Μυκηναίων, των Αρχαίων Ελλήνων, των Αρχαίων Μακεδόνων και ίσως πολύ περισσότερο των Αρχαίων Ρωμαίων, αναφέρονται δολοπλοκίες και υπόγειες διαδρομές από τις οποίες αφαιρούνταν ακόμη και ανθρώπινες ζωές! Μάλιστα κατά την Βίβλο, η ηθική κατάπτωση του Εβραϊκού λαού, ο οποίος είχε ήδη κριθεί από τον Δημιουργό ως ο περιούσιος λαός του, ήταν και η αιτία που απέστειλε στη γητον υιό του,τον Ιησού Χριστό για να επαναφέρει το Εβραϊκό έθνος στον ορθό και ενάρετο δρόμο και μαζί με τους Εβραίους και όλη την ανθρωπότητα. Και η αλήθεια είναι ότι το θέλημα του Θεού, επιτεύχθηκε! Κοντά τρία δισεκατομμύρια πλάσματα ακολούθησαν την πίστη του θεού, κατά το θέλημα ‘’του Πέμψαντός με’’, όπως και ο ίδιος ο Ιησούς ανέφερε κατά τις Άγιες γραφές . Αργότερα αυτές οι συμπεριφορές συνεχίστηκαν και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους, αλλά ακόμη και στηνΕυρώπη του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, όπως επίσης στα χρόνια της Οθωμανοκρατίας και ως και τον πιο πρόσφατο αιώνα.
Η πρόσφατη διαπίστωση
Όμως σήμερα πια, το ενδιαφέρον μας εντοπίζεται στη δική μας χώρα, που ισορροπεί πολιτισμικά και γεωπολιτικά, ανάμεσα στην αναπτυγμένη Δύση και σε χώρες αναπτυσσόμενες ή και υπανάπτυκτες,ούσεςΔημοκρατίες ή και όχι, της Ασίας και της Αφρικής. Ο 20ος αιώνας για το λαό μας, πέρασε με έντονες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες που σημαδεύτηκαν κυρίως από τους δύο παγκόσμιους πολέμους, από ένα Εμφύλιο πόλεμο όσον επίσης και τρείς φορές τουλάχιστον από την κατάλυση της Δημοκρατίας μας. Όλες αυτές οι σκληρές δοκιμασίες για τον λαό μας, σίγουρα συνοδεύτηκαν και από ένα πλήθος από ηθικές παρεκτροπές και νοσηρές κοινωνικές καταστάσεις που πάντα άφηναν πληγές και σημάδια κοινωνικής και προσωπικής βλάβης. Ήδη όμως σήμερα αν και διανύουμε το 2ο τεταρτημόριο του επόμενου, του 21ου αιώνα, τα φαινόμενα ανομίας και ηθικής παρεκτροπής διαπιστώνουμε ότι αυξάνονται ανησυχητικά.
Η ‘’αναπηρία’’ των θεσμικών ελέγχων
Ενέργειες που τα κύρια χαρακτηριστικά τους, είναι η αντικοινωνική συμπεριφορά και η εκμετάλλευση συνανθρώπων μας και στις οποίες πιο αναλυτικά θα αναφερθούμε παρακάτω, είναι συμβάντα τα οποία δεν συνάδουν με το υποτιθέμενο πολιτικο-κοινωνικό statusτης χώρας μας. Είναι ενέργειες που υποδηλώνουν, είτε ανυπαρξία θεσμών, είτε ιδιαίτερα πλημμελή λειτουργία των θεσμών οργάνωσης και υποστήριξης της κοινωνικής μας ζωής. Είναι ενέργειες που βασίζονται στην εξαπάτηση των θεσμών του κράτους αλλά και των ίδιων των συμπολιτών μας, οι οποίες σίγουρα συναντιούνται σε υπανάπτυκτες και ανώριμες κοινωνίες και Δημοκρατίες. Η Αλήθεια είναι ότι αν πληροφορούμασταν ότι αυτές οι υποθέσεις και με αυτή τη συχνότητα θα συνέβαιναν στο Μπαγλαντές, στο Νεπάλ, ή ακόμη και στο Μεξικό, χωρίς να θέλουμε να εκφράσουμε καμία πρόθεση εθνικού στιγματισμού, δεν θα μας εξέπληττε! Το να συμβαίνουν όμως σήμερα στην Ελλάδα χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης τώρα και 4 τουλάχιστον δεκαετίες, δεν είναι και το πλέον εύκολα εξηγήσιμο!
Οι παρεκτροπές και το κοινωνικό φαινόμενο
Περιοριζόμενοι σε ορισμένες τέτοιες ηθικές και αντικοινωνικές παρεκτροπές και που βέβαια κάποιες από αυτές χαρακτηρίσθηκαν νομικά και ως εγκληματικές ενέργειες και οι οποίες εξιχνιάστηκαν στο πιο πρόσφατο παρελθόν, αναφέρουμε τις παρακάτω.
- Οι δραστηριότητες του φιλανθρωπικού φορέα ‘’κιβωτός’’ και του πατέρα Αντωνίου.
- Οι μη έννομες ενέργειες στην πολεοδομία Κυκλάδων και η περίπτωση οικοδομικής δραστηριότητας στο Σαρακήνικο της Μήλου.
- Οι πολλές δεκάδες ανά την Ελλάδα υποθέσεις με τις αδιαφανείς εισπράξεις των αγροτικών επιδοτήσεων του ΟΠΕΚΕΠΕκαι στις οποίες εμπλέκονται πολλές εκατοντάδες πολίτες.
- Η υπόθεση των δωροδοκιών και των στημένων αποτελεσμάτων σε αγώνες του Μπάσκετ.
- Η υπόθεση της παράνομης λειτουργίας και εκτέλεσης ιατρικών πράξεων και το παράδειγμα του θανάτου του δημοφιλούς καλλιτέχνη Γιώργου Μαζωνάκη.
- Την υπόθεση της παράτυπης λειτουργίας χωρίς την απόδοση των νόμιμων φόρων της Αλυσίδας καταστημάτων εστίασης ‘’Pizzafan’’.
- Η υπόθεση της παράτυπης λειτουργίας της αλυσίδας καταστημάτων φούρνων ‘’χωριάτικο’’.
- Ο έλεγχος δεκάδων κρατικών λειτουργών υπόχρεων της δήλωσης ‘’πόθεν έσχες’’ για αναιτιολόγητοπλουτισμό.
- Η υπόθεση της εκμετάλλευσης με τη μέθοδο των εράνων για άτομα με σοβαρά ιατρικά προβλήματα,από τους υπεύθυνους του φιλανθρωπικού φορέα ‘’παιδική χαρά’’ .
- Η υπόθεση του ελέγχου των υπαλλήλων της πολεοδομίας Πιερίας για περίεργες υπηρεσιακές συμπεριφορές.
- Η υπόθεση την οποία πτόσφατα αποκάλυψε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, κατά την οποία χρησιμοποιήθηκαν χρηματοδοτήσεις που προορίζονταν για την οικονομική ανάκαμψη των πληγέντων περιοχών της Βόρειας Εύβοιας, για την αγορά σκαφών αναψυχής.
- Η μόλις πρόσφατη υπόθεση της εγκληματικής οργάνωσης από εκβιαστές στην περιοχή της Αττικής, που διευθύνονταν μάλιστα από εγκλείστους μέσα από τις φυλακές.
Αναρωτιόμαστε λοιπόν, γιατί να υπάρχει η πληθώρα αυτών των έκνομων υποθέσεων με πολλές εκατοντάδες εμπλεκόμενους και οι οποίες μάλιστα εξυφαίνονται ‘’κάτω από τη μύτη ‘’ των υπηρεσιακών παραγόντων, χωρίς να παίρνουν ‘’μυρωδιά’’ για ό,τι παράνομο συνέβαινε. Όπως διαφαίνεται η υπόθεση των παρεκτροπών αυτών τείνει να πάρει μορφή κοινωνικού φαινομένου!
Ανιχνεύοντας τις αιτίες
Προσπαθώντας να ανιχνεύσουμε τόσο το πως και γιατί, εμφανίζεται σε κάποιους ‘’πιτήδειους πολίτες’’ αυτή η ιδέα της αντικοινωνικής συμπεριφοράς και της εξαπάτησης των συμπολιτών μας, όσο όμως και τα κενά στους ελεγκτικούς μηχανισμούς της Ελληνικής διοίκησης που αδυνατεί να εντοπίσει ‘’εν τη γενέσει τους’’ αυτές τις παρανομίες, προχωρούμε στις παρακάτω σκέψεις.
– Καταρχήν θεωρούμε ότι υπάρχει μια υπερβολική ‘’κοινωνική χαλάρωση’’ σε σύγκριση με τις προηγούμενες δεκαετίες στην πρόθεση εκμετάλλευσης, ατόμου από άτομο στον Ελληνικό κοινωνικό χώρο.
– ‘’Η κοινωνική αυτή χαλάρωση’’, εντείνεται περισσότερο, όταν το εκμεταλλευόμενο μέλος, προσδιορίζεται ως το Ελληνικό δημόσιο, οι Ευρωπαϊκοί συλλογικοί θεσμοί, ή ακόμη και οι φορείς του αθλητισμού.
– Αν προσπαθήσουμε να δώσουμεκάποιες ερμηνείες, στο γιατί εμφανίζονται σήμερα πια οι αντικοινωνικές αυτές συμπεριφορές εξαπάτησης, ίσως θα πρέπει να τις αναζητήσουμε στο επίπεδο της κοινωνικο-ψυχολογικής κατάστασης των εμπλεκόμενων ατόμων και τις θεωρήσεις τους, περί του σχεδίου ζωής τους (lifeplan).
– Επιπλέον όμως παρουσιάζει ενδιαφέρον και το αν το ‘’διαφαινόμενο αυτό κοινωνικό φαινόμενο’’,μπορεί να συσχετιστεί με τησημερινή χρονική περίοδο,καθότι βρισκόμαστε, κατά γενική ομολογία, στην καλύτερη ιστορικά περίοδο της νεότερης Ελλάδας από πλευράς εφαρμογής των Δημοκρατικών θεσμών, διανύοντας ήδη 50 χρόνια μετά την μεταπολίτευση.
Πολιτικές αιτιάσεις και ευθύνες
Αναζητώντας τρόπους ανάσχεσης του φαινομένου, σκεφτόμαστε στο πώς και αν, θα μπορούσαν να υπάρξουν παρεμβάσεις σε επίπεδο κυβερνητικών πολιτικών για τη μετρίαση ή και την σχεδόν εξάλειψή του. Μια εύκολη πρόταση η οποία πάντα σχεδόν προτείνεται σε ανάλογες περιστάσεις , είναι η ιδιαίτερη αυστηροποίηση της σχετικής νομοθεσίας. Εκτίμησή μας είναι ότι βεβαίως πάντα είναι απαραίτητο να υπάρχει αυστηρή νομοθεσία και η οποία θα πρέπει απαρέγκλιτα πάντα να τηρείται με ευλάβεια. Οι διατάξεις αυτές βάβαια λειτουργούν συνήθως στο επίπεδο και μόνο του σωφρονισμού. Ακόμη όμως μεγαλύτερη σημασία για την αντιμετώπιση αυτών των συμπεριφορών και της μείωσης της ‘’κοινωνικής βλάβης’’ , είναι η ανάπτυξη κρατικών μηχανισμών ελέγχου και διευκρίνησης των παράδοξων κινήσεων συσσώρευσης πλούτου, όπως και άλλες καταστάσεις που πάντα συνοδεύουν αυτές τις περιστάσεις. Σήμερα μάλιστα οι έλεγχοι και οι διευκρινήσεις αυτές καθίστανται πολύ πιο εύκολες και αποτελεσματικές, λόγω της δυνατότητας των πολλών διασταυρώσεων των στοιχείων μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ).Εδώ ακόμη, θα θέλαμενα επισημάνουμε την δυσκολία ή και την αδυναμία του θρησκευτικού μας δόγματος παρόλες τις φιλότιμες προσπάθειες των ιερωμένων με κυρύγματα, διδάγματα και συμβουλές για ενάρετες συμπεριφορές, στο να αποτρέπονται τέτοιες ενέργειες κοινωνικής παρεκτροπής.
Υπάρχουν δυνατότητες αποτροπής;
Αυτό που σίγουρα θα είχε την μεγάλη αξία θα ήταν η παντελής εξάλειψη του φαινομένου, γεγονός βέβαια που βρίσκεται στην σφαίρα του ουτοπικού, καθότι ηθικά ιδανικοί κοινωνικοί χώροι δεν υφίστανται, ακόμη κι αν μιλάμε για τα κοινοβιακά ‘’κιμπούτς’’που υπάρχουν στο Ισραήλ, ή τις ‘’κοινότητες των Άμις (Amish)’’ στις ΗΠΑ ! Φαίνεται πως, οντολογικά και υπαρξιακά και στο ανθρώπινο γένος, υπάρχει η ροπή προς την εξυπηρέτηση ‘’του εαυτού’’ ακόμη και εις βάρος κάποιου άλλου. Όμως αυτό το θέμα σαν ερμηνεία, ανήκει περισσότερο στην ευθύνη τόσο των θρησκευτικών δογμάτων, όσοκαι των θεωριών της ψυχολογίας. Όμωςεκτίμησή μας είναι, με την αφορμή του ότι το φαινόμενο αυτό έχει πάρει ανησυχητικές πια διαστάσεις στη χώρα μας, ότι χρειάζεται να ασχοληθούν με την αντιμετώπισή τουςκρατικές υπηρεσίες και φορείς εκπαίδευσης όπως τα Πανεπιστήμια, τα Ερευνητικά ιδρύματα κοινωνικού προβληματισμού (π.χ. ΕΚΕ ), ή ακόμη και τα σύγχρονα ιδρύματα έρευνας και προβληματισμού, τα ονομαζόμενα ‘’Thinktanks’’βεβαίως με την ενθάρρυνση της πολιτείας. Θεώρησή μας βέβαια είναι το ότι, η αναζήτηση και η εξεύρεση επιτυχών προτάσεων στο θέμα αυτό, βρίσκεται στη σφαίρα της φιλοσοφικής περί ζωής θεώρησηςκαι γύρω από αυτή θα πρέπει να αναζητηθούν αποτελεσματικές παρεμβάσεις. Διαφορετικά οι εμφανίσεις των παρεκτροπών θα πληθύνονται , καθότι τέτοια αρνητικά κοινωνικά φαινόμενα ανατροφοδοτούνται και από τους ρυθμούς προόδου της κοινωνίας που όντως σήμερα συντελείται και στη χώρα μας. Και εν τέλει μας γεννιέται το ερώτημα:
Έως που θα φτάσουν οι ηθικές αυτές παρεκτροπές της κοινωνίας μας!