Κάθε φορά που δημοσιεύονται νέες δημοσκοπήσεις, η αντίδραση του ΠΑΣΟΚ είναι σχεδόν προβλέψιμη. Οι μετρήσεις αμφισβητούνται ως αναξιόπιστες, χαρακτηρίζονται καθοδηγούμενες και αποδίδονται σε πολιτικά ή οικονομικά συμφέροντα που επιδιώκουν να διαμορφώσουν το πολιτικό σκηνικό.
Η κριτική προς τις δημοσκοπήσεις είναι θεμιτή. Καμία μέτρηση δεν είναι αλάθητη και η ιστορία έχει δείξει ότι πολλές φορές έχουν διαψευστεί. Όμως ένα κόμμα που διεκδικεί την εμπιστοσύνη των πολιτών για να κυβερνήσει δεν μπορεί να αντιμετωπίζει κάθε δυσάρεστο εύρημα ως προϊόν συνωμοσίας.
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν μία δημοσκόπηση κάνει λάθος. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν όλες οι δημοσκοπήσεις, επί μήνες, καταγράφοντας παρόμοιες τάσεις, εκπέμπουν ένα πολιτικό μήνυμα που αξίζει να αναλυθεί.
Οι δημοσκοπήσεις δεν εκλέγουν κυβερνήσεις. Δεν αντικαθιστούν την κάλπη. Αποτυπώνουν όμως τις διαθέσεις, τις προσδοκίες και τις επιφυλάξεις της κοινωνίας. Και ένα σοβαρό κόμμα εξουσίας δεν πυροβολεί τον αγγελιοφόρο. Προσπαθεί να κατανοήσει το μήνυμα.
Το μήνυμα των τελευταίων μηνών φαίνεται σαφές. Παρά τη φθορά της κυβέρνησης, το ΠΑΣΟΚ δεν έχει ακόμη κατορθώσει να πείσει ότι αποτελεί την πειστική και αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία του προβλήματος.
Το σημερινό πολιτικό αφήγημα του ΠΑΣΟΚ στηρίζεται σε δύο βασικούς άξονες: να γίνει πρώτο κόμμα, έστω και με μία ψήφο διαφορά, και να μην υπάρξει συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία.
Πρόκειται για μια πολιτικά καθαρή θέση. Δεν είναι όμως βέβαιο ότι αρκεί για να συγκροτήσει κοινωνική πλειοψηφία.
Οι πολίτες δεν αναζητούν μόνο καθαρές διαχωριστικές γραμμές. Αναζητούν απαντήσεις. Θέλουν να γνωρίζουν ποιο είναι το σχέδιο για την επόμενη ημέρα, ποιες αλλαγές προτείνονται και με ποιον τρόπο αυτές μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς να οδηγηθεί η χώρα σε νέα περίοδο αβεβαιότητας.
Γι’ αυτό και ίσως ήρθε η ώρα να μετατοπιστεί το κέντρο βάρους της πολιτικής συζήτησης.
Αν το μεγάλο σύνθημα του ΠΑΣΟΚ είναι η Πολιτική Αλλαγή, τότε η Πολιτική Αλλαγή πρέπει να αποκτήσει συγκεκριμένο πολιτικό περιεχόμενο.
Να πάψει να είναι ένα γενικό σύνθημα και να γίνει ένα συγκεκριμένο εθνικό σχέδιο. Ένα σχέδιο δέκα μεγάλων μεταρρυθμίσεων που έχει ανάγκη η χώρα σήμερα: ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, ένα αποτελεσματικό κράτος, σύγχρονη δημόσια διοίκηση, ισχυρό Εθνικό Σύστημα Υγείας, ποιοτική δημόσια παιδεία, ταχεία απονομή δικαιοσύνης, λύσεις στο στεγαστικό πρόβλημα, αποκέντρωση, ψηφιακή διακυβέρνηση, ενεργειακή μετάβαση με κοινωνική δικαιοσύνη και βαθιά θεσμική ανασυγκρότηση.
Αυτό είναι Πολιτική Αλλαγή.
Υπάρχει όμως και μία ακόμη προϋπόθεση.
Οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν σε συνθήκες πολιτικής αβεβαιότητας. Η Ελλάδα χρειάζεται αλλαγές, αλλά χρειάζεται και πολιτική σταθερότητα. Δεν πρόκειται για αντικρουόμενους στόχους. Αντίθετα, η μία προϋποθέτει την άλλη.
Γι’ αυτό το νέο πολιτικό αφήγημα του ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να συμπυκνωθεί σε μια απλή αλλά ισχυρή φράση: Πολιτική Αλλαγή με Πολιτική Σταθερότητα.
Μια τέτοια στρατηγική δεν θα αποτελούσε προσαρμογή στις δημοσκοπήσεις. Θα αποτελούσε απάντηση στα μηνύματα που εκπέμπει η κοινωνία. Θα έδινε συγκεκριμένο περιεχόμενο στην προοπτική διακυβέρνησης και θα μετέφερε τη συζήτηση από την επικοινωνία στην πολιτική.
Και αυτό θα είχε μία ακόμη σημαντική συνέπεια.
Θα άλλαζε τους όρους της δημόσιας αντιπαράθεσης. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν θα μπορούσε να περιορίζεται στην επίκληση της σταθερότητας, αλλά θα υποχρεωνόταν να απαντήσει γιατί, έπειτα από τόσα χρόνια διακυβέρνησης, πολλές από τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις παραμένουν ανολοκλήρωτες.
Την ίδια στιγμή, και ο ΣΥΡΙΖΑ θα καλούνταν να παρουσιάσει τη δική του αξιόπιστη πρόταση για το μέλλον, αντί να επενδύει κυρίως στην αντιδεξιά ρητορική ή στην αποδοκιμασία της κυβέρνησης.
Με άλλα λόγια, η αντιπαράθεση θα έφευγε από το πεδίο των προσώπων, των εντυπώσεων και των δημοσκοπήσεων και θα μεταφερόταν εκεί όπου πρέπει να κρίνεται κάθε πολιτική δύναμη: στις μεταρρυθμίσεις, στις προτάσεις, στην αξιοπιστία και στην ικανότητα διακυβέρνησης.
Το ΠΑΣΟΚ δεν θα γίνει πρώτο κόμμα επειδή θα διαψεύσει τις δημοσκοπήσεις. Οι δημοσκοπήσεις θα διαψευστούν μόνο αν προηγουμένως αλλάξει η πολιτική πραγματικότητα.
Και η πολιτική πραγματικότητα αλλάζει όταν ένα κόμμα καταφέρνει να διαμορφώσει μια νέα κοινωνική πλειοψηφία γύρω από ένα αξιόπιστο σχέδιο για τη χώρα.
Αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα. Και ίσως εκεί βρίσκεται σήμερα η μεγαλύτερη πρόκληση — αλλά και η μεγαλύτερη ευκαιρία — για το ΠΑΣΟΚ.