Τη δημιουργία μιας «δημοκρατικής διεθνούς» ενάντια στην Ολιγαρχία ζητούν 110 διανοούμενοι

22 Νοε 2026

Περισσότεροι από 110 διανοούμενοι, μεταξύ των οποίων και οι βραβευμένοι με Νόμπελ Ντ. Ατζέμογλου, Ε. Ντιφλό, Π. Κρούγκμαν και Τζ. Στίγκλιτς (φωτο), με ανοιχτή επιστολή τους στην γαλλική εφημερίδα Le Monde απευθύνουν έκκληση για τη δημιουργία μιας Δημοκρατικής Διεθνούς, με στόχο την αντιμετώπιση της διαρκώς αυξανόμενης ισχύος των δισεκατομμυριούχων. Συμμετέχουν επίσης οι Τομά Πικετί, Γκαμπριέλ Ζουκμάν, Μαριάνα Ματσουκάτο, Νάνσι Φρέιζερ, Πιερ Ροζανβαλόν και Μάικλ Γουόλτσερ.

Αυτό που διακυβεύεται –γράφουν στην επιστολή τους- είναι η ίδια η επιβίωση των δημοκρατιών και η δυνατότητα του πλανήτη να παραμείνει κατοικήσιμος.

Οι συντάκτες υποστηρίζουν ότι η οικονομική ισχύς επιτρέπει στους υπερπλούσιους να επηρεάζουν τις κυβερνήσεις, να χρηματοδοτούν πολιτικούς, να ελέγχουν μέσα ενημέρωσης και να καθορίζουν την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Μεταξύ άλλων προτείνουν:

1. Φορολογική δικαιοσύνη. Ελάχιστη ετήσια φορολόγηση 2% επί της περιουσίας για όσους διαθέτουν πάνω από 100 εκατομμύρια δολάρια, μαζί με έκτακτη φορολόγηση για την αντιμετώπιση προηγούμενων φορολογικών προνομίων.

2. Ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης. Περιορισμός της συγκέντρωσης ιδιοκτησίας των ΜΜΕ, ενίσχυση της δημόσιας ενημέρωσης και προστασία των δημοσιογράφων.

3. Δημοκρατικός έλεγχος της τεχνητής νοημοσύνης. Δημιουργία διεθνών, μη κερδοσκοπικών οργανισμών ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης, με συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκηση.

Η απάντηση των υπογραφόντων είναι η συγκρότηση μιας «Δημοκρατικής Διεθνούς», δηλαδή μιας διεθνούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση της ολιγαρχικής επιρροής.

Το μανιφέστο συνδέεται άμεσα με τη σύγχρονη συζήτηση για την κρίση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, την κοινωνική δικαιοσύνη και το μέλλον της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.

Όπως δημοσιεύει ο KReport στην επιστολή τους αναφέρουν:

Όταν το περιοδικό Forbes άρχισε να κατατάσσει τις μεγαλύτερες περιουσίες του κόσμου, το 1987, ο πλούτος του πλουσιότερου 0,0001% του πληθυσμού ισοδυναμούσε με το 3% του παγκόσμιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ). Έκτοτε, αυτή η απειροελάχιστη μερίδα του πληθυσμού, που σήμερα περιλαμβάνει περίπου 3.000 νοικοκυριά, είδε τον πλούτο της να εκτοξεύεται και κατέχει πλέον περιουσία ίση με το 17% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Αυτή η μεταβολή έχει ανατρέψει τις ισορροπίες ισχύος: Την εξουσία να καθορίζονται οι κατευθύνσεις των πολυεθνικών επιχειρήσεων, των οποίων οι αποφάσεις -όπως η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης- επηρεάζουν ολόκληρη την ανθρωπότητα· την εξουσία να διαμορφώνεται η κυρίαρχη ιδεολογία μέσω της εξαγοράς εφημερίδων, ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών και κοινωνικών δικτύων· και την εξουσία να επηρεάζονται οι δημόσιες πολιτικές μέσω της χρηματοδότησης προεκλογικών εκστρατειών και υποψηφίων.

Η οικονομική ισχύς των πλουσιότερων έχει, επομένως, αξιοποιηθεί για την ενίσχυση της πολιτικής τους εξουσίας, σε μια δυναμική που διαβρώνει τις σύγχρονες δημοκρατίες. Η αντιπαράθεση μεταξύ δημοκρατίας και ολιγαρχίας, που είχε υποχωρήσει από το προσκήνιο τις δεκαετίες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι ανισότητες είχαν περιοριστεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, έχει πλέον επανέλθει δυναμικά και αναδεικνύεται ξανά στο καθοριστικό ζήτημα της εποχής μας.

Πρέπει, ωστόσο, να αναγνωρίσουμε μια θεμελιώδη νέα εξέλιξη: Για πρώτη φορά στην ιστορία, ο ακραίος πλούτος και η εξουσία που απορρέει από αυτόν επιβάλλονται σε πραγματικά πλανητική κλίμακα. Οι αποφάσεις των μεγάλων μετόχων των πολυεθνικών επιχειρήσεων έχουν ανατρέψει τις ζωές εκατομμυρίων εργαζομένων, παρακάμπτοντας τα εθνικά σύνορα, στερώντας φορολογικά έσοδα από τα κράτη και μεταβάλλοντας το κλίμα του πλανήτη.

Ένας μικρός αριθμός δισεκατομμυριούχων ελέγχει τους αλγορίθμους των μεγαλύτερων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης στον κόσμο. Η γνώση που έχει συσσωρεύσει η ανθρωπότητα στη διάρκεια αιώνων ιδιοποιείται και ανασυντίθεται από μια χούφτα εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες απαιτούν από όσους επιθυμούν πρόσβαση σε αυτήν να καταβάλλουν ένα είδος φόρου υποτέλειας.

Ισότητα απέναντι στη φορολογία

Για να αντιμετωπίσουμε τη διεθνή ολιγαρχία, αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα είναι μια δημοκρατική διεθνής. Για να το πετύχουμε, προτείνουμε την υπεράσπιση τριών αρχών σε παγκόσμια κλίμακα.

Πρώτη αρχή: η φορολογική δικαιοσύνη. Οι υπερπλούσιοι πρέπει να συνεισφέρουν στην εθνική αλληλεγγύη ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνατότητες.

Μελέτες που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια σε πολλές χώρες έχουν αποδείξει αδιαμφισβήτητα ότι η αρχή αυτή παραβιάζεται σήμερα, εξαιτίας των αδυναμιών του συστήματος φορολογίας εισοδήματος. Ένας ελάχιστος φόρος, από τον οποίο δεν θα υπάρχει δυνατότητα διαφυγής και ο οποίος θα υπολογίζεται ως ποσοστό της περιουσίας, θα έβαζε τέλος σε αυτή την ανωμαλία.

Η ιδέα αναπτύχθηκε αρχικά σε έκθεση που εκπονήθηκε κατόπιν ανάθεσης της G20 το 2024, όταν την εκ περιτροπής προεδρία ασκούσε η Βραζιλία. Η έκθεση πρότεινε την καθιέρωση ενός ελάχιστου ετήσιου φόρου φυσικών προσώπων ίσου με το 2% της περιουσίας για όσους διαθέτουν περιουσία μεγαλύτερη των 100 εκατομμυρίων δολαρίων (91,2 εκατομμύρια ευρώ).

Ο μηχανισμός αυτός θα διασφάλιζε ότι οι υπερπλούσιοι δεν θα μπορούσαν να καταβάλλουν, αναλογικά με το εισόδημά τους, λιγότερους φόρους από τη μεσαία τάξη. Πρόκειται για το απολύτως ελάχιστο που απαιτείται ώστε οι φορολογικοί μας νόμοι να συμμορφώνονται με την αρχή της ισότητας απέναντι στον νόμο.

Αυτός ο ετήσιος ελάχιστος φόρος θα πρέπει να συνοδεύεται από έναν έκτακτο, εφάπαξ φόρο αναδρομικής φορολογικής αποκατάστασης, ώστε να καλυφθούν οι φόροι που δεν καταβλήθηκαν στο παρελθόν και οι οποίοι διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην εκρηκτική αύξηση του ακραίου πλούτου.

Όταν ο Τζο Μπάιντεν ήταν πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, την περίοδο 2021-2025, είχε προτείνει την επιβολή έκτακτου φόρου 25% στην περιουσία όσων διέθεταν περισσότερα από 100 εκατομμύρια δολάρια, εξαιρώντας το μέρος της περιουσίας που προερχόταν από τη συσσώρευση ήδη φορολογημένων εισοδημάτων, το οποίο στην πράξη αντιπροσωπεύει μικρό ποσοστό. Κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι αδικείται, καθώς το μέτρο θα αφορούσε αποκλειστικά τους υπερπλούσιους που είχαν πράγματι επωφεληθεί από ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση στο παρελθόν.

Η ενημέρωση δεν είναι ένα οποιοδήποτε εμπόρευμα

Δεύτερη αρχή: η ενημέρωση δεν είναι ένα εμπόρευμα όπως όλα τα άλλα.

Αντιθέτως, αποτελεί τη θεμελιώδη υποδομή της δημοκρατίας και η εξουσία των ολιγαρχών πάνω στην παραγωγή της πρέπει να περιοριστεί αυστηρά.

Η αρχή αυτή διατυπώθηκε για πρώτη φορά κατά την απελευθέρωση της Γαλλίας το 1944, όταν η χώρα καθιέρωσε δικαίωμα έγκρισης, σύμφωνα με το οποίο κάθε μεταβίβαση μετοχών μιας επιχείρησης μέσων ενημέρωσης έπρεπε να εγκρίνεται από το διοικητικό της συμβούλιο. Ωστόσο, το δικαίωμα αυτό δεν εφαρμόστηκε ποτέ αποτελεσματικά και τα τελευταία χρόνια οι εξαγορές επιχειρήσεων μέσων ενημέρωσης από ορισμένους από τους πλουσιότερους Γάλλους έχουν γίνει ολοένα συχνότερες.

Σε αυτό το πλαίσιο, είναι πλέον επείγουσα η ανάγκη να ενισχυθεί η στήριξη των δημόσιων μέσων ενημέρωσης, καθώς και οι πολιτικές καταπολέμησης της συγκέντρωσης της ιδιοκτησίας των μέσων. Οι πολιτικές αυτές πρέπει πλέον να εξετάζονται και σε διεθνές επίπεδο, σε μια εποχή που κυριαρχείται από τις ψηφιακές πλατφόρμες. Στις χώρες όπου υφίσταται, το δικαίωμα έγκρισης της μεταβίβασης ιδιοκτησίας πρέπει επίσης να μεταρρυθμιστεί.

Η ιδιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης

Τέλος, υποστηρίζουμε την αρχή ότι οι αποφάσεις για την ανάπτυξη και την εφαρμογή των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να εκδημοκρατιστούν.

Όλοι το γνωρίζουν: Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης αναπτύχθηκαν απορροφώντας —συχνά με εντελώς παράνομο τρόπο— την κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας, όπως αυτή αποτυπώνεται στα επιστημονικά και καλλιτεχνικά έργα των προηγούμενων αιώνων. Τώρα, οι ίδιες εταιρείες μάς προσφέρουν πρόσβαση σε αυτή την κληρονομιά έναντι αμοιβής, σε μια «ανασυνδυασμένη» μορφή.

Μας απομένει ελάχιστος χρόνος για να αποτρέψουμε αυτή την ιδιοποίηση της εξουσίας, δεδομένων των κινδύνων που συνεπάγεται η τεχνητή νοημοσύνη: Κυβερνοεπιθέσεις με θανατηφόρες συνέπειες, ταχύς και βαθύς μετασχηματισμός της αγοράς εργασίας, νέες μορφές παραπληροφόρησης. Ακόμη και οι «υπαρξιακοί κίνδυνοι» αφανισμού της ανθρωπότητας, τους οποίους επισημαίνουν οι ίδιοι οι δημιουργοί αυτών των εργαλείων, είναι υπερβολικά σοβαροί για να αφήσουμε τις αποφάσεις σχετικά με την ανάπτυξή τους στη διακριτική ευχέρεια μιας χούφτας υπερπλουσίων ανθρώπων της Σίλικον Βάλεϊ.

Στον τομέα της πληροφορικής, το μοντέλο των μη κερδοσκοπικών οργανισμών έχει αποδείξει εδώ και πολλά χρόνια τόσο τη χρησιμότητα όσο και την ανθεκτικότητά του. Ορισμένοι από τους δημοφιλέστερους ιστότοπους και εφαρμογές στον κόσμο, όπως η Wikipedia, το Signal και ο Firefox, έχουν αναπτυχθεί από κοινωφελείς οργανισμούς.

Εάν η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης ανατεθεί σε διεθνή μη κερδοσκοπικά ιδρύματα, στη διακυβέρνηση των οποίων θα συμμετέχουν ουσιαστικά οι εργαζόμενοι —εκείνοι που γνωρίζουν καλύτερα από οποιονδήποτε τις προκλήσεις της ανάπτυξης των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης και οι οποίοι παραιτούνται κάθε εβδομάδα από αυτά τα εργαστήρια για να κρούσουν τον κώδωνα του κινδύνου—, τότε μια «τεχνητή νοημοσύνη χωρίς ολιγάρχες», στην υπηρεσία της ανθρωπότητας, θα μπορούσε κάποια μέρα να γίνει πραγματικότητα.

Αυτό που διακυβεύεται είναι η επιβίωση των δημοκρατιών και η δυνατότητα του πλανήτη να παραμείνει κατοικήσιμος.