Οι νόμοι απέναντι στα σπαθιά

Τέλης Σαμαντάς 20 Νοε 2026

Η ιδιότητα ενός αρχηγού κράτους ή ενός ανώτατου στελέχους ενός κρατικού μηχανισμού απαλλάσσει ένα πρόσωπο από την ατομική ευθύνη τέλεσης διεθνών εγκλημάτων; Ή, αλλιώς: η κρατική κυριαρχία και η επίκληση της κρατικής εξουσίας αθωώνει τα άτομα ως συνενόχους στη τέλεση εγκλημάτων;

Η απάντηση του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαστηρίου της Νυρεμβέργης -που οι εργασίες του άρχισαν σαν σήμερα, στις 20 Νοεμβρίου του 1945- ήταν ΟΧΙ. Και αυτή ήταν μια εξαιρετική στιγμή στην ιστορία του Διεθνούς Δικαίου κατά την οποία επιχειρήθηκε η μετάβαση από τη λογική της ισχύος στη λογική του δικαίου -και κατ’ επέκταση στην απόδοση ατομικών ευθυνών σε όσους συνέβαλλαν στην τέλεση εγκλημάτων πολέμου.

Από την άποψη αυτή η δίκη της Νυρεμβέργης και το νομικό οπλοστάσιο στο οποίο στηρίχθηκε (και στο οποίο συμμετείχε και ένα Έλληνας δικαστής, ο καθηγητής Ιωάννης Σπυρόπουλος) δεν ήταν απλώς η τιμωρία των ηττημένων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ήταν η προσπάθεια να διαμορφωθεί ένα διεθνές σύστημα στο οποίο η πολιτική και στρατιωτική ισχύς δεν θα αποτελούσε ασπίδα απέναντι στη διεθνή δικαιοσύνη.

Προφανώς, ογδόντα χρόνια μετά, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης, του οποίου οι ρίζες ανάγονται στο δικαστήριο της Νυρεμβέργης, λειτουργεί σήμερα σε διαφορετικό ιστορικό και νομικό πλαίσιο.

Χθες, ωστόσο, στην Σενζέν της Κίνας τρεις από τις ισχυρότερες δυνάμεις του πλανήτη με την απόφαση τους -η κάθε μία για τους δικούς της λόγους- να αρνηθούν οποιαδήποτε παρέμβαση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου «στα του οίκου τους», στην ουσία επέστρεψαν σε ένα νομικό καθεστώς «προ – Νυρεμβέργης».

Την ωμότερη δε ομολογία αυτής της τραγικής παλινδρόμησης δεν θα τη βρούμε στα επίσημα ανακοινωθέντα της συνάντησης των «Τριών»: την είχε κάνει πριν λίγες μέρες ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο (τον οποίο ορισμένοι επιχειρούν να εμφανίσουν λιγότερο «τραμπικό» από τον Τραμπ), όταν μιλώντας στο συνέδριο της Federalist Society National Lawyers (της υπερσυντηρητικής Ένωσης δικαστών και δικηγόρων των ΗΠΑ, από την οποία προέρχεται ένα μεγάλο τμήμα του αμερικανικού δικαστικού σώματος), με την επίθεση του κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, ανακαλώντας, ωμά και απροκάλυπτα, τη ρήση του Ρωμαίου στρατηγού Πομπήιου «ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ ΝΑ ΕΠΙΚΑΛΕΙΣΤΕ ΝΟΜΟΥΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΚΡΑΤΟΥΝ ΣΠΑΘΙΑ!».

Ας πάψουν, λοιπόν, ορισμένοι να υπονομεύουν τους διεθνείς οργανισμούς και τους νόμους τους, -ιδίως αυτούς που δημιουργήθηκαν ακριβώς μετά από παγκόσμιες καταστροφές. Νόμοι, που, ας μη λησμονούμε, δημιουργήθηκαν μετά από αγώνες -και με αγώνες αναπροσαρμόζονται. Ας τους υπερασπίσουμε, στο μέτρο που πιστεύουμε πως οι νόμοι αποτελούν κατάκτηση απέναντι σε αυτούς που «κρατούν σπαθιά». Και αυτό δεν αφορά μόνο τους διεθνείς νόμους.

(20 Νοεμβρίου 1945, πρώτη μέρα της Δίκης της Νυρεμβέργης)